ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད། >རིག་གནས། >ཚད་མ་རིག་པ།

སྐྱོ་སྣང་རིང་ལུགས།

སྐྱོ་སྣང་རིང་ལུགས་ནི་སྤྱིར་བཏང་ལས་དོན་དང་མདུན་ལམ་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་པ་དང་རེ་འབྲས་ཆད་པའི་རྣམ་པ་དེ་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་བ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 悲观主义 འཐུས་ཚབ་མི་སྣ། ཞོལ་པེན་ཧེར་དང་ཉི་ཚེ། བསྡུས་དོན། བསམ་བློའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་མི་ཚེ་དང་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་ཐད་ཀྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་འདོད། ཞོལ་པེན་ཧེར་གྱི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་ནི་སྐྱོ་སྣང་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དཔེར་བརྗོད་རྨ་མེད་ཅིག་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་ནི་རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཨད་ཨོ་ཉེན་གྲུབ་མཐའ།

ཨད་ཨོ་ཉེན་གྲུབ་མཐའ་ནི་ཀེ་རི་སིའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཚན་རིག་གི་ཡབ་ཆེན་དུ་འབོད་པའི་ཐའེ་ལི་སིས་གསར་འཛུགས་གནང་བ་ཡིན་ཞིང་། གྲུབ་མཐའ་འདིས་སྤོབས་པ་ཆེར་བསྐྱེད་ཀྱིས་རྟོགས་གཞིག་དང་ཚོད་དཔག་བྱས་ཏེ། ཕྱི་ཡུལ་སྣང་ངོར་གནས་པའི་འགྱུར་བ་ཁྲི་སྟོང་མང་བོའི་ཁྲོད་དུ་ཐོག་མཐའ་ཀུན་ཏུ་འགྱུར་མེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 爱奥尼亚学派 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Ionian school བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས། ཨད་ཨོ་ཉེན་གྲུབ་མཐའ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་ནང་བྱུང་བའི་གནའ་རབས་ཀེ་རེ་སིའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཧོ་ཕི་ཟིའི་རིང་ལུགས།

ཧོ་ཕི་སིའི་རང་བྱུང་བསམ་བློའི་འཛུགས་སྐྲུན་དེ་གཤིས་ངན་སྨྲ་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་བཙུགས་ཡོད་ལ། རང་བྱུང་ཆོས་ཉིད་དེ་རྗེས་དཔག་གི་གོང་ན་མངའ་བའི་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་སྲོལ་ལུགས་ཡིན་ཞིང་། ཧོ་ཕི་སི་ཁོང་གིས་རིག་པ་དེ་སྤྱད་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ལུས་བརླག་པའམ་ཡང་ན་ཚེ་སྲོག་ལ་གཅེས་སྤྲས་མི་བྱེད་པའི་བྱེད་ཐབས་བཀག་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 霍布斯主义 བསྡུས་དོན།   ཧོ་ཕི་ཟི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་བ་དང་དེང་རབས་འགྱུར་མེད་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་མེས་པོ་རུ་འདོད་ཅིང་། ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་ནི་དངོས་པོས་གྲུབ་པ་དང་དངོས་པོ་ནི་མི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཞི་གྲུབ་ཡིན་པ་དང་དེའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞིག་རེད་འདུག

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཝེ་ན་ཁད་རད་སི་རིང་ལུགས།

ཝེ་ན་ཁད་རད་སི་རིང་ལུགས་ནི་དུས་རབས20བར་ཤན་ཤུགས་ཆེས་ཆེ་བ་དང་རྒྱུན་ཆེས་རིང་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དེས་རང་བྱུང་ཚན་རིག་གིས་མཚན་ཉིད་རིག་པར་འགྲན་རྩོད་བྱེད་པ་དེ་མཚོན་གྱི་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཚན་རིག་རིང་ལུགས་ཁོ་ནའི་ལྟ་བ་དེ་དེང་རབས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལས་ཡན་གར་གྱེས་ཐུབ་མེད་པའི་རྣམ་ཤེས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བར་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 维也纳学派 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Wiener Kreis འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས། སྤྱི་ལོ1920 འཐུས་ཚབ་མི་སྣ། ཁར་ན་ཕུ་དང་ཝེ་སི་མེན་སོགས། བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས།  ཝེ་ན་ཁད་རད་སི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ནི་འཇར་མན་གྱི་སྐད་དུ(der wiener

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོའི་གྲུབ་མཐའ།

ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོའི་གྲུབ་མཐའི་ལྟ་བ་གཙོ་བོ་ནི་བྱ་དངོས་རང་ཉིད་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། རང་བྱུང་གི་ཁྲོད་དུ་དམིགས་ཡུལ་གྱི་རྒྱུ་འཚོལ་བར་རྩོད་སྤོངས་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 亚里士多德学派 མིང་གཞན། བག་ཕེབས་པ་དང་ཀུ་ཤུ་བ། འཐུས་ཚབ་མི་སྣ། ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོ། བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས། ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་335ལོ་ཙམ་ལ་ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོས་གསར་གཏོད་མཛད་པ་ཡིན་ཞིང་། མིང་གཞན་ལ་བག་ཕེབས་པ་དང་ཀུ་ཤུ་པ་ཡང་ཟེར་ཞིང་། ལུགས་དེའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་པོ་ནི་ཨབ་རུ་སི་ཐོ་ཐོ་ཡིན་པ་དང་དེའི་སློབ་བུ་ཚོས་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་སྤེལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཀུན་སྤྱོད་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ།

ཀུན་སྤྱོད་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་མིང་གཞན་ལ་མི་ཆོས་རིག་པ་ཟེར་ཞིང་། འདི་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ། དྲང་བདེན་དང་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པ། དྲང་པོ་དང་ཕྱོགས་ཞེན་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 道德哲学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Moral Philosophy བརྗོད་གཞི།   ཀུན་སྤྱོད་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གླེང་གཞི་གཙོ་བོ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ། དྲང་བདེན་དང་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པ། དྲང་པོ་དང་ཕྱོགས་ཞེན། བློ་དང་དང་ཚུལ་འཆོས།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཚན་རིག་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ།

ཚན་རིག་གི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ནི་གང་ནུས་སྒོས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་ལུགས་དང་བྲལ་ཏེ་གཏན་ཚིགས་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཚད་ལ་སླེབས་པ་དང་། དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་མཇུག་འབྲས་བཞིན་ཡང་དག་དང་། བློ་ཡིད་འཁེལ་རུང་པའི་སྡོམ་ཚིག་ཅིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང། 科学哲学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Philosophy of science དར་ཚུལ་བསྡུས་པ། ཚན་རིག་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་འབྱུང་རྩ་ནི་ཁོམ་ཐའི་རྣམ་བདེན་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅིང་། གཟུགས་འདས་རིག་པའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་དང་འགལ་བ་བྱུང་བར་བརྟེན་ནས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། གོ་དོན་མི་འདྲ་བ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ལྷ་སྒྲུང་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ།

ལྷ་སྒྲུང་ཤེར་རྟོགས་རིག་པས་གནའ་རབས་མི་རིགས་སོ་སོའི་ལྷ་སྒྲུང་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཏེ་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ཉིད་གནས་ཡོད་པའི་གོ་རིམ་དང་བདེན་དོན་མི་འདྲ་བ་སོ་སོར་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 神话哲学 བསྡུས་དོན། ལྷ་སྒྲུང་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ནི་འཇར་མན་གྱི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་བF.W.Jཞེ་ལེན་གྱི་ཚེ་མཇུག་གི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གསུང་རྩོམ་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།(རྣམ་འབྱེད་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་སྐབས་སུ་བཀོད་ཡོད)ལྷ་སྒྲུང་ཤེར་རྟོགས་རིག་པས་གནའ་རབས་མི་རིགས་སོ་སོའི་ལྷ་སྒྲུང་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཏེ་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ཉིད་གནས་ཡོད་པའི་གོ་རིམ་དང་བདེན་དོན་མི་འདྲ་བ་སོ་སོར་གསལ་བཤད་

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ལག་རྩལ་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ།

ལག་རྩལ་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ནི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་ཚད་གཞིའི་སྟེང་ནས་ལག་རྩལ་གྱི་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་རིག་སྒོ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 技术哲学 བྱུང་བ། ལག་རྩལ་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་དུས་མཇུག་ཏུ་འཇར་མན་དུ་དར་བ་དང་། དེ་དུས་འཇར་མན་གྱིས་གློག་ཤུགས་ལག་རྩལ་གསར་བརྗེའི་མཇུག་འབྲས་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཏེ་འཇར་མན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བར་བརྟེན་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་བ་འགའ་ཤས་དང་དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཚོས་ལག་རྩལ་ཐད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཤིང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག

བསྡུས་གྲྭའི་རིགས་ལམ་ལ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དུ་དབྱེ་བའི་བསྡུས་འབྲིང་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཏེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཅེས་པ་ནི། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཕར་ཁྱབ་ཚུར་ཁྱབ་ཡོད་མེད་རྩོད་གཞིར་བཟུང་ནས་བརྡ་དང་རིག་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་བསྡུས་ཚན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་དགར་གཞི་ལ་སྤྱི་དང་དགར་བྱ་ལ་བྱེ་བྲག་ཟེར་ཏེ། དཔེར་ན། མི་ལྟ་བུ་སྤྱི་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་རྒྱ་མི་དང་། བོད་མི། སོག་མི་སོགས་དབྱེ་བ་མང་དུ་དགར་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བོད་མི་ལྟ་བུ་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་མི་ཡང་ཡིན། ཁྱོད་མི་དང་བདག་གཅིག་འབྲེལ་ཡིན། ཁྱོད་མི་ཡིན་ཞིང་མི་ཡིན་པའི་གཞི་མཐུན་པ་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེར་ཐལ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

བདག་རྐྱེན།

རྐྱེན་ལ་བཞིར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ནི་རང་འབྲས་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་བདག་པོ་བྱེད་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱའོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 增上缘 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། fundamental condition མཚན་ཉིད། རང་གི་འབྲས་བུ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱི་སྐྱེད་བྱེད་དེ་བདག་རྐྱེན་གྱི་མཚན་ཉིད། ཡང་ན། སྔོན་འཛིན་མངོན་སུམ་རང་དབང་དུ་གཙོ་བོར་དངོས་སུ་སྐྱེད་བྱེད། སྔོན་འཛིན་མངོན་སུམ་གྱི་བདག་རྐྱེན་གྱི་མཚན་ཉིད།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཚད་མ་རྣམ་ངེས།

དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་དགོངས་འགྲེལ་དུ་དབང་པོ་རྟུལ་འབྲིང་རྣོན་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་མཛད་པ་དེའི་ཡ་གྱལ་དང་བྱེ་བྲག་གཙོ་བོ་ལུས་ལྟ་བུའི་བསྟན་བཅོས་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་དེའི་གྲས་ཤིག་སྟེ། དབང་པོ་འབྲིང་དུ་སྟོན་པ་ལེའུ་དང་བོ་མངོན་སུམ་ལེའུ་དང་། གཉིས་པ་རང་དོན་རྗེས་དཔག་ལེའུ་དང་། གསུམ་པ་གཞན་དོན་རྗེས་དཔག་ལེའུ་བཅས་ལེའུ་གསུམ་དུ་འདུ་བའི་ཚད་མ་རྣམ་ངེས་ཞེས་འབོད་པ་དེའོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 量抉择论 མཛད་པ་པོ། དཔལ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ། སྒྱུར་མཁན། རྒྱ་གར་གྱི་པནྜིཏ་གཞན་ལ་ཕན་པ་བཟང་པོ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། གཞུང་ཚད། ལེའུ་གསུམ་ཡོད། མིང་ཁ་ཚང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཁོང་ཁྲོ།

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཁས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ། འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་དང་། །མ་རིག་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་། །ལྟ་བ་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་སོ། །ཞེས་རྩ་ཉོན་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་ཅི་རིགས་ལ་དམིགས་ནས་མི་བཟོད་ཅིང་གནོད་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའི་སེམས་བྱུང་ཞིག་ལ་བྱའོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 嗔 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། anger མཚན་ཉིད། ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུལ་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་སྟེ། རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། ཞེས་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

འདོད་ལན།

ཀུན་མཁྱེན་ཆེན་པོ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་ནས། འདོད་རྟགས་མ་གྲུབ་ཁྱབ་པ་མེད། །ཁྱབ་པ་འགལ་དང་ཐེ་ཚོམ་ཟ། །ལྔ་བོ་ལན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། །ཡང་ན་ཁྱབ་ལན་གཅིག་ཏུ་བསྡུ། །རྣམ་པར་ཐར་བའི་སྒོ་བཞིར་གྲགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཐལ་འགྱུར་གྱི་ལན་ལ་སྤྱིར་བཏང་གི་དབང་དུ་བྱས་ན། འདོད། རྟགས་མ་གྲུབ། ཁྱབ་པ་མེད། འགལ་ཁྱབ་ཀྱི་ལན་བཞི་རུ་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་འདོད་ལན་ལ་བྱའོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 认可 ཁོངས་གཏོགས། ཚད་མ་རིག་པའི་བརྡ་ཆད། གོ་དོན། འདོད་ཅེས་པ་ནི་ཐལ་བ་འཕངས་པ་དེ་ཉིད་དམ་བཅའ་བའི་འདོད་པ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། འདོད་ལན་འདེབས་ཚུལ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཁྱབ་པ་ཁས།

ཁྱབ་པ་ཁས་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ། གཞི་གྲུབ་ན། རྟག་པ་ཡིན་པས་ཁྱབ་ཟེར་ན། བུམ་པ་ཆོས་ཅན། རྟག་པ་ཡིན་པར་ཐལ། གཞི་གྲུབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཁྱབ་པ་ཁས། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་གཞི་གྲུབ་ན་རྟག་པ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྔོན་ནས་ཁས་བླངས་ཟིན་པ་རེད་ཅེས་པའི་དོན་ནོ། ། གོ་དོན། ཁྱབ་པ་ཁས་ཞེས་པའི་དོན་སྤྱིར་ཁྱབ་པ་ཡོད་མེད་གང་ཡིན་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཁྱབ་པ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ཟིན་པ་རེད་ཅེས་རིགས་ལུང་བས་དམ་བཅའ་བ་ལ་ཁས་བླངས་པ་གསལ་བར་བྱས་པའི་དོན། ཁྱབ་ཁས་འགོད་ཚུལ། སྔ་རྒོལ་གྱི་རྟགས་གསལ་འཕེན་པའི་སྐབས་སུ་ཁྱབ་པ་ཁས་ཞེས་འགོད་པ་ནི། དཔེར་ན། ཁ་དོག་ཡིན་ན་དམར་པོ་ཡིན་པས་ཁྱབ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

སེམས་པ།

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཁས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ། ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་སེམས་པ་དང་། །རེག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་རྣམས་ལ། །སེམས་བྱུང་ཀུན་འགྲོ་ལྔ་ཞེས་བཤད། །ཅེས་ཀུན་འགྲོ་ལྔར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། རང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བྱུང་རང་ཡུལ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡིད་ལ་འཇགས་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་གྱི་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སེམས་བྱུང་ཞིག་ལ་བྱའོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 思 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ།

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཁས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ། ཁྲོ་དང་འཁོན་འཛིན་འཆབ་པ་དང་། །འཚིག་པ་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་སྒྱུ། །གཡོ་རྒྱགས་རྣམ་འཚེ་ངོ་ཚ་མེད། །ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་དང་རྒོད་པ་དང་། །མ་དད་ལེ་ལོ་བག་མེད་དང་། །བརྗེད་ངེས་ཤེས་བཞིན་མིན་པ་དང་། །རྣམ་གཡེང་དང་ནི་ཉི་ཤུའོ། །ཞེས་ཉེ་ཉོན་ཉི་ཤུར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སྤྱོད་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་བྱུང་ཞིག་གོ ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

འཁོར་གསུམ།

བསྡུས་གྲྭའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆེད་སྤྱོད་ཐ་སྙད་ཅིག་སྟེ། སྔ་རྒོལ་གྱིས་ཕྱི་རྒོལ་ལ་གང་འཕེན་བྱའི་རྟགས་གསལ་ཁྱབ་གསུམ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁས་བླངས་སོང་ཞེས་པའི་བརྡ་ཞིག་གོ ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 三轮 ཁོངས་གཏོགས། ཚད་མ་རིག་པའི་བརྡ་ཆད། གོ་དོན། སྔ་རྒོལ་གྱིས་ཕྱི་རྒོལ་ལ་རྟགས་གསལ་ཁྱབ་གསུམ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁས་བླངས་སོང་ཞེས་པའི་བརྡ་རྟགས་སུ་འཁོར་གསུམ་ཞེས་ཁས་བླངས་ཀྱི་རྟིང་གནོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཅིག་གོ ། དཔེར་བརྗོད་འགོད་པ། དཔེར་ན། དཔེ་དེབ་ཆོས་ཅན། ཡོད་པར་ཐལ། དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྐྱེན་བཞི།

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཐོག་བཤད་སྲོལ་ལ། རྐྱེན་ལ་ནང་གསེས་ཕྱེ་ན་བཞི་ཡོད་སྟེ། རྒྱུ་རྐྱེན། དམིགས་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། བདག་པོའི་རྐྱེན་བཅས་སོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 四因 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Four condition རྒྱུ་རྐྱེན། བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་ལྔ་སྟེ།   1  ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ།    2  སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ།   3  མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ།  4  ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ།  5   རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་ལ་བཅས་གཙོ་བོར་རང་འབྲས་སྐྱེད་པར་གྲོགས་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་གོ  མཚན་གཞིར་མིག་དབང་གཟུགས་ཅན་པ་དེ་འཇོག

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྒྱགས་པ།

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཁས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ། ཁྲོ་དང་འཁོན་འཛིན་འཆབ་པ་དང་། །འཚིག་པ་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་སྒྱུ། །གཡོ་རྒྱགས་རྣམ་འཚེ་ངོ་ཚ་མེད། ། ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་དང་རྒོད་པ་དང་། །མ་དད་ལེ་ལོ་བག་མེད་དང་། །བརྗེད་ངེས་ཤེས་བཞིན་མིན་པ་དང་། །རྣམ་གཡེང་དང་ནི་ཉི་ཤུའོ། ། ཞེས་ཉེ་ཉོན་ཉི་ཤུར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། ཚེ་རིང་བ་དང་ནད་མེད་པ་ལང་ཚོ་རྒྱས་པ་ལོངས་སྤྱོད་འཛོམས་པ་སོགས་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་ཁེངས་ཤིང་དགའ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སེམས་བྱུང་ཞིག་གོ ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

སྒོ་མང་ཡིག་ཆ།

དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཚད་མ་ལ་རྗེ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྡུས་གཞུང《ཁ་དོག་དཀར་དམར》དང《བསྡུས་གྲྭའི་རྣམ་གཞག་ལེགས་བཤད》《ཐལ་འགྱུར་ཆེ་བའི་རྣམ་གཞག་མདོར་བསྡུས》《རྣམ་འགྲེལ་ལེའུ་གཉིས་པའི་ཚད་མའི་དཀའ་གནད་ཀྱི་ཟུར་བཀོད་མདོར་བསྡུས》《བསྡུས་གྲྭའི་མཐའ་དཔྱོད》《བསྡུས་སྦྱོར་གྱི་རྩ་ཚིག》སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་ཡང་ཆ་མི་ཚང་བ་དང་ཐལ་ཕྲེང་གི་ལུགས་སུ་མི་བཞུགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ཞར་ལ་བལྟ་བ་ལས་ཡིག་ཆ་མི་བྱའོ༎ མིང་གཞན། ཀུན་མཁྱེན་ཡིག་ཆ། ནང་དོན། ཚད་མའི་ཡིག་ཆ། མཛད་པ་པོ། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་དང་དེའི་ཡིག་ཆ། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་ཚུལ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྗེ་བཙུན་ཡིག་ཆ།

དེ་ཡང་ཐད་ཀར་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཐོག་ནས་དང་པོར་སྦྱངས་ན་ཆེས་རྟོགས་དཀའ་བར་དགོངས་ཏེ། དེའི་སྔོན་འགྲོ་ལ་བསྡུས་གྲྭ་ཞེས་པ་སྟེ་རིགས་པའི་སྤྱི་འགྲོ་ཙམ་གོ་སླ་ཞིང་འཇུག་བདེ་བའི་བསྡུས་ཚན་ཉེར་ལྔར་ལོང་བ་མཛད་ནས་སྦྱང་སྲོལ་བཙུགས། འདི་ལ་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྡུས་གྲྭའི་ཡིག་ཆ་མི་འདུག་ནའང་དེ་ཉིད་ཀྱི་སློབ་རྒྱུན་རྗེ་ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི《རིགས་ལམ་འཕྲུལ་ལྡེ》མཁན་ཆེན་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི《བསྡུས་གཞུང་ལུང་རིགས་ཉི་མ》སོགས་ལ་སྦྱངས་ནས་རྣམ་འགྲེལ་ལ་འཇུག

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྗེས་དཔག་སྨྲ་བ།

རྗེས་དཔག་སྨྲ་བའི་མིང་གཞན་ལ་རྗེས་དཔག་སྨྲ་བར་རྒོལ་བའང་ཟེར། ཤེས་རྨོངས་རིང་ལུགས་དང་གཅིག་རྒྱུད་གཅིག་གིས་འཛིན་པའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 理性主义 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Rationalism བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས། རྗེས་དཔག་རིག་པ་ནི་མིའི་རིག་འདེད་དེ་ཤེས་རིག་གི་ཡོང་ཁུངས་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པའི་སྟེང་བཙུགས་པའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཏི་ཁ་ཨར་གྱི་གཞུང་ལས་གཞིར་བཟུང་བྱུང་བ་ཞིག་ཏུ་འདོད་ཀྱི་ཡོད་ལ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཉམས་མྱོང་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ།

ཉམས་མྱོང་ཉིད་ཕྱི་རོལ་འཇིག་རྟེན་ནས་འོང་བར་འདོད་པ་མ་ཟད་ཕྱི་རོལ་འཇིག་རྟེན་ནི་ཚོར་བ་དང་ཡང་ན་སྣང་བརྙན་གྱི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ་འདོད་པའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 经验论 བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས།  དབྱིན་ཇིའི་ཉམས་མྱོང་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པ་དང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་ལ་དར་བའི་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ལུགས་དེའི་སྲོལ་བཏོད་པ་པོ་ནི་པ་ཁོན་དང་ད་དུང་དེའི་འཐུས་ཚབ་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ནི་ལའོ་ཁེ་དང་རྦག་ཁེ་ལད།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྫས་འགྱུར་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ།

རྫས་རིག་ཤེར་རྟོགས་རིག་པ་ནི་རྫས་རིག་ཁྱབ་ཁོངས་ཁྲོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་དང་བྱ་ཐབས་གླེང་བའི་སྤྱིར་བཏང་གི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཞིག་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 化学哲学 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། philosophy of chemistry གནད་དོན། སྤྱིར་བཏང་རྫས་འགྱུར་ཤེར་རྟོགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ནི། (1) རྫས་རིག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཡུལ་དང་ཁྱད་རྟགས་ལ་རྟོགས་འཇུག་བྱེད་པ། (2) དེའི་གནས་བབས་དང་དགོས་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ། (3) རྫས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་དང་རྫས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་སྔོན་རྟོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན།

རྩ་ཉོན་དྲུག་གི་ཁོངས་གཏོགས་ལྟ་བ་ལ་འཇིག་ལྟ་དང་མཐར་ལྟ། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན། ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན། ལོག་ལྟ་བཅས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། ལྟ་ངན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཡང་གཞི་འཆང་བ་སོགས་ལུས་ངག་གི་འཇུག་པ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེ་དག་གང་ལས་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་དག་གྲོལ་དུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཞིག་ལ་བྱའོ། ། རྒྱ་ཡིག 戒禁见 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། conception of bad ethics and modes of conduct as supreme མཚན་ཉིད། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་གནས་གནས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་བོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་འདག་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

མ་དད་པ།

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ཡོངས་འཛིན་མཁས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་སྡོམ་ཚིག་ཏུ། ཁྲོ་དང་འཁོན་འཛིན་འཆབ་པ་དང་། །འཚིག་པ་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་སྒྱུ། །གཡོ་རྒྱགས་རྣམ་འཚེ་ངོ་ཚ་མེད། །ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་དང་རྒོད་པ་དང་། །མ་དད་ལེ་ལོ་བག་མེད་དང་། །བརྗེད་ངེས་ཤེས་བཞིན་མིན་པ་དང་། །རྣམ་གཡེང་དང་ནི་ཉི་ཤུའོ། །ཞེས་ཉེ་ཉོན་ཉི་ཤུར་དབྱེ་བའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ། གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་ཤིང་དགེ་བའི་ཆོས་ཅི་རིགས་ལ་དམིགས་ནས་མ་དད་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ནས་བཞག་པའི་སེམས་བྱུང་ཞིག་གོ ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ།

དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་བཅུ་གཅིག་གི་ནང་གསེས། དམིགས་པ་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་ནས་རྣམ་པ་བཟོད་པའམ་བརྩེ་བའི་རྣམ་པ་ཅན། བྱེད་ལས། གནོད་འཚེ་སྤོང་བར་བྱེད་ཅིང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆར་གཏོགས་ཀྱི་སེམས་བྱུང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་བཏུས་ལས། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྙིང་རྗེ་བའི་སེམས་ཏེ་མཐོ་མི་འཚམ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

བརྩོན་འགྲུས།

དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་བཅུ་གཅིག་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག དགེ་བའི་གནས་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བས་འཇུག་པ་དང་། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ། མཚན་ཉིད། དགེ་བའི་ལམ་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའི་རྣམ་པ་ཅན། བྱེད་ལས། དགེ་བ་ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སེམས་བྱུང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས། བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞེ་ན། ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་སྤྲོ་བའོ། ། ཞེས་དང་། སྤྱོད་འཇུག་ལས། བརྩོན་གང་དགེ་ལ་སྤྲོ་བའོ།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།

དད་པ།

དང་པས་ཡིད་ཆེས་པའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་ལུགས་ཇི་བཞིན་དུ་རྟོགས་ནས་རང་ཡིད་དད་སོང་ལྟ་བུ། དགའ་བ་དང་ཆགས་པ་དང་སྲེད་པའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན། སྐོམས་དད་པ། དམར་དད་པ། ཆང་དད་ཆེ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། ཡང་དག་པའི་གནས་ལ་དང་བའི་ཡིད་ཆེས་དང་འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ་དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་བཅུ་གཅིག་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་གོ ། མཚན་ཉིད། དད་པའི་ཡུལ་གསུམ་ཅི་རིགས་ལ་དམིགས་ནས་ཡིད་ཆེས་པའམ། དང་བ་དང་འདོད་པ་གང་རུང་གི་རྣམ་པ་ཅན། བྱེད་ལས། འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་སེམས་བྱུང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་བཏུས་ལས། དད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡོད་པ་ཉིད་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   རིག་གནས།ཚད་མ་རིག་པ།