ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད། >ཚན་རིག >གསོ་རིག > བོད་ལུགས་གསོ་རིག

ཤུགས་བཀག་བཅུ་གསུམ།

བཀྲེས་པ་སོགས་བཅུ་གསུམ་བཀག་པའི་ནད་དང་བཅོས་ཐབས་བཤད་པ། བཀྲེས་པ་བཀག་པའི་ཉེས་པ། ལུས་ཞིག ཉམ་ཆུང་། ཡི་ག་འཆུས། མགོ་བོ་འཁོར་བའི་ནད་རྣམས་འབྱུང་། དེའི་གཉེན་པོར། ནུས་པ་ཡང་བ་དང་། སྣུམ་པ། དྲོ་བ་བཅས་ཀྱི་ཟས་རིགས་གང་ཞིག ཐུན་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུ་བྱས་ནས་བཏང་བས་ཕན། སྐོམ་བཀག་པའི་ཉེས་པ། ཁ་སྐོམ། མགོ་བོ་འཁོར། སྙིང་ནད་འབྱུང་། མྱོས་པ་ལྟར་དྲན་པ་མི་གསལ་བར་འགྱུར། དེའི་གཉེན་པོར། ཆུ་བསིལ་བཏུང་བ་སོག་བསིལ་བའི་ཆོ་གས་ཕན། སྐྱུག་བཀག་པའི་ཉེས་པ། དང་ག་འགག་པ་དང་། དབུགས་མི་བདེ་བ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

འཚོ་བ་ཟས།

འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་གནས་ཞེས་པ་ནི་མེས་ཞལ་ལས། ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་འཚོ་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཁ་ཟས་བཏུང་བ་དང་བཅས་པའི་ཕན་གནོད་ཀྱི་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་ཤིང་འཇུག་ལྡོག་ཞིབ་ཏུ་སྟོན་པའི་གནས་ཡིན་པས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ།། ཟས་རིགས་ཀྱི་སྡེ། ཟས་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཞེས་པའི་ནང་དུ་འབྲུ་ཡི་སྡེ་དང་། ཤིང་འབྲས་ཀྱི་སྡེ། སྣུམ་རིགས་ཀྱི་སྡེ། ཤ་རིགས་ཀྱི་སྡེ། སྔོ་ངད་ཀྱི་སྡེ་བཅས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་ཕན་ནུས་སོགས་ངོ་སྤྲད་ཡོད། འབྲུ་ཡི་སྡེ།     འབྲས། འབྲས་སྤྱིའི་ནུས་པ་ནི་སྣུམ་བསིལ་ཡང་ལ་ཡོན་ཏན་འཇམ་པས་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གསུམ་ཀར་ཕན་ཞིང་རོ་ཙ་བ་དང་། འཁྲུ་སྐྱུགས་གཅོད་པ་མ་ཟད་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕོ་མཆེར་གྱི་ནུས་པ་གསོ་ཞིང་ལུས་ཟུངས་སམ་ལུས་སྟོབས་ཉམས་པ་གསོ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

འཕེལ་འགྲིབ་ནད།

འཕེལ་འགྲིབ་ནད་ཅེས་པ་ནི་རྐྱེན་དུས་གདོན་ཟས་སྤྱོད་བཞི་ཡིས་ནད་ཟུངས་དྲི་མ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་རང་རང་གི་ལྡང་ཚད་ལས་མང་དུ་འཕེལ་བའམ་ཉུང་དུ་ཟད་པ། ཡང་ན་དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འཁྲུགས་པར་གྱུར་ནས་ལུས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ལྔའི་ཁམས་མ་སྙོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚེ་སྲོག་ལ་གནོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བའི་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་མཚན་ཉིད་སོགས་སྟོན་པ་ལ་ཟེར། ནད་ཀྱི་རྒྱུ། ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་རིང་རྒྱུ་དང་ཉེ་རྒྱུ་གཉིས་ཡོད་པས་རིང་བའི་རྒྱུ་ལས་ནད་སྤྱིའི་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ནི་མ་རིག་པ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་རྒྱུ་ནི་མ་རིག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་གསུམ་སྟེ་ལུས་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་དུག་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཡན་ལག་བརྒྱད།

དོན་མདོར་བསྡུས་ན་མི་ན་བར་གནས་ཤིང་ན་བ་གསོ་བའི་ཐབས་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན། ནང་དོན་དངོས། རྩ་བ་སྨན་པས་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་ནད་ལ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་ལུས་ཀྱི་མིང་བརྟེན་པ་ནད་ལ་བཏགས་པ་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་།  བྱིས་པའི་ནད་ཅེས་པའང་མ་ཡིས་ནུ་ཞོས་བྱུང་བའམ།  ལྷན་སྐྱེས་དང་གློ་བུར་གྱི་ནད་སོགས་བྱིས་པ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བ་བྱིས་པའི་ཡན་ལག མངལ་ནད་དེ་སྐྱེས་པ་ལ་མི་འབྱུང་ཞིང་བུད་མེད་ཁོ་ནར་འབྱུང་བས་སྤྱི་བྱེ་བྲག་ཕལ་བའི་མོ་ནད་ཅེས་བྱེ་བྲག་གི་མིང་སྤྱི་ལ་བཏགས་པ་མོ་ནད་ཀྱི་ཡན་ལག

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

གནས་བཅུ་གཅིག

གནས་བཅུ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་བཤད་རྒྱུད་གྱི་གཞུང་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ལྟ་བུར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཟེར། གཞུང་དངོས། གནས་བཅུ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་བཤད་རྒྱུད་གྱི་གཞུང་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ལྟ་བུར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་རྩ་བ་མདོ་ཡི་གནས་དང་གཅིག  ཁུ་ཁྲག་སེམས་གསུམ་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚུལ་དང་།  ལུས་ཀྱི་འདྲ་དཔེ།  ལུས་ཀྱི་གནས་ལུགས།  ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད།  ལུས་ཀྱི་ལས་དང་དབྱེ་བ།  ལུས་ཀྱི་འཇིག་ལྟས་བསྟན་པ་བཅས་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་དང་གཉིས།  འཕེལ་འགྲིབ་འཁྲུགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། 

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

གསོ་བྱེད་ཐབས།

གསོ་བྱེད་ཐབས་ཞེས་པ་ནི་ནད་གཞི་བཅོས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་ནད་དང་གཉེན་པོ་གཉིས་ངོ་འཕྲོད་ཅིང་སྨན་བཅོས་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་བྱེ་བྲག་གི་ནད་རིགས་དང་སོ་སོར་དེ་ལ་གང་འཚམ་གྱི་གཉེན་པོ་སྤྲོད་པའི་གསོ་ཐབས་གསལ་བོར་སྟོན་པའི་རིག་པ་ཞིག་ལ་ཟེར། སྨན་གྱི་གཏོང་ཚུལ་བཅུ། ནད་གཞི་བསལ་བར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་སྨན་གཏོང་ལུགས་ལའང་ནད་དེའི་གནས་ཡུལ་དང་ནད་པ་དེའི་ཟས་སྐོམ་གྱི་གོམས་ལོད།  ཉིན་ཞག་གི་དབྱེ་བ་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་གཉེན་པོ་སྨན་གྱི་གཏོང་ལུགས་ལ་དབྱེ་བ་བཅུ་རུ་བཤད་དེ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

རྒྱུ་ལམ་བཅོ་ལྔ།

རླུང་ལ་ལུས་ཟུངས་བདུན་གྱི་ནང་ནས་རུས་པར་རྒྱུ་བ་དང་། དབང་པོ་ལྔའི་ནང་ནས་རྣ་བར་རྒྱུ་བ། དྲི་མའམ་སྙིགས་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བ་སྤུའམ་རེག་བྱར་རྒྱུ་བ། དོན་ལྔའི་ནང་ནས་སྙིང་དང་སྲོག་རྩར་རྒྱུ་བ། སྣོད་དྲུག་གི་ནང་ནས་ལོང་ལ་རྒྱུ་བ་སོགས་བཅོ་ལྔ་ཡོད། ནང་དོན་དངོས། རླུང་ལ་ལུས་ཟུངས་བདུན་གྱི་ནང་ནས་རུས་པར་རྒྱུ་བ་དང་། དབང་པོ་ལྔའི་ནང་ནས་རྣ་བར་རྒྱུ་བ། དྲི་མའམ་སྙིགས་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བ་སྤུའམ་རེག་བྱར་རྒྱུ་བ། དོན་ལྔའི་ནང་ནས་སྙིང་དང་སྲོག་རྩར་རྒྱུ་བ། སྣོད་དྲུག་གི་ནང་ནས་ལོང་ལ་རྒྱུ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་ལྔ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

རྩ་བའི་རྒྱུད།

རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་འཕྲོས་གཞི་དང་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བ་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཐུན་མོང་དུ་གནས་བཅུ་གཅིག་ཡོད་པ་ལས་དང་པོ་རྩ་བའི་རྒྱུད་མདོ་ཡི་གནས་ལེའུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་བསྟན་པ་ལའང་གནས་ལུགས་ནད་གཞི་དང་། ངོས་འཛིན་རྟགས། གསོ་བྱེད་ཐབས་བཅས་རྩ་བ་འདི་གསུམ་ལ་སྙིང་པོར་དྲིལ་བ་འདི་ལས་འཕྲོས་པའི་སྡོང་བོ་ནི། གནས་ལུགས་ནད་གཞིའི་རྩ་བ་ལ། རྟེན་ལུས་དང་། རྟེན་པ་ནད་གཉིས། ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་རྩ་བ་ལ། ལྟ། རེག དྲི་བ་གསུམ། གསོ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་རྩ་བ་ལ་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ལྡང་དུས་དགུ

ལྡང་དུས་དགུ་ནི་ན་སོའི་ནད་གསུམ་དང་ཡུལ་གྱི་ནད་གསུམ། དུས་ཀྱི་ནད་གསུམ་བཅས་དགུ་ཡོད་པ་དེ་ལ་གོ ནང་དོན་མདོར་བསྟན། ལུས་སྟོབས་ཉམས་པས་རྒས་པར་གྱུར་པ་ན་རླུང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འཕེལ་བས་རླུང་གི་མི་ཡིན་པ་དང་། དར་མ་ནི་འབྱུང་བའི་སྟོབས་ཐམས་ཅད་འཕེལ་བས་དེ་གཞན་ལ་ཁེངས་ཤིང་ཁྲོ་བ་ཤས་ཆེར་འབྱུང་བས་མཁྲིས་པ་འཕེལ་བའི་དུས་སུ་མཁྲིས་པའི་མི་ཡིན་པ། བྱིས་པ་ནི་མའི་ནུ་ཞོ་སོགས་ཀྱི་ཁ་ཟས་དང་ཀུན་ཏུ་ཉལ་བ་སོགས་ཀྱིས་བད་ཀན་འཕེལ་བས་བྱིས་པ་བད་ཀན་གྱི་མི་ཡིན་པ་བཅས་ལ་ན་སོ་དེ་དག་དང་མཐུན་པའི་ནད་བྱུང་ན་ན་སོས་གཉན་ཞེས་གསོ་དཀའ་བའི་དོན་ཏེ་ན་སོའི་གསུམ་དང་། ངད་ཅན་ཏེ་བསེར་བུའི་ངད་ལྡང་བ་ལ་རེག་བྱ་གྲང་བ་བསྐྱེད་པའི་གནས་ནི་རླུང་འཕེལ་ཡུལ་ཡིན་པ་དང་། སྐམ་ས་སྟེ་རླན་གཤེར་མེད་ཅིང་རེག་བྱ་ཚ་གདུང་ཆེ་བའི་གནས་ནི་མཁྲིས་པ་འཕེལ་ཡུལ་ཡིན་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

སྨན་གྱི་བཏང་ཚུལ་བཅུ།

སྨན་གྱི་བཏང་ཚུལ་དང་དེའི་བྱེད་ནུས་རེ་རེ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཟས་མ་ཟོས། ཟས་མ་ཟོས་གོང་གི་ནངས་སྔ་ལངས་ལྟོ་སྟོང་གི་སྐབས་དེ་ལ་ཟེར་བ་དང་། དུས་དེ་ནི་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་འབར་བ། རྩ་སྒོ་ཕྱེ་བ། བད་ཀན་གྱི་བེ་སྣབས་ལ་སོགས་པ་དག་པས་བད་ཀན་གྱི་ནད་དང་འདུས་པའི་ནད། ལྡན་པའི་ནད་སོགས་ལ་བསྔགས་པའི་གཉེན་པོ་བསྟེན་ན་ལྷག་ཏུ་ཕན། ཟས་སྔོན། ཟས་ཟ་ལ་ཉེ་བའི་སྔོན་དུ་སྨན་བཏང་བར་གོ་དགོས་ཏེ། ཟ་མས་སྨན་ནུས་ཐུར་དུ་འགྲོ་བར་གྲོགས་བྱེད་པས་ཐུར་སེལ་རླུང་གི་ནད་དང་ལོང་གའི་ནད་ལ་སོགས་པར་བསྔགས་པའི་གཉེན་པོ་བསྟེན་ན་ཕན་པར་ངེས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

རླུང་ནད་རིགས་དབྱེ་མདོར་བསྡུས་བརྒྱད་པོ།

རླུང་ནད་རིགས་དབྱེ་མདོར་བསྡུས་བརྒྱད་པོ་སོ་སོའི་ཞུགས་ས་དང་ན་ལུགས་གནས་གསལ་བོར་སྟོན་པ་དེའོ། ། ནང་དོན་དངོས། རླུང་ནད་། ཞུགས་ས་། ན་ལུགས་། རེངས་པ། རུས་ཚིགས ཤིང་སྐམ་ལྟར་རེངས་ནས་ཡར་དགྱེ་མར་དགུ་སོགས་བསྐུམ་པའི་བྱ་བ་ཉམས། འཁུམས་པ། རུས་ཚིགས། གཞུ་ལྟར་གུག་ནས་བརྐྱང་པའི་བྱ་བ་ཉམས། སྐམས་པ། ཆུ་རྒྱུས། ཚོར་བ་མེད། བརྐྱང་བསྐུམ་ཉམས། ཤ་པགས་འབྱར། (རླུང་གི་བྱ་བ་ཉམས།) སྦོས་པ། ཤ་པགས། ལུས་ཀུན་གཡོ་ཞིང་སྐྲངས། སྐྲངས་པ་རེ་ཆེ་རེ་ཆུང་། འཕེལ་འབྲི་བྱེད།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

མཁལ་མ་ཞོ་ཤ་དམར་པོ།

མཁལ་མ་ཞོ་ཤ་ནི་སྲན་མའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། གཞན་ལ་འཁྲི་ནས་སྐྱེ། སྡོང་བོ་སོགས་མཁལ་ཞོ་དཀར་པོ་དང་འདྲ་། མེ་ཏོག་དམར་ལ་སྨུག་མདངས་ལྡན་པ་སྲན་མའི་དབྱིབས་ལྟར་འཆར་བ་ཞིག་ཡིན། འབྲས་བུ་སྨན་བྱས་ཆོག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 菜豆 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Phaseolus vulgaris Linn མིང་གཞན། ཤ་ལུངྒ་དང་། ཤ་ཡུན། སྙུ་ག་ཕ་ལ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། ཤིང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས།   འདི་ནི་སྲན་མའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་།  གཞན་ལ་འཁྲི་ནས་སྐྱེ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

རྒྱ་ཁམ།

རྒྱ་ཁམ་ནི། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཁུལ་མང་པོའི་ཞིང་འགྲམ་དང་། ཀོང་པོ་དང་། སྤོ་ཡུལ་སྨན་གླིང་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན། འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བཀོག་སྟེ་ཤ་རུས་འཕྲལ་ནས་སྐམ་གསེད་བྱས་རྗེས་སྦུབས་སྲེག་གཏོང་དགོས་ཤིང་། གཞན་ཡང་ཚི་གུའི་སྣུམ་བཙིར་ཏེ་སྤྱད་ན་ཟླ་མཚན་འགག་པ་དང་། ཁྲག་འཁྱིལ་བ། གློ་ལུ་བ། གློ་བར་རྣག་བསགས་པ་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 桃仁 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Prunus persica(L.)Batsch མིང་གཞན། ཨ་ཤུ་དང་། བོད་ཁམ། བཟའ་ཤིང་། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ། སྣུམ། སྐྱེ་དབྱིབས།  《འཁྲུངས་དཔེ》ལས།  ཁམ་བུ་ཞེས་བྱ་ཤིང་གི་མཆོག །སྡོང་བོ་ཆེ་ལ་རབ་ཏུ་མཁྲེགས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཀ་རཱཛ།

རྒྱ་མཚོའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཤིང་ནགས་དང་ཤིང་མ་ལྡུམ་གྱི་གསེབ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྩྭ་རིགས་ཤིག་སྟེ། འབྲས་བུ་སྨན་བྱས་ཆོག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 水黄皮 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Pongamia pinnata (L.) Pierre མིང་གཞན། ཀ་རཱཛ། ལག་ཀྱེས། ཨ་ཙ་རས། ཀ་ར་ལག་པ། ཨ་ཐལ་མོ། ལག་པའི་ཐལ་མོ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། ཤིང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། 《ཤེལ་ཕྲེང》ལས། འཁྲུངས་དཔེ་ཁུངས་མ་དང་ངོ་མ་འཕྲོད་ཀྱང་། ངོ་བོ་ནི། ཤིང་དྲོད་ཅན་གྱི་འབྲས་བུ་རོ་དང་ཞུ་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཁ་ལ་སྦུལ་གྱི་སྒོ་ང་ལྟ་བུ་ཞིག་འོངས་ལ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

དན་ཁྲ།

དན་ཁྲ་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བའི་ནགས་གསེབ་དང་། བལ་ཡུལ། འབྲུག་ཡུལ། རྒྱ་གར་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བའི་ཡུལ་གྲུའི་ས་བབ་ཅུང་དམའ་ཞིང་ཚ་དྲོད་ཆེ་སའི་རི་ཀླུང་གི་ནགས་གསེབ་དང་། གྲོང་གི་ཉེ་འགྲམ། ལུང་ཤུར། བྱེ་ཤས་ཆེ་བ། ཆུ་འགྲམ་སོགས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། འདེབས་འཛུགས་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་བའི་བར། འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བཏུས་ཏེ་སྐམ་གསེད་བྱས་ནས་སྨན་ལ་སྤྱད་ན་མ་ཞུ་བའི་ནད་དང་། ཕོ་བའི་ནད། དུག་ནད་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཧ་ལོ་དཀར་པོ།

ཧ་ལོ་དཀར་པོའམ་མདོག་ལྡན་ནི་བོད་ལྗོངས་དང་རྒྱ་གར་སོགས་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ལྡུམ་རྭར་ཚ་གྲང་སྙོམས་སའི་ནང་འདེབས་འཛུགས་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མང་། སྤྱི་ཟླ་བདུན་པ་ནས་དགུ་བའམ་མེ་ཏོག་ཤར་སྐབས་བཏུ་དགོས་པ་དང་། རྩ་བ་སྤྱི་ཟླ་བཅུ་བའམ་སྟོན་ཁའི་དུས་མཚམས་ལ་བཏུས་ཏེ་གཙང་མར་བཀྲུས་རྗེས་སྐམ་ནས་སྨན་ལ་སྤྱོད་ན་མེ་ཏོག་གིས་གཅིན་ལམ་གྱི་གཉན་ཚད་དང་གྲང་བ་དཀར་དམར་འཛག་པ་གཅོད་ཅིང་། རྩ་བས་ཟས་ཀྱི་དང་ག་འབྱེད་ལ་ཡི་ག་འཆུས་པར་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 蜀葵 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Althaea rosea (Linn.)Cavan. མིང་གཞན། མདོག་ལྡན།  ཕོ་ལྕམ་ཧ་ལོ་དཀར་པོ།   ཕོ་ལྕམ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། རྩ་བ་དང་མེ་ཏོག་སྨན་དུ་གཏོང་བའོ། ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

གོ་སྙོད།

ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་སྔོ་ལྡུམ་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན། རྩ་བ་ཆེ་ལ་ལྡུམ་རིལ་སྨ་ར་འདྲ་བའི་རྩ་ཕྲན་མང་བ། སྡོང་པོ་རིང་ལ་དྲོང་པོ་ཡ་ཕྲན་ཁ་ཤས་གྱེས་བ་ཞིག་ཡིན། ན་སྤང་དང་ཆུ་ཡུར་འགྲམ། སྡོང་ཐུང་གི་གསེབ་སུ་སྐྱེ་བ་མང་། འབྲས་བུ་སྨན་བྱས་ཆོག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 茴香一类 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Carun bulbocastanum G.D.J.Koch སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། སྔོ་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས།  འདི་ནི་ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་སྔོ་ལྡུམ་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན།  རྩ་བ་ཆེ་ལ་ལྡུམ་རིལ་སྨ་ར་འདྲ་བའི་རྩ་ཕྲན་མང་བ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཏིལ།

ལོ་གཅིག་སྐྱེ་བའི་ལོ་ཐོག་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། སྡོང་བོ་འདྲོང་ལ་ཡལ་ཕྲན་སྡོང་བོའི་མཚམས་ནས་གྱེས་པ། ལོ་མ་འཇོང་ནར་རིང་ལ་རྩེ་རྣོ་ཞིང་སྨད་ཆ་སྦོམ་པ་རེས་མོས་སྐྱེ་བ་ཡིན། ལོ་མའི་རྒྱབ་ལ་སྤུ་ཐོར་ཅུང་ཙམ་ཡོད་པ། མེ་ཏོག་ཟིང་སྐྱའམ་ཟིང་དཀར་འགའ་རེ་སེར་བོ་དང་དཀར་བོ་སོགས་ཡལ་གའི་མཚམས་ནས་ཐུར་དུ་འཆར་བ་ཡིན། སྤྱི་དགུ་བ་དང་བཅུ་བ་ཙམ་ལ་མེ་ཏོག་ཡལ་ཤུལ་རེ་རེ་ནས་གང་བུ་ཁམ་ནག་སྤུ་དཀར་པོ་ཅན་དེའི་ནང་གི་འབྲུ་གུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བཏུས་ཏེ་སྐམ་ནས་སྣུམ་དང་འབྲུ་སོགས་སྨན་ལ་སྤྱད་ན་སྲོག་རླུང་སོགས་རླུང་ནད་ཀྱི་རིགས་དང་ལུས་སྟོབས་ཉམས་པ། མངལ་སྐྲན་དང་པགས་ནད་སོགས་ལ་ཕན།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཏང་ཀུན་ནག་པོ།

ཏང་ཀུན་ནག་པོ་ནི། རྫ་དང་ཆུ་ཤགས། བྲག་གསེབ། ཤིང་མ་ལྡུམ་གྱི་གསེབ་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། འདེབས་འཛུགས་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བའང་ཡོད། སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བ་གང་རུང་དུ་རྩ་བ་བཏུས་ཏེ་གཙང་མར་བཀྲུས་རྗེས་དུམ་བུར་གཏུབས་ནས་བསིལ་སར་སྐམ་ཏེ་སྤྱོད་ན། སྙིང་ལ་ཚ་བ་ཞུགས་པ་དང་། དུག་ཚད་བྱེར་བ། རླུང་འཕེལ་བ། དེ་མིན་བད་རླུང་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 当归 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Angelica sinensis མིང་གཞན། འདྲེ་དུག    ལྕ་རྒོད། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། རྩ་བ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། 《འཁྲུངས་དཔེ》ལས། དྲི་མཆོག་རྒྱལ་བོ་ཏང་ཀུན་ནི། །སྲིབ་ལ་རི་ཁ་ཀླུང་ཁར་སྐྱེས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཇ་ཤིང་།

ཇ་ཤིང་ནི། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་སྤོ་ཡུལ་དང་མདོ་ཁམས། མདོ་སྨད་སོགས་སུ་འདེབས་འཛུགས་བྱེད་པ་དང་དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་སོགས་ཨ་སམ་མངའ་སྡེའི་ཤར་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་གྱི་རི་རྒྱུད་དང་རྡོར་གླིང་། འབྲས་ལྗོངས། བྱང་ནུབ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་། འབར་མ་སོགས་ཀྱི་རི་ཐང་གང་རུང་དུ་འདེབས་འཛུགས་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ་གསུམ་པ་ནས་ལྔ་བ་ཙམ་ལ་ལོ་མ་གཞོན་ནུ་གསར་སྐྱེ་དང་ཆར་དུས་ལོ་མ་རྒྱས་པའི་སྐབས་སུ་གཙང་མ་བཏུས་ཏེ་བསིལ་གྲིབ་ལ་སྐམ་ནས་སྤྱད་ན། ཟས་ལ་དང་ག་འབྱེད་པ་དང་ཟས་འཇུ་སླ་བ། བད་མཁྲིས་གཉིས་འཇོམས་པ། རླུང་འཕེལ་བར་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 茶树 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཆུ་ཤོ

ཆུ་ཤོ་ནི། ཆུ་ཡུར་གཡས་གཡོན། ཚ་གྲང་སྙོམས་ས་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་དང་བཅུ་བ་ཙམ་ལ་རྩ་བ་བཏུས་ཏེ་གཙང་མ་བཀྲུས་རྗེས་གཏུབས་ནས་བསིལ་གྲིབ་ཏུ་སྐམ་ནས་སྤྱད་ན། གཉན་ནད་འཇོམས་ཤིང་རྨ་དང་དུག་ནད། ཤུ་ཐོར་སེལ་བར་བྱེད་དོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 酸模 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Dock,Garden Sorrel མིང་གཞན། ག་བྲ་མ། ཟབ་ལག་ཅན། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། རྩ་བ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། 《འཁྲུངས་དཔེ》ལས། ག་བྲ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བོད་ཡུལ་ཆུ་ཀླུང་ཡུར་བར་སྐྱེ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

གུ་གུལ།

གུ་གུལ་ནི་ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་ཤིང་སྡོང་ཆུང་བའི་རིགས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། སྡོང་བོ་ཆུང་ལ་ཡལ་ག་ཐལ་མདོག་རྩུབ་པ་ཡོད། ལོ་མ་སྔོ་ལྗང་སྒོང་དབྱིབས་ཉག་ག་ཅན་རྒྱབ་སྐྱ་ཞིང་རྩ་རིས་གསལ། ངར་བ་རིང་ལ་ལོ་མ་རེས་མོས་སྐྱེ་བ། མེ་ཏོ་ཆུང་ལ་དམར་སྨུག་འདམ་མ་ལྔ་ཅན། འབྲས་བུ་སྒོང་དབྱིབས་སྨིན་མཚམས་སུ་ཁ་དོག་དམར་པོར་གྱུར་ཞིག མཛེ་ནད་དང་རླུང་ནད་བརླ་རེངས་སོགས་ལ་ཕན་པས་སྨན་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 安息香 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Benzoinum

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

རྟ་རྨིག

རྟ་རྨིག་རིགས་དང་པོ་ནི། སྤང་རི་དང་། གཡའ་ཤག ཆུ་ཡུར། བརླན་གཤེར་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ཟླ་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པའི་བར་རྩ་ལོ་མེ་ཏོག་སོགས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཏུས་ཏེ་བསིལ་སར་སྐམ་ནས་སྨན་ཏུ་སྤྱོད་ན། རྨ་གསོ་ཞིང་རུས་ཆག་སྦྱོར་བ་དང་། རྩ་སྒོ་འགེགས་པར་བྱེད་པ་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 马蹄草 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Caltha palustris L. མིང་གཞན། བདུད་རྩི་འོད་ལྡན།    རྟག་ཏུ་ངུ་།   འོད་ལྡན་རྒྱལ་བོ།  བཅུད་ལྡན་རྒྱལ་བོ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། རྩ་བ།   ལོ་མ།  མེ་ཏོག  འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

སོག་ཀ་པ།

སོག་ཀ་པ་ནི་ལམ་གྱི་གཡས་གཡོན་དང་ཞིང་གི་མཐའ། ལུད་ཤས་ཆེ་ས། རྩིག་གསེང་སོགས་ལ་སྐྱེ་བ་མང་། སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བའི་བར་རམ། འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བརྔོས་ཏེ་སྐམ་རྗེས་འབྲས་བུ་བླངས་ཏེ་སྨན་ལ་སྤྱོད་ན་སྐྱུགས་པའི་རིགས་གཅོད་པ་དང་། མཁལ་མའི་ནད། གློ་བའི་ནད། རྩ་ནད། ཆུ་བསགས་པ་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 荠菜 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Capsella bursa-pastoris མིང་གཞན། ཁྲབ་མོ། ཆུ་སྲན་མ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། སྔོ་ལྡུམ་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། 《འཁྲུངས་དཔེ》ལས།  སྔོ་སྨན་རྒྱལ་བོ་སོག་ཀ་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

སྲིན་ཤིང་སྣ་མ།

སྲིན་ཤིང་སྣ་མ་ནི་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཀར་ན་ཊ་ཀ་དང་། ཀེ་རལ་ལ་སོགས་ཀྱི་ས་བབ་དམའ་བའི་རི་རྒྱུད་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་མང་། སྤྱི་ཟླ་བདུན་པ་ནས་དགུ་བའམ་འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བཏུས་ཏེ་གཙང་མ་བཀྲུས་རྗེས་ཉི་མར་དྲོད་སྐམ་བྱས་ཏེ་སྨན་ལ་སྤྱོད་ན་སྲིན་གྱི་ནད་རིགས་དང་ཡ་མ། ཆུ་སེར་གྱི་ནད་ལ་ཕན། གཞན་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ལ་ཡང་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 素方花 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Jasminum angustifolium(L.)willd མིང་གཞན། ཀོ་བླངས་པ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

སྲིན་ཤིང་སྣ་མ།

སྲིན་ཤིང་སྣ་མ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ས་གནས་གང་སར་སྐྱེ་བ་མ་ཟད། འདེབས་འཛུགས་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བའང་ཡོད། སྤྱི་ཟླ་བདུན་པ་ནས་དགུ་བའམ་འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་སུ་བཏུས་ཏེ་གཙང་མ་བཀྲུས་རྗེས་ཉི་མར་དྲོད་སྐམ་བྱས་ཏེ་སྨན་ལ་སྤྱོད་ན་སྲིན་གྱི་ནད་རིགས་དང་ཡ་མ། ཆུ་སེར་གྱི་ནད་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 素方花 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Jasminum samdac(L.)Ait. མིང་གཞན། ཀོ་བླངས་པ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། 《མེས་ཞལ》ལས།  སྲིན་ཤིང་སྣ་མ་ནི་ཡུལ་སྐད་དུ་ཀོ་བླངས་པ་ཟེར་བའི་མེ་ཏོག་དམར་སྐྱ་དང་འབྲས་བུ་སྲན་མ་ཙམ་སྨིན་ནས་ནག་པོར་འགྲོ་བ་དེ་ཡིན་ནོ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཡུངས་དཀར།

ཡུངས་དཀར་ནི་བོད་ལྗོངས་དང་རྒྱ་གར་སོགས་ཡུལ་མང་བོའི་ནང་གང་སར་བཏབ་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བ་སྟེ་སྟོན་ཁའི་བར་རམ། འབྲས་བུ་སྨིན་མཚམས་ལ་བཏུས་ཏེ་སྐམ་ནས་འབྲས་བུ་སྨན་ལ་སྤྱད་ན། རོ་ཙ་ཉམས་པ་གསོ་བ་དང་། ཆུ་སེར་གྱི་ནད་རིགས། མཁལ་མའི་གཉན་ཚད། གཉན་རིམས། གདོན་ནད་སོགས་སེལ་བར་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 白芥子 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Semen sinapis མིང་གཞན། རྒྱལ་བོ་ཡུངས་དཀར།   པད་ཁ་སེར་བོ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲས་བུ་དང་ལོ་མ། སྡེ་ཁོངས། ཞིང་གི་ལོ་ཐོག་གི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

སྒ་སྐྱ།

སྒ་སྐྱ་ནི་སྟོན་དུས་རྩ་བ་བཏུས་ཏེ་ས་དྲེག་སོགས་གཙང་མ་བཀྲུས་རྗེས་སྨ་ར་འདྲ་བའི་རྩ་ཕྲན་རྣམས་དོར་ནས་ཉི་མར་སྐམ་རྗེས་མ་རུལ་བར་བདག་ཉར་བྱས་ཏེ་སྤྱད་ན། ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཉམས་པ་དང་། ཟས་མི་འཇུ་བ་སོགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 干姜 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Kaempferia galanga L. མིང་གཞན། སྒ་དང་།  ཤུ་ཎྛཱྀ་ཨཪྟ།  ཨཪྟ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། རྩ་བ། སྡེ་ཁོངས། ལྡུམ་བུ་ཐང་སྨན་གྱི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས།   《ཤེལ་ཕྲེང》ལས།  རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་སྡོང་བོ་ནས་ཀྱི་སོག་མ་ལྟ་བུ་བོངས་མཐུག་པའི་རྩ་བ་རེ་རེལ་ལྟར་གཅིག་ལ་གཅིག་འབྲེལ་འདོམ་ལྔ་དྲུག་ཙམ་ཁྱབ་པ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

ཙན་དན་དཀར་པོ།

ཙན་དན་དཀར་པོ་ནི། ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་ནགས་གསེབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱི་ཟླ་དགུ་བ་ནས་གསུམ་པའམ་སྟོན་དཔྱིད་གང་རུང་ལ་བཏུས་ཏེ་ཕྱི་པགས་དོར་ནས་བསིལ་གྲིབ་ཏུ་སྐམ་སྟེ་སྨན་ལ་སྤྱོད་ན་གློ་ཚད། སྙིང་ཚད། འཁྲུགས་ཚད། ཤ་ཚད། པགས་ཚད་སོགས་ཚ་བའི་ནད་རིགས་ལ་ཕན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 白檀香 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། SantalumalbumL. མིང་གཞན། ཏེེ་ལ་པརྣི། ཏིལ་མར་འདབ་ཅན། ཤྲྰི་ཁནྡ། དཔལ་གྱི་དུམ་བུ། ཤྭི་ཏ་ཙནྡན་དང་། ཤུཀླ་ཙནྡན། ཙནྡན་དཀར་པོ། པིཥྟ་སོོ་ར་བྷམ། དྲི་ཞིམ་རྟགས། ཕྰི་ཏ་སྰ་ར། སྙིང་བོ་སེར་བོ།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག

མ་ཤ

མ་ཤ་ནི། ལོ་རེ་བཞིན་འདེབས་འཛུགས་བྱས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། སྡོང་བོ་ཕྲ་ལ་རིང་བ། སྤུས་ཁྱབ་པ་དང་། ཡལ་ག་གྱེས་མཚམས་སུ་སྤུ་དམར་ལ་སྨུག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན། འབྲུ་གུ་སྨིན་མཚམས་ཀྱི་དུས་སུ་བཏུས་ཏེ་སྨན་ལ་སྤྱད་ན་རླུང་གི་ནད་སེལ་ཞིང་ཁུ་བ་དང་སྟོབས་འཕེལ་ལ་བད་མཁྲིས་གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 黄豆 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Glycine max (Linn.) Merr མིང་གཞན། མོན་སྲན་དྲེའུ། སྨན་དུ་སྦྱར་བྱ། འབྲུ་གུ སྡེ་ཁོངས། ཞིང་གི་ལོ་ཐོག་གི་སྡེ། སྐྱེ་དབྱིབས། འདི་ནི་ལོ་རེ་བཞིན་འདེབས་འཛུགས་བྱས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་།

རིགས་དབྱེ།   ཚན་རིགགསོ་རིག