ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་སོགས།

སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ཚུན་དང་ལྷག་པར་དུ་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་གཉིས་པའི་རྗེས་ནས་འགྱུར་ལྡོག་བླ་ན་མེད་པ་བྱུང་། རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་ཐད་ནས་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་བླངས་པ་དེས་ངེས་ཤེས་གཏིང་ཟབ་ཏུ་འདྲོངས་པར་གྱུར་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་མི་དམན་པ་ཐེབས་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཀྱང་སྔར་བས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་ཞིང་སྤྱོད་གོ་ཆོད་པའི་སྒོ་ནས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནད་དོན་དང་དཀའ་ཁག་མང་དུ་སེལ་པའི་བླང་བྱ་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་ཇེ་མཐོར་གྱུར། དེང་རབས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས།

སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་སྤྱི་ཚོགས་དགོས་མཁོ་སྐོང་བའི་ཆེད། སྤྱི་ཚོགས་སོ་སོའི་ཁྲོད་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་ལྡན་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་དུས་སྐབས་ཤིག་གི་ནང་གཏན་འཇགས་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚད་ལྡན་མ་ལག་ཅིག་ཡིན། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་བྱེད་སྒོའི་ཚད་ལྡན་མ་ལག་སྟེ། དེ་ནི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚད་ལྡན་མ་ལག་གིས་གྲུབ་པ་དང་། ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ཡུན་རིང་གནས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་གཏན་འཁེལ་ཅན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会制度 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། social institution རིམ་གྲས་དང་པོ། སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁོག རིམ་གྲས་གཉིས་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས།

ཚན་རིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་བྱུང་བ་དང་འཕེལ་རྒྱས། དེ་མ་ཟད་དེའི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱི་ཤེས་རྟོགས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཚན་རིག་འདིའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་བཅས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་ཁ་ཚང་བའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཤེས་བྱའི་མ་ལག་གྲུབ་པ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会学史 རིགས། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་རིགས། རིན་ཐང་། རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག ངོ་སྤྲོད། ཚན་རིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་བྱུང་བ་དང་འཕེལ་རྒྱས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ས་ཁམས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ས་ཁམས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ(geographical sociology)ནི་རིགས་སོ་སོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚོགས་སྤྱིའི་ས་ཁུལ་ཁེབས་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན། དབྱེ་ཞིབ་ཞིབ་བསྡུར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིགས་དབྱེ་དང་དེའི་བརྒྱུད་རིམ་གྱི་བསྣོལ་མའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་མིང་། 地理社会学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། geographical sociology དུས་ཚོད། དུས་རབས20དུས་མགོར། འདོན་སྤེལ་མཁན། ཧྥ་རན་སིའི་ས་ཁམས་པ་ཝེ་ཏ་པེ་ལིན་ཧྲི། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། དུས་རབས20མགོར། ཧྥ་རིན་སིའི་ས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཝེ་ཏ་པེ་ལིན་ཧྲི་ཡི་རྒྱུན་འཁྱོངས་ངེས་མེད་སྨྲ་བ་དང་མི་ཡིས་ཁོར་ཡུག་འདེམས་པ་དང་བསྟུན་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་བའི་འབྲེལ་བ་རིག་པ།

སྤྱི་བའི་འབྲེལ་བ་རིག་པ་ནི་སྤྱི་བའི་འབྲེལ་བ་ཡི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་བྱེད་སྒོའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྣ་འཛོམས་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུན་སྤྱོད་རིག་ཚན་ཞིག་སྟེ། རྩ་འཛུགས་དང་སྤྱི་དམངས་བར་གྱི་ཁྱབ་སྤེལ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱ་སྤྱོད། ཆོས་ཉིད་དང་ཐབས་ལམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་བའི་འབྲེལ་བ་རིག་པ་ནི་རྒྱུན་སྤྱོད་རང་བཞིན་ཧ་ཅང་ཆེ་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་སྟེ། མི་སྒེར་དང་རྩ་འཛུགས་གང་རུང་ལ་འཚམ་པ་ཞིག་ཡིན། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་མིང་། སྤྱི་བའི་འབྲེལ་བ་རིག་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྣང་ཚུལ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

སྣང་ཚུལ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་དུས་རབས20ལོ་རབས60རྗེས་སུ་ཨ་རི་ནས་དར་བའི་རང་བྱུང་རིང་ལུགས་ཁས་མི་ལེན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན། ཚབ་མཚོན་མི་སྣ་ནི་ཨ་རི་ལ་གནས་སྤོར་བྱས་པའི་ཨོ་དེ་ལེ་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བ A ཧྲོ་ཚི་དང་། དམངས་སྲོལ་རིག་པ་དར་སྤེལ་གཏོང་མཁན་གྱི་ཨ་རིའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བ H ཇ་ཧྥིན་ཁར་སོགས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 现象学社会学 འདོན་སྤེལ་དུས་ཚོད། དུས་རབས20ལོ་རབས60 འདོན་སྤེལ་མཁན། Aཧྲོ་ཚི་སོགས་ཡིན། བསླབ་ཚན་བཀོལ་སྤྱོད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་ཏར་དབན་རིང་ལུགས།

སྤྱི་ཚོགས་ཏར་དབན་རིང་ལུགས(Social Darwinism)དུས་རབས19ནང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གཞུང་ལུགས་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཏར་དབན་གྱི་སྐྱེས་དངོས་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་དེ་ལྟར་མིང་བཏགས་པ་རེད། དབྱིན་ཇི་ན་མིང་དུ་གྲགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཏར་དབན་རིང་ལུགས་མཁན་སི་པན་སེ་དང་པེ་ཀྲི་ཐི(Walter Bagehot )ཨ་རིའི་སི་མི་ནེ(William Graham Sumner)སོགས་ཀྱིས་མི་གྲངས་རྒྱུད་འགྱུར་གྱི་ཤན་ཤུགས་ནི་རང་བྱུང་གི་གདམས་གསེས་བརྒྱུད་རིམ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ཆེས་ངར་བའི་འགྲན་རྩོད་མཁན་གྱི་འཚོ་གནས་དང་མི་གྲངས་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་ལེགས་བཅོས་ཡིན་པར་འདོད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ལུས་རྩལ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ལུས་རྩལ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་ལུས་རྩལ་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་དེ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་མུས་སུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཟུར་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། ལུས་རྩལ་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྣང་ཚུལ་གཞན་བར་གྱི་ཕན་ཚན་འབྲེལ་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་སྟེ། ལུས་རྩལ་དང་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དང་། སྤྱི་ཚོགས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་འབྲེལ་བ། ལུས་རྩལ་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི། བྱེད་ནུས་དང་འཕེལ་རྒྱས་སྒུལ་ཤུགས་དང་ཚོད་འཛིན་རྒྱུ་རྐྱེན། ལུས་རྩལ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལུགས་མཐུན་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་བསླབ་ཚན་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 体育社会学

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

བསྡུར་ཐབས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

བསྡུར་ཐབས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ log comparative sociology (བྱེད་ལས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ཡང་ཟེར། གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ནི་ཧྥ་རིན་སིའི་སྔ་རབས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བ་ཏོར་ཁི་མུ Emile Durkheimཡིན )ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་ཡན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ལ་བསྡུར་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐུན་མོང་རང་བཞིན་དང་ཁྱད་པར་རང་བཞིན་ལ་དཔྱད་བསྡུར་བྱས་ནས། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཆ་རྐྱེན་དང་ཆོས་ཉིད་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས།

སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་གྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་སོ་སོ་འཕེལ་རྒྱས་དང་མཐོར་འདེགས་འབྱུང་བའི་འཕོ་འགྱུར་བརྒྱུད་རིམ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། འདི་ནས་གླེང་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ཁ་ཤས་ལས་ཁྱད་པར་ཕྱེས་ནས་བརྗོད་པ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会发展 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། social development འགྲེལ་བ། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་སྔོན་ལ་བསྐྱོད་པའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། དེ་ལ་དོན་གཉིས་སུ་འདུ་བ་སྟེ། གཞུང་ཕྱོགས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འོག་རིམ་ནས་གོང་རིམ་དུ་འཕེལ་བའི་འགུལ་སྐྱོད་དང་འཕེལ་རྒྱས་བརྒྱུད་རིམ་ལ་སྟོན་པ་ཡིན། འཕྲེད་ཕྱོགས་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་དུས་རིམ་ཁྲོད་སྤྱི་ཚོགས་

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ཀུན་སྤྱོད་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ཀུན་སྤྱོད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ངོ་བོ་དང་ནུས་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡན་ལག་གི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་ས་ཆ་ནས་ཀུན་སྤྱོད་ཅེས་པའི་མིང་ཚིག་འདི་ལ་ཏིན་སྐད་ལསmoralisཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་གོམས་སྲོལ་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། གཤིས་རྒྱུད་དང་གཤིས་ཀ སྤྱོད་ལམ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཡང་ལྡན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 道德社会学 ཁོངས་གཏོགས། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན། ཞིབ་འཇུག་དམིགས་ཡུལ། ཀུན་སྤྱོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

དངོས་དཔང་རིང་ལུགས།

དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ཚོར་སྣང་ཉམས་མྱོང་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ཕྱོགས་ཁག་གི་གཟུགས་འདས་རིག་པ་ཁས་མི་ལེན། དེ་བས་དངོས་དཔང་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་ཟེར། དེ་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་ནི་དུས་རབས19ལོ་རབས30—40བར་གྱི་ཧྥ་རིན་སི་དང་དབྱིན་ཇི། ཧྥ་རིན་སིའི་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་སྲོལ་བཏོད་མཁནAཁང་ཏིA.孔德སོགས་ཀྱིས་བཏོན་པ་ཡིན། 1830ལོ་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་ཁང་ཏི་ཡིས་སྔ་རྗེས་སུ《དངོས་དཔང་གཏན་ཚིགས་བསླབ་གཞི》སྤེལ་བ་དང་། དེ་ཡང་དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་གྲུབ་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། ཁང་ཏི་གཙོ་བྱས་པའི་དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་ལ་དངོས་དཔང་རིང་ལུགས་རྙིང་བ་ཟེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་གྲངས་རིག་པ།

མི་གྲངས་རིག་པ་ནི་མི་གྲངས་འཕེལ་རྒྱས། མི་གྲངས་དང་སྤྱི་ཚོགས། དཔལ་འབྱོར་དང་སྐྱེས་ཁམས་ཁོར་ཡུག་སོགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་དང་གྲངས་ཚད་འབྲེལ་བ་དང་དེའི་རྒྱུན་སྤྱོད་ཚན་རིག་གི་སྤྱི་མིང་ཡིན། མི་གྲངས་རིག་པ་ལ་མི་གྲངས་གཞུང་ལུགས། མི་གྲངས་བསྡོམ་རྩིས་རིག་པ་དང་མི་གྲངས་དང་སྤྱི་ཚོགས། དཔལ་འབྱོར་དང་སྐྱེ་ཁམས་ཁོར་ཡུག་སོགས་སྣང་ཚུལ་བར་གྱི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་དང་གྲངས་ཚད་དང་འབྲེལ་བའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ཆབ་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ཆབ་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་རིག་ཚན་ལས་རྒལ་བའི་བྱུང་དངོས་ཤིག་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་བར་ཕན་ཚུན་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་དབང་གྲགས་ཀྱི་བྱུང་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ། ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འབྱུང་ཁུངས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་དང་ཆབ་སྲིད་བཅོས་བསྒྱུར། ཆབ་སྲིད་མཁས་མཆོག་དང་ཆབ་སྲིད་མ་ལག་ལས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན། ཆབ་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་དུས་རབས19མཇུག་དང་དུས་རབས20མགོར་ཆགས་པ་ཡིན། དུས་རབས20དཀྱིལ་བྱ་སྤྱོད་རིང་ལུགས་དར་བའི་རྗེས་སུ་ཡུན་རིང་ལ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་གྲངས་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ།

མི་གྲངས་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་མི་གྲངས་དཔལ་འབྱོར་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མི་གྲངས་དང་དཔལ་འབྱོར་བར་གྱི་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཡིན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དཔལ་འབྱོར་བརྟག་ཞིབ་ཀྱིས་མི་གྲངས་ལ་ཚོད་འཛིན་གྱི་བྱེད་ནུས་ཡོད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དཔལ་འབྱོར་ལ་མི་གྲངས་གྱིས་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 人口经济学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Population economics ཞིབ་འཇུག་ཐབས་ལམ། གཅིག བརྟག་དཔྱད་དང་བསྡོམ་རྩིས་དབྱེ་ཞིབ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་གྲངས་ལོ་རྒྱུས།

མི་གྲངས་ལོ་རྒྱུས་ནི་མི་གྲངས་གྲངས་ཚད་དང་། སྤུས་ཚད་དང་དེའི་གནས་སྤོར་དང་ས་ཁམས་ཁྱབ་ཁོངས་འཕེལ་རྒྱས་འགྱུར་ལྡོག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། མི་གྲངས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཡང་ཡིན། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད། མི་གྲངས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་གནས་ཡིན། དངོས་པོ་ཐོན་སྐྱེད་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གནས་པ་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་གྲངས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ལ། མི་གྲངས་གྲངས་ཚད་དང་། དེའི་སྤུས་ཀ་དང་ས་ཁམས་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་བཞིན་ཡོད་པ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། དེ་མ་ཟད་སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་མི་གྲངས་གྲངས་ཚད་དང་། སྤུས་ཀ་དང་ས་ཁམས་ཁྱབ་ཁོངས་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཐག་ཆོད་རང་བཞིན་གྱི་བྱེད་ནུས་ལའང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་རིག་པ།

སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ནི་མི་སྒེར་དང་ཚོགས་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་སྣང་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། མི་སྒེར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་སྣང་ཚུལ་ནི་མི་གཞན་དང་ཚོགས་སྤྱི་ཡིས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པའི་མི་སྒེར་གྱི་བསམ་བློ་དང་། བརྩེ་དུང་། བྱ་སྤྱོད་དེ། དཔེར་ན། མིའི་བར་གྱི་ཚོར་སྣང་དང་། མིའི་བར་གྱི་རྟེན་འབྲེལ། སྤྱི་ཚོགས་སྐུལ་འདེད། སྤྱི་ཚོགས་ཚོད་འཛིན། རྗེས་འབྲངས་སོགས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会心理学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། social psychology དབྱེ་བ། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཡན་ལག

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་ཆོས་རིང་ལུགས།

གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་ལ། མི་དང་མིའི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་དེ་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་ནས། མིའི་རིགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་མིའི་རིགས་རང་ཉིད་བསམ་ཞིབ་བྱེད་པ། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་སོགས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ནས་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གི་མིང་། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 人文主义 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། humanism གོ་དོན། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་ལ། མི་དང་མིའི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་དེ་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་ནས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

རིག་གནས།

འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བྱུང་རྗེས་དུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བའི་ཤེས་རིག་མཐའ་དག་ལ་འཇུག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 文化 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། culture ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་དུ། культура ཁྱད་ཆོས། སྣ་མང་རང་བཞིན། རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན། ཁོང་ཡངས་རང་བཞིན། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་དོན། སྤྱིར་རིག་གནས་ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བྱུང་རྗེས་དུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བའི་ཤེས་རིག་མཐའ་དག་ལ་འཇུག་སྟེ། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དུcultureཞེས་པ་ནི་མིའི་རིག་པ་དང་རིག་གནས་རིག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། དེ་ནི་སྤྱི་ལོ1892ལོར་དབྱིན་ཇིའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཁས་དབང་ཐེ་ལོར(Tylor)གྱིས་བརྩམས་པའི《གདོད་མའི་

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་སྒེར་གྱི་ཕུགས་བསམ།

མི་སྒེར་གྱི་ཕུགས་བསམ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་འོག་གམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཁྲོད་དུ་མི་སྒེར་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོའི་འཚོ་བ་དང་བསམ་པའི་འཚོ་བ་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཡིད་སྨོན་དང་བསམ་གཞིགས་མཐའ་དག་ལ་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 个人理想 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། personal ideal ནང་གསེས། ལས་རིགས་ཀྱི་ཕུགས་བསམ་དང་འཚོ་བའི་ཕུགས་བསམ། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུགས་བསམ། གོ་དོན། རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོའི་འཚོ་བ་དང་བསམ་པའི་འཚོ་བ་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཡིད་སྨོན་དང་བསམ་གཞིགས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་འགུལ།

སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་འགུལ་ནི་ཚོགས་སྤྱི་བྱེད་སྒོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་བརྒྱུད་རིམ་ཕན་ཚུན་ཆ་རྐྱེན་དང་མཇུག་འབྲས་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་འགུལ་སྐྱོད་རྨང་གཞི་བྱས་པ་ལ་ཟེར། ཕན་ཚུན་བར་སྤྱི་ཚོགས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་པའི་སྐབས་སུ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་འགུལ་བྱུང་བ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་འགུལ་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་འདོན་རེས་སམ་ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་འདྲིས་ཞེས་ཀྱང་ཟེར། དེ་ནི་མི་སྒེར་གྱིས་གཞན་ལ་སྤྱི་ཚོགས་འགུལ་སྐྱོད་དང་ལེན་བྱས་པ་དང་གཞན་གྱིས་ཕྱིར་ལན་སློག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཡིན་ཏེ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་ཚོགས་སྤྱི།

སྤྱི་ཚོགས་ཚོགས་སྤྱི་ནི་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་སྦྲེལ་ནས་མཉམ་དུ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བའི་ཐུན་མོང་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། ཁྲག་རྒྱུད་འབྲེལ་བ་མཉམ་དུ་སྦྲེལ་པའི་ཐུན་མོང་ནི་རུས་རྒྱུད་དང་ཁྱིམ་ཚང་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱི་ཡིན་པ་དང་། ས་ཁོངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མཉམ་དུ་སྦྲེལ་པའི་ཐུན་མོང་ནི་ཁྱིམ་མཚེས་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱི་ཡིན། ལས་ཀའི་འབྲེལ་བ་མཉམ་དུ་སྦྲེལ་པའི་ཐུན་མོང་ནིལས་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་སྤྱི་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会群体 འགྲེལ་བ། སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་བ་མཉམ་དུ་སྦྲེལ་ནས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བའི་ཐུན་མོང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་དངོས་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས19བར་དར་བ་རེད། དེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལས་བྱུང་བའི་དེང་རབས་ཀྱི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཐབས་ལམ་ཧ་ཅང་མང་། གཙོ་བོ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དང་། གནད་དོན། སྒྲིག་གཞི། མི་གཤིས། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་སེམས་ཁམས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 社会学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sociology རང་བཞིན། མི་གཤིས་དང་སྒྲིག་ལམ་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་དེང་རབས་ཅན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

རྩ་འཛུགས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

རྩ་འཛུགས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རྩ་འཛུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རྩ་འཛུགས་ནི་ཕན་ཚུན་ལ་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་པའི་མི་སྒེར་རམ་ཚོགས་སྤྱི་ཆུང་ངུས་གྲུབ་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དམིགས་ཚད་ཡོད་པའི་མཉམ་ལས་མ་ལག་ཞིག་ལ་ཟེར། སྤྱི་ཚོགས་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་རགས་དབྱིབས་གནའ་རབས་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན། དེ་ཡོངས་སུ་མངོན་པའི་བཟོ་ལས་ཅན་དང་སྤྱི་ཚོགས་དེང་རབས་ཅན་ཏུ་བསྟུན་པ་རེད། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་དབྱིན་ཇི་ནས་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ཚོད་ལྟའི་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་རིག་པ།

ཚོད་ལྟའི་ཐབས་ལམ་སྤྱད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་སྣང་ཚུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཡན་ལག་བསླབ་ཚན་ཞིག་ཡིན། 1879ལོ W ཧྥིན་ཐི་ཡིས་ལི་པེ་ཐེ་སློབ་ཆེན་ནས་སེམས་ཁམས་ཚོད་ལྟ་ཁང་གསར་འཛུགས་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། སེམས་ཁམས་རིག་པ་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཚོད་ལྟ་ཁང་ནས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་རེད། རིམ་གྱིས་ཚོད་ལྟ་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་རེད། ཚོད་ལྟ་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་རིག་པས་སྤྱི་ཚོགས་སེམས་ཁམས་སྣང་ཚུལ་ལ་ཁུངས་མེད་ཁོག་སྟོང་གི་དཔྱད་བསྡུར་མི་བྱེད་པར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ཚན་རིག་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ཚན་རིག་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ (the sociology of science)ཚན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་སྣང་ཚུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 科学社会学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། the sociology of science ཁོངས་གཏོགས། ཚན་རིག་འདིའི་སྣང་ཚུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག ཁྱབ་ཁོངས། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས། ཚན་རིག་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ the sociology of science ནི་ཚན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་སྣང་ཚུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ཤེས་ཡོན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ཤེས་ཡོན་ནམ་བསམ་བློ་བྱུང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་བསམ་བློ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ཡང་ཟེར། 1924ལོར། འཇར་མན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པMཧྲི་ལི《ཤེས་ཡོན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཚོད་ལྟ》ལས་ཐེངས་དང་པོར་ཤེས་ཡོན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་རེད། འདི་ན་གླེང་བཞིན་པའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ནང་དོན་ལ་བསམ་བློ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

ལས་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

ལས་རིགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་ལས་རིགས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཞིག གཙོ་བོ་ལས་རིགས་སྒྲིག་གཞི། ལས་རིགས་དང་ཁྱིམ་ཚང་། དཔལ་འབྱོར། སློབ་གསོ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ། ལས་རིགས་དང་གྲས་རིམ། སྤྱི་ཚོགས་གྲས་རིམ་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 职业社会学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Professional sociology རིགས་དབྱེ། རིག་ཚན་གཞུང་ལུགས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་གྲངས་སྲིད་ཇུས།

མི་གྲངས་སྲིད་ཇུས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་རང་རྒྱལ་གྱི་མི་གྲངས་འཕར་བའམ་མི་གྲངས་འཕར་བའི་མཚམས་ཆད་པའམ་ལོག་འཕར་ལ་དམིགས་ནས་འབྲེལ་ཡོད་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་དོན། རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བས་རང་རྒྱལ་གྱི་མི་གྲངས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་མི་འདྲ། དེ་བས་རིགས་མི་འདྲ་བའི་མི་གྲངས་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་རེད། དེར་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་མི་གྲངས་སྲིད་ཇུས་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་གནས་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་འོས་འཚམ་གྱི་སྙོམས་སྒྲིག་བྱེད་པ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 人口政策 མཚན་ཉིད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག

མི་གྲངས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།

མི་གྲངས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ population sociology ནི་མི་གྲངས་འཕེལ་རྒྱས་དང་སྤྱི་ཚོགས་འགྱུར་ལྡོག་གི་འབྲེལ་བ་དང་དེའི་ཕན་ཚུན་གྱི་བྱེད་ལས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། མི་གྲངས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་མི་གྲངས་རིག་པ་གཉིས་བསྣོལ་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཡིན་ལ། མི་གྲངས་རིག་པའི་ཡན་ལག་རིག་ཚན་ཡང་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 人口社会学 མིང་གཞན། population sociology རིགས་དབྱེ། སྤྱི་ཚོགས། རགས་བཤད། མི་གྲངས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པས་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད་མི་གྲངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་བསྡུར་བྱེད་པ་ཡིན། མི་གྲངས་སྐྱེ་ཚད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགཉེར་སྤྱོད་ཚན་རིག