ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད། >ཚན་རིག >རྩིས་དངོས་རྫས།

ཁབ་ལེན་སྤྱིན་ཐག

སྒྲ་གཏོང་གིས་སྐད་སྒྲ་སྒྲ་ཟློས་གློག་རྒྱུན་དུ་བསྒྱུར་ནས་ཇེ་ཆེར་བཏང་རྗེས་སྒྲ་ཕབ་ལེན་མགོར་སྐྱེལ་བ་རེད། སྒྲ་ཕབ་ཁབ་ལེན་མགོ་ནི་དོན་དངོས་སུ་རྨིག་དབྱིབས་ཅན་གྱི་གློག་གི་ལྕགས་ཁབ་ལེན་ཡིན། སྣེ་གཉིས་བར་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ་ཞིང་། དཀྱུལ་དུ་སྲུབས་ཀ་ཞིག་མ་གཏོགས་མེད། ཁབ་ལེན་མགོ་ཧྲིལ་བོ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་སྐོགས་ནང་དུ་བཏུམས་ཡོད། སྒྲ་ཕབ། སྒྲ་གཏོང་གིས་སྐད་སྒྲ་སྒྲ་ཟློས་གློག་རྒྱུན་དུ་བསྒྱུར་ནས་ཇེ་ཆེར་བཏང་རྗེས་སྒྲ་ཕབ་ལེན་མགོར་སྐྱེལ་བ་རེད། སྒྲ་ཕབ་ཁབ་ལེན་མགོ་ནི་དོན་དངོས་སུ་རྨིག་དབྱིབས་ཅན་གྱི་གློག་གི་ལྕགས་ཁབ་ལེན་ཡིན། སྣེ་གཉིས་བར་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ་ཞིང་། དཀྱུལ་དུ་སྲུབས་ཀ་ཞིག་མ་གཏོགས་མེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

པེ་ཁུ།

པེ་ཁུ་ལེ་ཨེར་ནི་འཕྲོ་འོད་རང་བཞིན་གསོན་ཚད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཇལ་ཚད་ཡིན། བསྡུས་འབྲི་ལ་པེ་ཁུ་དང་། མཚོན་རྟགས་ནི Bqཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 贝克勒尔 མཚོན་རྟགས། Bq ནང་དོན་དངོས། པེ་ཁུ་ལེ་ཨེར་ནི་འཕྲོ་འོད་རང་བཞིན་གསོན་ཚད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཇལ་ཚད་ཡིན། བསྡུས་འབྲི་ལ་པེ་ཁུ་དང་། མཚོན་རྟགས་ནི Bq ཡིན། པེ་ཁུ་ལེ་ཨེར་ནི་འཕྲོ་འོད་རང་བཞིན་གསོན་ཚད་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཇལ་ཚད་ཡིན། དེ་ནི1975ལོར་ཐེངས་བཅོ་ལྔའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་ལེན་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཧྥ་རིན་སིའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ་ཨན་ཏུང་ཉི· ཧེན་རེ· པེ་ཁུ་ལེ་ཨེར་རྗེས་དྲན་ཆེད་ཁོའི་མིང་ལྟར་བཏགས་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཀུན་ལྡན་འགུག་ཤུགས།

ཀུན་ལྡན་འགུག་ཤུགས་བཀོལ་ན་གནམ་གཟུགས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་བརྩི་ཐུབ། དེའི་རྩ་བའི་བསམ་ཕྱོགས་ནི། རྒྱུ་སྐར(ཡང་ན་སྲུང་སྐར)འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་ནས། རྒྱུ་སྐར(ཡང་ན་སྲུང་སྐར)གྱི་ལྟེ་ཕྱོགས་འགྲོས་སྣོན་ཚད་བརྩི་བ། ལྟེ་ཕྱོགས་ཤུགས་ནི་ཀུན་ལྡན་འགུག་ཤུགས་ཀྱིས་འདོན་སྤྲོད་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་མཉམ་བྱ་བཀོད་ན་ལྟེ་གནས་གནམ་གཟུགས(ཉི་མའམ་ཡང་ན་རྒྱུ་སྐར)ཀྱི་སྤུས་ཚད་བརྩི་ཐུབ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 万有引力 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། The Law of Attraction སྤུས་ཚད་རྩིས་རྒྱག

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཁན་ཏི་ལཱ།

ཁན་ཏི་ལཱ་ནི་ཚད་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་འཇལ་ཚད་ཅིག་རེད་དེ། འོད་འཕྲོ་བའི་དྲག་ཚད་ལ་གོ བསྡུས་འབྲི་ནི cd ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 坎德拉 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། candela མཚོན་རྟགས། cd ནང་དོན་དངོས། འོད་འཕྲོ་བའི་དྲག་ཚད་ལ་གོ རྒྱལ་སྤྱིའི་འཇལ་བྱེད་ནི་ཁན་ཏི་ལཱ་ཡིན་ཏེ། བསྡུས་འབྲི་ནི cd ཡིན། འཇལ་བྱེད་གཞན་དག་ནི་ཞག་སྒྲོན་འོད་དང་འོད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན། cd1 ནི 1000mcd  ཡིན། དེ་ནི་མདོག་རྐྱང་འོད་ཁུངས་ཀྱི་འགུལ་ཚད(540X10^12HZ)སྟོན་པ་རེད། ཁ་ཕྱོགས་གཏན་ཕབ་བྱས་ཟིན་པའི་འོད་དེ། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་འཕྲོས་བའི་འོད་ཀྱི་དྲག་ཚད་ནི(ཝ་ཐུ

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ལྡེམ་ཤུགས།

འགྱིག་སྐུད་ཇེ་རིང་དུ་འཐེན་ནས་ཕྱིར་བཏང་ན། འགྱིག་སྐུད་སྔར་གྱི་རིང་ཚད་དུ་སོར་ཆུད་བྱེད་སྲིད། ཁྲུ་ཙི་དྲང་མོ་དང་། འགྱིག་སྐུད། ལྡེམ་རྩིབ་བཅས་ལ་ཤུགས་ཐེབས་ན་དབྱིབས་འགྱུར་འབྱུང་སྲིད་ལ། ཤུགས་མ་ཐེབས་ན་སྔར་གྱི་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན་པ་དང་ ཁྲུ་ཙི་དྲང་མོ་ཞིག་ཡང་མོར་བཀུག་ནས། དེར་དབྱིབས་འགྱུར་འབྱུང་དུ་འཇུག་པ་དང་། ལག་པས་བཏང་བ་ན་ཁྲུ་ཙི་སྔར་གྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 弹力 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། elastic force ལྡེམ་ཤུགས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

དངོས་གཟུགས་གོམས་གཤིས།

བདེ་ལམ་དུ་ལྕགས་རྟར་ཞོན་སྐབས། རྐང་འཁོར་མ་བསྐོར་རུང་ལྕགས་རྟ་ལམ་ཐག་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་བགྲོད་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་ལྕགས་རྟར་མུ་མཐུད་དུ་ཤུགས་མ་བཏོན་ན། དེ་མཇུག་མཐར་འདུག་སྲིད་པ། ཀཱ་ལི་ལེ་ཡིས་དངོས་བཤེར་རིགས་འདྲར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པར་མ་ཟད། བླ་ལྷག་སྒོས་རིགས་འདེད་བྱས་ནས་སྡོམ་ཚིག་ཐོབ་པ་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 物体的惯性 དངོས་གཟུགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས། ཁྱོད་ལ་ཉམས་མྱོང་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མྱོང་སྟེ། བདེ་ལམ་དུ་ལྕགས་རྟར་ཞོན་སྐབས། རྐང་འཁོར་མ་བསྐོར་རུང་ལྕགས་རྟ་ལམ་ཐག་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་བགྲོད་ཐུབ་མོད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

བཞུ་འགྱུར།

རྣམ་པའི་འགྱུར་ལྡོག སྲ་གཟུགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བཞུ་འགྱུར་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ཚ་བ་ནང་བསྡུ་བྱེད་པ་དང་དེའི་དྲོད་ཚད་རྒྱུན་སྲུང་བྱས་ནས་མི་འགྱུར་བ། ད་དུང་བཞུ་འགྱུར་ཚ་བསྡུ་དང་དཀག་འགྱུར་ཚ་གཏོང་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 熔化 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། melt རྣམ་པའི་འགྱུར་ལྡོག ཉི་མ་ཚ་གདུག་ཆེ་དུས། འཁྱགས་སྒམ་ནང་ནས་བླངས་པའི་དར་དེ་ཡུད་ཙམ་འགོར་རྗེས་ཆུ་རུ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་ཡུད་ཙམ་འགོར་རྗེས་ཆུ་བསྐམས་ཏེ་མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་རླངས་པར་གྱུར་ནས་གར་སོང་འདིར་སོང་མེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

འཇའ་ཤིང་དོ་མཉམ།

འཇའ་ཤིང་གི་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་མོ་གཅུས་སྙོམ་སྒྲིག་བྱས་ནས། འཇའ་ཤིང་སྟེང་དུ་ཀྱུ་རྡོ་མི་འགེལ་བའི་སྐབས་སུ་དོ་མཉམ་ཡིན་དུ་འཇུག་དགོས་པ། སྡོམ་ཚིག གླང་ཆེན་འཇལ་བ་སོགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 杠杆平衡 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Lever balance འཇའ་ཤིང་དོ་མཉམ་ཡོང་བའི་ཆ་རྐྱེན། འཇའ་ཤིང་གི་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་མོ་གཅུས་སྙོམ་སྒྲིག་བྱས་ནས། འཇའ་ཤིང་སྟེང་དུ་ཀྱུ་རྡོ་མི་འགེལ་བའི་སྐབས་སུ་དོ་མཉམ་ཡིན་དུ་འཇུག་དགོས། འཇའ་ཤིང་གི་སྣེ་གཉིས་སུ་གྲངས་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཀྱུ་རྡོ་འགེལ་བ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

འཕྱོ་ཤུགས།

གྲུ་གཟིངས་དང་། བྱ་གག་ཆུ་ངོས་སུ་འཕྱོ་ཐུབ། དེ་ནི་ཁོ་ཚོར་ཆུའི་འཕྱོ་ཤུགས་ཐེབས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པ་དང་གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་དངོས་གཟུགས་ལ་ཐེབས་པའི་འཕྱོ་ཤུགས་ཅུང་ཆེ་བ་དང་། གནས་ཚུལ་ཅི་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་དངོས་གཟུགས་ལ་ཐེབས་པའི་འཕྱོ་ཤུགས་ཅུང་ཆུང་བ་ཡིན་པ་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 浮力 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། buoyanc force འཕྱོ་ཤུགས། གྲུ་གཟིངས་དང་། བྱ་གག་ཆུ་ངོས་སུ་འཕྱོ་ཐུབ། དེ་ནི་ཁོ་ཚོར་ཆུའི་འཕྱོ་ཤུགས(buoyancy)ཐེབས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། ཆུའི་ནང་དུ་བྱིང་བའི་དངོས་གཟུགས་ལའང་འཕྱོ་ཤུགས་ཐེབས།  འཕྱོ་ཤུགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས།

རླུང་འབུད་སྒུལ་བྱེད་འཕྲུལ་འཁོར་ལ་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ། ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་བར་དེ་བས་ཀྱང་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྒུལ་ཤུགས་དགོས་པ། འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཅུང་སྤྱོད་བདེ་བའི་ཚ་བའི་འཕྲུལ་འཁོར་དགོས་མཁོ་ཆེ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 发展产生 ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་བ། ཐོན་སྐྱེད་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་བར་དེ་བས་ཀྱང་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྒུལ་ཤུགས་དགོས། དུས་རབས17པར་འགྲོ་བ་མིས་ཚ་བའི་འཕྲུལ་འཁོར་གསར་གཏོད་བྱས། ཆེས་ཐོག་མའི་ཚ་བའི་འཕྲུལ་འཁོར་ནི་རླངས་སྒུལ་འཕྲུལ་འཁོར་ཡིན། ཁྲོ་ཐབ་ནང་དུ་ཆུ་བསྐོལ་ཏེ་རླངས་པར་གྱུར་རྗེས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

རྡོ་སྣུམ་ཉམས་ཉེན།

རྡོ་སྣུམ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤས་ཀྱི་ནུས་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཡིན། རྡོ་སྣུམ་ཐོན་འབོར་ཆེ་བའི་དབུས་ཤར་རྒྱལ་ཁབ་ནི་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྡོ་སྣུམ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ། ཐེངས་གཉིས་ཀྱི་རྡོ་སྣུམ་ཉམས་ཉན་དེས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་མི་རྣམས་ལ་ནུས་ཁུངས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 石油危机 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། The oil crisis རྡོ་སྣུམ་ཉམས་ཉེན། རྡོ་སྣུམ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤས་ཀྱི་ནུས་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཡིན། རྡོ་སྣུམ་ཐོན་འབོར་ཆེ་བའི་དབུས་ཤར་རྒྱལ་ཁབ་ནི་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྡོ་སྣུམ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་རེད། 1973ལོར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

གློག་ལས་སྡུད་འབྱུང་ཚུལ།

གློག་རྒྱུན་དུང་འཁྱིལ་སྦུ་གུའི་ནང་དུ་ལྕགས་དབྱུག་ཅིག་གསབ་ན། ཁབ་འཁྱོག་དེ་བས་ཀྱང་མང་པོ་ཞིག་འདྲེན་ཐུབ། དེ་ལས་ལྕགས་སྙིང་གིས་དུང་འཁྱིལ་སྦུ་གུའི་སྡུད་ར་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་ཐུབ་པ་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་རེད། གློག་རྒྱུ་བའི་དུང་འཁྱིལ་སྦུ་གུ་དང་དེའི་ནང་གི་ལྕགས་སྙིང་ལས་གློག་སྡུད་ལྕགས(electromagnet)གྲུབ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 电生磁 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Electro magnetic གློག་ལས་སྡུད་འབྱུང་ཚུལ། ལོ་ངོ2000ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་དུ། ང་ཚོའི་ཡབ་མོས་ཀྱིས་སྡུད་སྣང་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཕྱོགས་སྟོན་འཁོར་ལོ་ཡང་གསར་གཏོད་བྱས་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

གནོན་དྲག

གནོན་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ཕན་འབྲས་དེ་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད། གནོན་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་རྒྱ་ཁྱོན་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད། དངོས་གཟུགས་ཀྱི་འཇལ་བྱེད་རྒྱ་ཁྱོན་སྟེང་དུ་ཐེབས་པའི་གནོན་ཤུགས་ལ་གནོན་དྲག(pressure)ཟེར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 压强 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། pressure གནོན་དྲག གནོན་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ཕན་འབྲས་དེ་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ནོན་ཤུགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་རྒྱ་ཁྱོན་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད། དངོས་གཟུགས་ཀྱི་འཇལ་བྱེད་རྒྱ་ཁྱོན་སྟེང་དུ་ཐེབས་པའི་གནོན་ཤུགས་ལ་གནོན་དྲག(pressure)ཟེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཉིའུ་ཏུན་གཏན་སྲོལ་གཉིས་པ།

ཤུགས་ནི་འགྲོས་སྣོན་ཚད་འབྱུང་དུ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན་ན། ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་གསལ་བོར་མཚོན་པ་སྟེ། སྤུས་ཚད་འདྲ་བའི་དངོས་གཟུགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། དངོས་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོས་སྣོན་ཚད་ནི་དངོས་གཟུགས་སྟེང་དུ་བྱེད་ནུས་འདོན་པའི་ཤུགས་དང་མཐུན་སྡུར་དུ་གྲུབ་པ། དངོས་གཟུགས་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་ངེས་ཅན་ཡིན་སྐབས། ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་གསལ་བོར་མཚོན་པ་སྟེ། ཤུགས་འདྲ་བའི་བྱེད་ནུས་འོག་ཏུ། དངོས་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོས་ཚད་དེ་དངོས་གཟུགས་དེའི་སྤུས་ཚད་དང་ལྡོག་སྡུར་དུ་གྲུབ་པ་སོགས་བསྟན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

འགྲོས་འགྱུར་འགུལ་སྐྱོད།

རླངས་འཁོར་ཚེགAབརྒྱུད་སྐབས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་འགྲོས་ཚད་གཏན་ཁེལ་བྱེད་དགོས། ཚེགAནས་གནས་སྤོ་དུམ་བུAA1བླངས་ཏེ། གནས་སྤོ་དུམ་བུ་འདིའི་སྟེང་གི་རླངས་འཁོར་གྱི་ཆ་སྙོམས་འགྲོས་ཚད་བརྩིས་ན། ཆ་སྙོམས་འགྲོས་ཚད་འདིས་ཉེ་མཚུངས་སྒོས་རླངས་འཁོར་ཚེགAབརྒྱུད་པའི་དལ་མགྱོགས་ཀྱི་ཚད་མཚོན་ཆོག ཚེགAནས་བླངས་པའི་གནས་སྤོ་ཇི་ལྟར་ཆུང་ན། དུས་ཚོད་འདིའི་ནང་རླངས་འཁོར་གྱི་འགྲོས་ཚད་འགྱུར་ལྡོག་དེ་ལྟར་ཆུང་ཞིང་། ཐོབ་པའི་ཆ་སྙོམས་འགྲོས་ཚད་དེས་རླངས་འཁོར་ཚེགAབརྒྱུད་པའི་དལ་མགྱོགས་ཀྱི་ཚད་ཅུང་ཞིབ་མོར་མཚོན་ཐུབ་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

རྒྱུ་ཤེལ།

པར་ཆས་ནི་འབུར་ཤེལ་ལས་ཆུང་སྐུམ་གྱི་སྤྱི་ཚུགས་དངོས་བརྙན་འགྲུབ་ཐུབ་པའི་རྩ་བའི་རིགས་པར་བརྟེན་ནས་བཟོས་པ་རེད། པར་ཆས་ཀྱི་ཤེལ་མགོ་དེ་འབུར་ཤེལ་དང་མཚུངས་པ་དང་སྤྱིན་ཤོག་འོད་ཡོལ་དང་འདྲ། པར་ལེན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ་བརྙན་གསལ་བོ་ཞིག་འབྱུང་ཆེད་མདོ་སྙོམས་གདུབ་ཀྱིས་ཤེལ་མགོ་ནས་སྤྱིན་ཤོག་གི་བར་ཐག་སྙོམས་སྒྲིག་བྱེད་དགོས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 透镜 རྒྱུ་ཤེལ། འཚོ་བའི་ཁྲོད་མིག་མིག་ཤེལ་རྒྱུན་དུ་མཐོང་ཐུབ། དེས་མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་ཤེད་ཡོ་བསྲང་བྱེད་པ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་རོགས་རམ་བྱེད་ཐུབ། རྒྱང་སྒྲིབ་མིག་ཤེལ་དང་ཉེ་སྒྲིབ་མིག་ཤེལ་གྱི་ཤེལ་ལེབ་ཚང་མ་ནི་རྒྱུ་ཤེལ(lens)ཡིན། འབུར་ཤེལ་དང་ཀོང་ཤེལ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

དུས་ཚོད།

དུས་ཚོད་མཚོན་པའི་གྲངས་མདའི་ཐོག་དུས་མཚམས་ཚེག་གིས་མཚོན་པ་དང་། དུས་ཚོད་ཀྱི་བར་ཆོད་ནི་ཐིག་དུམ་གྱིས་མཚོན་པ། དུས་ཚོད་ཀྱི་གཏན་ཕབ་ཚད་འཇལ་གྱི་འཇལ་བྱེད་ནི་སྐར་ཆ་དང་། སྐར་མ། དུས་ཚོད་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་མཚོན་རྟགས་སོ་སོ་ནིs、min、hབཅས་ཡིན་པ་སོགས་བསྟན་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 时间 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Time དུས་ཚོད་ཀྱི་བར་ཆོད། ང་ཚོས་སྔ་དྲོ་དུས་ཚོད8ནས་སློབ་ཁྲིད་འཚོགས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། དུས་ཚོད8དང་སྐར་མ45ཡི་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་གྲོལ་ཞེས་བརྗོད་པ། འདིར་བཤད་པའི“དུས་ཚོད8”དང“དུས་ཚོད8དང་སྐར་མ45”ནི་སློབ་ཐུན་འདིའི་འགོ་རྩོམ་པ་དང་མཇུག་རྫོགས་པའི་དུས་ཚོད་ཡིན་ལ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

དངོས་ཁམས་རིག་པ།

དངོས་ཁམས་རིག་པ་ནི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་རིག་ཚན་གཙོ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། ཆེ་བ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནས་ཕྲ་བ་གཞི་རྩའི་རིལ་རྡུལ་བར་གྱི་དངོས་པོ་མཐའ་དག་གི་ཆེས་རྩ་བའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ཆོས་ཉིད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད། དེར་བརྟེན་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་རིག་ཚན་གཞན་དག་གི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞིར་འགྱུར་ཡོད། དེའི་གཞུང་ལུགས་ཆགས་གཞིའི་ནང་གྲངས་རིག་གི་ལག་ཆ་མང་བོ་བཀོལ་ནས་བྱ་བའི་སྐད་བརྡ་བྱས་ཡོད། དངོས་བཤེར་ནི་གཞུང་ལུགས་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན་མིན་ར་སྤྲོད་པའི་ཚད་གཞི་ཉག་གཅིག་བྱེད། དེང་གི་དུས་ཆེས་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

དངོས་མེད་གྲངས།

ང་ཚོས་གྲངས་ཀ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་ཆོག་པ་མ་ཟད། ད་དུང་དེ་ལ་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཞིག་སྤྲད་ཆོག་སྟེ། དཔེར་ན#1ལ། #1འདི་རང་སྒྱུར་བྱས་ཚེ-1ཐོབ་ཐུབ་ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་བཞག་ན། (#1)×(#1)=(-1)ཐོབ། གྲངས་རིག་པ་ཚང་མས་གྲངས་འདིའི་རིགས་ལ“དངོས་མེད་གྲངས”ཞེས་བརྗོད་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 虚数 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། imaginary number འཇལ་བྱེད། i རྩིས་རིག་ཉེར་སྤྱོད། དངོས་མེད་གྲངས་ནི་ཚོ་གྲངས་ཡིན་ལ་རྩིས་རིག་ཁྱབ་ཁོངས་ཇེ་ཡངས་སུ་བཏང་ཡོད། གསར་གཏོད་པ། ལུ་ནཱ•ཏི་ཁཱ་ཨེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཐིག་དུམ།

དྲང་ཐིག་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་མེད་པའི་ཐིག་དུམ་གསུམ་གྱི་མགོ་མཇུག་རིམ་པ་ལྟར་མཐུད་ནས་གྲུབ་པའི་རིས་དབྱིབས་ལ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 三角形 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། triangle ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའ། དྲང་ཐིག་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་མེད་པའི་ཐིག་དུམ་གསུམ་གྱི་མགོ་མཇུག་རིམ་པ་ལྟར་མཐུད་ནས་གྲུབ་པའི་རིས་དབྱིབས་ལ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཟེར། དཔེ་རིས་ཁྲོད། ཐིག་དུམAB,BC,CAགསུམ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའ་ཡིན། ཚེགA,B,Cགསུམ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་རྩེ་ཚེག་ཡིན།  ∠A,∠B,∠Cགསུམ་ནི་ཉེ་བའི་མཐའ་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཟུར་ཡིན། ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་ནང་ཟུར་ཟེར། བསྡུས་མིང་ལ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་ཟུར་ཟེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ལུགས་ལྡན་གྲངས་ཀྱི་སྒྱུར་རྩིས།

ལུགས་ལྡན་གྲངས་ཀྱི་སྒྱུར་རྩིས་ངེས་ལུགས། (1)གྲངས་ཀ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བསྒྱུར་ན། རྟགས་མཐུན་པར་ཕོ་གྲངས་རྟགས་ཐོབ་པ་དང་། རྟགས་ཐ་དད་པར་མོ་གྲངས་རྟགས་ཐོབ་པ་མ་ཟད། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཕན་ཚུན་བསྒྱུར་དགོས། (2)གྲངས་ཀ་གང་རུང་ཞིག་གིས0ལ་བསྒྱུར་ན་ཚང་མར0ཐོབ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 有理数的乘法 སྒྱུར་རྩིས་ངེས་ལུགས། (1)གྲངས་ཀ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བསྒྱུར་ན། རྟགས་མཐུན་པར་ཕོ་གྲངས་རྟགས་ཐོབ་པ་དང་། རྟགས་ཐ་དད་པར་མོ་གྲངས་རྟགས་ཐོབ་པ་མ་ཟད། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཕན་ཚུན་བསྒྱུར་དགོས། (2)གྲངས་ཀ་གང་རུང་ཞིག་གིས0ལ་བསྒྱུར་ན་ཚང་མར0ཐོབ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ལུགས་ལྡན་གྲངས་ཀྱི་སྣོན་རྩིས།

ལུགས་ལྡན་གྲངས་ཀྱི་སྣོན་རྩིས་ངེས་ལུགས། 1.རྟགས་མཐུན་པའི་གྲངས་ཀ་གཉིས་སྣོན་ཚེ། རྟགས་མཐུན་པ་བླངས་ནས། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཕན་ཚུན་སྣོན་དགོས། 2.ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་མི་མཚུངས་པའི་རྟགས་ཐ་དད་པའི་གྲངས་ཀ་གཉིས་སྣོན་ཚེ། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཅུང་ཆེ་བའི་སྣོན་གྲངས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ལེན་དགོས་པ་མ་ཟད། ཅུང་ཆེ་བའི་ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ལས་ཅུང་ཆུང་བའི་ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་དབྲི་དགོས། ཕན་ཚུན་ལྡོག་པའི་གྲངས་གཉིས་བསྣན་ན0 ཐོབ། 3.གྲངས་ཀ་ཞིག་ལ0 བསྣན་ན། སྔར་བཞིན་གྲངས་ཀ་དེ་ཉིད་ཐོབ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 有理数的加法 སྣོན་རྩིས་ངེས་ལུགས། 1.རྟགས་མཐུན་པའི་གྲངས་ཀ་གཉིས་སྣོན་ཚེ། རྟགས་མཐུན་པ་བླངས་ནས། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཕན་ཚུན་སྣོན་དགོས། 2.ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་མི་མཚུངས་པའི་རྟགས་ཐ་དད་པའི་གྲངས་ཀ་གཉིས་སྣོན་ཚེ། ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ཅུང་ཆེ་བའི་སྣོན་གྲངས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ལེན་དགོས་པ་མ་ཟད། ཅུང་ཆེ་བའི་ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་ལས་ཅུང་ཆུང་བའི་ལྟོས་མེད་གྲངས་ཐང་

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི།

ཕོ་གྲངས་ཀྱི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི་ནི་ཕོ་གྲངས་ཡིན། མོ་གྲངས་ཀྱི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི་ནི་མོ་གྲངས་ཡིན། 0ཡི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི་ནི0 ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 立方根 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། cube root རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི། སྤྱིར་བཏང་དུ། གལ་ཏེ་གྲངས་ཀ་ཞིག་གི་རང་སུམ་སྒྱུརaདང་མཚུངས་ན། གྲངས་ཀ་དེ་ལaཡི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞིའམ་ཐེངས་གསུམ་སྒྱུར་གཞི་ཟེར། འདིའི་བསྟན་དོན་ནི། ཡིན་ན། xལaཡི་རང་གསུམ་སྒྱུར་གཞི་ཟེར། གྲངས་ཀ་ཞིག་གི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི་རྩི་བའི་ལུགས་རྩིས་ལ་རང་སུམ་སྒྱུར་འབྱེད་པ་ཟེར། གྲངས་ཀaཡི་རང་སུམ་སྒྱུར་གཞི་ནི། མཚོན་རྟགས""ཡིས་མཚོན་ཞིང་། "ཐེངས་གསུམ་གཞི་རྟགསa"ཞེས་ཀློག་དགོས། དེ་ལསaནི་རང་སྒྱུར་དབྱེ་བྱའི་གྲངས་ཡིན་ལ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

མ་རྡུལ།

མ་རྡུལ་ནི་རྫས་འགྱུར་འགྱུར་བའི་ནང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཤོས་ཡིན་ཞིང་དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཟླ་སྒྲིལ་བ་ལས་ཆ་རྡུལ་གྲུབ། རྫས་འགྱུར་འགྱུར་འབྱུང་ནང་འགྱུར་བ་བྱིན་པ་དེ་ནི་ཆ་རྡུལ་ཡིན་པ་ལས་མ་རྡུལ་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་གི་མེད། མ་རྡུལ་ནི་ཆ་རྡུལ་དང་འདྲ་བར་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་དུ་གནས་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 原子 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། atom མཚན་ཉིད། རྫས་འགྱུར་འགྱུར་བའི་ནང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཤོས། ངོ་བོ། རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ངེས་གཏན་མེད་པའི་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

རྒྱུ་རྐྱང་།

རྒྱུ་རྐྱང་ནི་གཞི་རྒྱུ་རིགས་གཅིག་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷད་མེད་རྫས་ཡིན། གཞི་རྒྱུ་དེ་རྒྱུ་རྐྱང་ཁྲོད་གནས་སྐབས། གཞི་རྒྱུའི་འཁྱམས་གྱེས་རྣམ་པར་གནས་ཡོད། རྒྱུ་རྐྱང་གི་ངོ་བོ་དང་གཞི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་བར་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་འདུག དཔེར་ན། ལྕགས་རིགས་མང་པོ་ཞིག་གི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་བོ་བོ་གསལ་བོ་ཡིན་དུས། རྒྱུ་རྐྱང་དེ་དག་གི་སོར་ལོག་གི་ངོ་བོ་ཡང་དེ་བས་ཆེ། རིགས་མཐུན་མིན་པའི་རྒྱུ་རྐྱང་གི་མུ་མཐུན་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཆགས་ཚུལ་སྟངས་ནས་ཕྱིར་གསལ་བོར་མངོན་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 单质 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Elementary Substance ངོ་བོ།                                                                   

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

གཞི་རྒྱུའི་འཁོར་ཡུན་རེའུ་མིག

གཞི་རྒྱུའི་འཁོར་ཡུན་རེའུ་མིག་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡོད་པའི་རེའུ་མིག་ཅིག་ཡིན་ལ་མ་རྡུལ་རིམ་གྲངས་དེ་ཆུང་བ་ནས་ཆེ་བར་རིམ་ལྟར་བསྒྲིགས་པའི་རེའུ་མིག་ཅིག་ཡིན། གཞི་རྒྱུའི་འཁོར་ཡུན་རེའུ་མིག་ལ་ཁྱོན་སྡོམ་འཕྲེད་སྟར7དང་གཞུང་སྟར18ཡོད། འཕྲེད་སྟར་རེ་རེར་འཁོར་ཡུན་གཅིག་ཟེར། གཞུང་སྟར་རེ་རེར་རིགས་གཅིག་ཟེར། (8.9.10ཡི་གཞུང་སྟར་གསུམ་ལས་རིགས་གཅིག་གྲུབ་པ་ཡིན)འཚོལ་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་གཞི་རྒྱུའི་འཁོར་ཡུན་རེའུ་མིག་ནང་གཞི་རྒྱུའི་མ་རྡུལ་ཉུང་གློག་ཁུར་གྲངས་འཕར་བའི་གོ་རིམ་ལྟར་གཞི་རྒྱུར་ཨང་གྲངས་བསྒྲིགས་པ་དེར་མ་རྡུལ་རིམ་གྲངས་ཟེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

དངོས་རྒྱུ།

དངོས་པོ་ནི་མ་རྡུལ་དང་ཆ་རྡུལ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཆ་རྡུལ་ཁ་གྱེས་དང་མ་རྡུལ་བསྐྱར་སྡེབ་བྱེད་པ་ནི་རྫས་འགྱུར་འགྱུར་བའི་རྨང་གཞི་ཡིན། དེའང་རྫས་འགྱུར་འགྱུར་བའི་ཁྲོད་ཆ་རྡུལ་ཁ་གྱེས་ཐུབ་པ་དང་མ་རྡུལ་ཁ་གྱེས་མི་ཐུབ་ཀྱང་མ་རྡུལ་བསྐྱར་སྡེབ་བྱས་ཏེ་ཆ་རྡུལ་གསར་པ་ཆགས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 物质 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Substance མིང་གཞན། དངོས་པོ། གྲུབ་ཆ། ཆ་རྡུལ། མ་རྡུལ། གྱེས་རྡུལ། མཚན་ཉིད། ང་ཚོ་དངོས་པོའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འཚོ་བཞིན་ཡོད་ལ། ང་ཚོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་འོད་འཚེར་བའི་ཆུ་ཤེལ་དང་།དྭངས་གཙང་གི་ཆུ་བོ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཞུ་ཁུའི་སྐྱུར་བུལ་ཚད།

སྐྱུར་བུལ་ཚད་ནི་ཆུའི་ཞུ་ཁུའི་ནང་སྐྱུར་བུལ་གྱི་ཚད་མཐོ་དམའ་དེར་ཟེར། pHབྲིན་གྱིས་མཚོན་པ་ཡིན། ཚ་ཤུགས་རིག་པའི་ཚད་གཞིའི་གནས་ཚུལ་འོག pH=7ཡིན་པའི་ཆུའི་གཤེར་ཁུ་ལ་ཞུ་ཁུ་མ་ནིང་གཤིས་ལྡན། pH<7ཡིན་པའི་གཤེར་ཁུ་ལ་སྐྱུར་གཤིས་ལྡན། pH>7ཡིན་པའི་གཤེར་ཁུ་ལ་བུལ་གཤིས་ལྡན། pHབྲིན་དེ0-14བར་ཡིན། གཤེར་ཁུ་སླ་པོར་བཀོལ་བ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 酸碱度 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། pondus hydrogenii མིང་གཞན། ཆིང་གྱེས་རྡུལ་གྱི་གར་ཚད་གྲངས། བསྡུས་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ཞུ་ཁུ།

དངོས་པོ་རིགས་གཅིག་གམ་རིགས་འགའ་ཆ་རྡུལ་གྱི་རྣམ་པས་དངོས་པོ་གཞན་པའི་ནང་དུ་ཁྱབ་སྟེ། ཆ་མཉམ་ཞིང་གཏན་འཇགས་ཡིན་པའི་མཉམ་བསྲེས་རྫས་གྲུབ་པ་དེར་ཞུ་ཁུ་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 溶液 རིགས་དབྱེ། མཉམ་བསྲེས་རྫས། གནས་སྟངས། ཆ་རྡུལ་ལམ་གྱེས་རྡུལ། སྤྱོད་ཡུལ། རྫས་འགྱུར། ངོ་སྤྲོད།                                                                                                                                                 ཡ་གླིང་ནུབ་ཁུལ་དུ་མཚེའུ་ཞིག་ཡོད་པའི་མིང་ལ་ཤི་མཚོ་ཟེར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།

ར་བའི་གྱེས་རྡུལ་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ།

གྱེལ་རྡུལ་ར་བའི་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་ནི་གློག་རྡུལ་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་དང་བསྡུར་ན་ཆེར་སྐྱེད་བྱེད་ནུས་ལྡབ་མང་གིས་མཐོ། དེའི་ཕྱིར་མ་རྡུལ་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ཀྱང་ཆོག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 场离子显微镜 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Field ion microscope ངོ་སྤྲོད། གྱེལ་རྡུལ་ར་བའི་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་ནི་གློག་རྡུལ་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་དང་བསྡུར་ན་ཆེར་སྐྱེད་བྱེད་ནུས་ལྡབ་མང་གིས་མཐོ། དེའི་ཕྱིར་མ་རྡུལ་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ཀྱང་ཆོག  ར་བའི་གྱེས་རྡུལ་ཕྲ་མཐོང་ཤེལ་ནི་སྤྱི་ལོ1951ལོར་བྱུང་བ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགརྩིས་དངོས་རྫས།