ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད། >མི་སྣ། >རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཁའེ་ཕུའུ་ལེ།

དེང་རབས་དངོས་བཤེར་འོད་རིག་པའི་རྨང་འདིང་མཁན་ཡུའེ་ཧན་ཉི་སི·ཁའེ་ཕུའུ་ལེ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 约翰尼斯·开普勒 དབྱིན་ཇིའི་མིང་། Johanns Ke-pler འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། 1571.12-1630.11 རྒྱལ་ཁབ། འཇར་མན། མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ། རྒྱུ་སྐར་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་པའི་གཏན་སྲོལ་གསུམ་སྟེ། འཁོར་ལམ་གཏན་སྲོལ་དང་། རྒྱ་ཁྱོན་གཏན་སྲོལ། འཁོར་ཡུན་གཏན་སྲོལ་བཅས་གསར་དུ་བཏོན། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། དེང་རབས་དངོས་བཤེར་འོད་རིག་པའི་རྨང་འདིང་མཁན་ཡུའེ་ཧན་ཉི་སི·ཁའེ་ཕུའུ་ལེ(Johanns

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1931ལོར་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཝུའུ་ཝེ་གྲོང་ཁྱེར་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1954ལོར་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གླིང་ནས་མཐར་ཕྱིན། དེ་སྔ་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་བོད་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་སློབ་གླིང་གི་ཀྲུའུ་རིན་དང་། ཐོག་རམས་པའི་མཛུབ་སྟོན་དགེ་རྒན་གྱི་འགན་བཞེས་མྱོང་། ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་སློབ་གསོ་ཚན་རིག་རིག་གནས་འཕྲོད་བསྟེན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་དང་། ཞང་ཀང་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ། 《གསར་རྙེད》དུས་དེབ་ཀྱི་ཞུས་ཆེན་པ། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་རྒན་པ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

གསོ་རིག་མཁས་དབང་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོ།

ཁོ་རང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་དུས་འགོར་ཀན་ལྷོ་བསང་ཆུ་རྫོང་གི་ས་ཆར་སྐྱེས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ཡིན། ཁོངས་གཏོགས། མི་སྣ། འཁྲུངས་ཡུལ། ཀན་ལྷོ་བསང་ཆུ། འཁྲུངས་འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1925-སྤྱི་ལོ2000 ལས་རིགས། གསོ་བ་རིག་པ། ངོ་སྤྲོད། སྤྱི་ལོ1925ལོར་ཀན་ལྷོའི་བསང་ཆུ་རྫོང་ཙ་ཡུས་ཞང་དུ་སྐྱེས། ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྟེང་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་གསོ་རིག་གཞན་ཕན་གླིང་གི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཁྲོ་རུ་ཚེ་རྣམ།

ཁྲོ་རུ་མཁན་ཆེན་ཚེ་རྣམ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྔར་སྡེ་དགེའི་མངའ་ཁོངས། དེང་སང་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་འཇོ་མདའ་རྫོང་གཏེར་སྟོན་ཆུས་ཁྲོ་རུ་དགོན་གྱི་འདབས་ཞོལ་ཁྲོ་རུ་སྡེ་པར་ཉ་འཚོའི་རུས་ལས་ཡབ་རིན་ཆེན་བསམ་གྲུབ་དང་། ཡུམ་བཀྲ་ཤིས་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བོད་ཀྱི་རབ་བྱུང19པའི་མེ་ཕོ་སྟག(སྤྱི་ལོ1926) བོད་ཟླ8པའི་ཚེས6གི་ཉིན་སྐུ་འཁྲུངས། མཚན་ལ་ཚེ་རིང་རྣམ་རྒྱལ་ཞེས་བཏགས། སྐུ་ཆུང་དུས་ནས་སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་རྒྱལ་པོ་ལ་གཙུག་ཕུད་ཕྲལ། དགུང་ལོ5ལ་ཕེབས་དུས་ཉིད་ཀྱི་ཁུ་བོ་དགོན་དེའི་མཁན་པོ་དང་སྒྲུབ་དཔོན་གཅིག་ལྕོགས་ཨ་ཚེ་དཔལ་ལྡན་གྱི་མདུན་ནས་ཡི་གེ་ཀློག་འདོན་བསླབས་པས་སྔོན་གྱི་བག་ཆགས་སད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཚེགས་མེད་དུ་མཁྱེན།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

གཟུངས་འབུམ་ཐར།

དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཟུངས་འབུམ་ཐར་གྱི་མིང་གཞན་ལ་རིག་པའི་བློ་གྲོས་དང་། ཀུན་བཤད་ཀྱི་མིང་ལ་དབྱངས་ཅན་བཞད་པའི་ལང་ཚོ། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་གྱི་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཆ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཛུབ་སྟོན་སློབ་དཔོན་ཡིན། མིང་གཞན། དབྱངས་ཅན་བཞད་པའི་ལང་ཚོ། སློབ་གྲྭ མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན། ལས་གནས། ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་མཛུབ་སྟོན་སློབ་དཔོན། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཟུངས་འབུམ་ཐར་གྱི་མིང་གཞན་ལ་རིག་པའི་བློ་གྲོས་དང་། ཀུན་བཤད་ཀྱི་མིང་ལ་དབྱངས་ཅན་བཞད་པའི་ལང་ཚོ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཧྭ་ལུའོ་ཀེང་།

ཁོང་ནི་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་པ་འབར་བའི་རྩིས་རིག་གི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། ཨ་རིའི་ཀྲི་ཅ་ཀོ་ཚན་རྩལ་རྟེན་མཛོད་ཁང་གིས་དེང་དུས་འཛམ་གླིང་གི་རླབས་ཆེ་བའི་རྩིས་རིག་མཁན་པོ་གྱ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་སུ་བགྲང་འདུག རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 华罗庚 འཁྲུངས་འདས། སྤྱི་ལོ1910-1985ལོ། རྒྱལ་ཁབ། ཀྲུང་གོ། མི་རིགས། རྒྱ་རིགས། ལས་རིགས། རྩིས་རིག་ཆེད་མཁས་པ། ངོ་སྤྲོད། ཁོང་ནི་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་པ་འབར་བའི་རྩིས་རིག་གི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཧྥེང་རུའུ།

ཁོང་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་གནམ་གྲུ་བཟོ་མཁན་ཐོག་མ་དང་འཕུར་སྐྱོད་བྱེད་མཁན་ཐོག་མའང་ཡིན། ཁོང་གི་མཚན་དངོས་ལ་ཧྥུན་ཅིག་རུའུ་ཞུ་བ་དང་ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་དུ་སྐུ་བལྟམས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 冯如 འཁྲུངས་འདས། སྤྱི་ལོ1884-1912ལོ། རྒྱལ་ཁབ། ཀྲུང་གོ། མི་རིགས། རྒྱ་རིགས། ལས་རིགས། གནམ་གྲུ་ཇུས་འགོད་པ། འཕུར་སྐྱོད་པ། ངོ་སྤྲོད། ཁོང་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་གནམ་གྲུ་བཟོ་མཁན་ཐོག་མ་དང་འཕུར་སྐྱོད་བྱེད་མཁན་ཐོག་མའང་ཡིན། ཁོང་གི་མཚན་དངོས་ལ་ཧྥུན་ཅིག་རུའུ་ཞུ་བ་དང་ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་དུ་སྐུ་བལྟམས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཆོམ་སི་ཀེ།

འབུམ་རམས་པ་ཨའེ•ནུའུ་མའོ•ཆོམ་སི་ཀེ(Avram Noam Chomsky)ནི་ཨ་མེ་རི་ཀའི་པེན་ཞེ་ཧྥ་ནྱེ་ཡཱ་གླིང་ཕྲན་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཡབ་ཀྱི་མིང་ལ་ཝེ་ལིན•ཆོམ་སི་ཀེ(William Chomsky)ཟེར་ལ། ཁོ་ནི་ཞི་པའོ་ལེ་སྐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་མཁས་དབང་ཞིག་ཡིན། ཡུམ་ཨའེ་ཨར་ཞི•ཆོམ་སི་ཀེ•ཞི་མེན་ནོ་ཧྥོ་སི་ཀེ(Elsie Chomsky Simonofsky)ནི་ཨུ་རུ་སུའི་མི་རྒྱུད་དཀར་པོ་ཞིག་ཡིན། ཆོམ་སི་ཀེ་ཁོང་ནི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་དང་བཟོ་ལས་ཚན་རིག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ནས་ལས་འཁྱུར་ངལ་གསོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

རོང་ཆོས་རྗེ་དཔལ་ལྡན་རྒྱལ་མཚན།

ཁོང་ནི་མཁས་མཆོག་དཀོན་མཆོག་འཕན་དར་གྱི་སློབ་མ་ཀ་བ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་། བརྩམས་ཆོས་ལ་གསོ་རིག་སྤྱི་དོན་མུན་སེལ་སྒྲོན་མེ་དང་ཚ་རོང་སྙན་བརྒྱུད་བེ་བུམ་དུ་གྲགས་པ་མཛད། ལས་རིགས། སྨན་པ། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།  མཁས་མཆོག་དཀོན་མཆོག་འཕན་དར་གྱི་སློབ་མ་ཀ་བ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་རོང་ཆོས་རྗེ་དཔལ་ལྡན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གསོ་རིག་སྤྱི་དོན་མུན་སེལ་སྒྲོན་མེ་དང་ཚ་རོང་སྙན་བརྒྱུད་བེ་བུམ་དུ་གྲགས་པ་མཛད། དབོན་པོ་ནམ་མཁའ་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་རྒྱུད་བཞིའི་སྤྱི་དོན་ལེགས་བཤད་སྣང་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ལྕམ་མོ་ཅུའུ་ལི།

མཱ་ལི•ཅུའུ་ལིའམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ལྕམ་མོ་ཅུའུ་ལི་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཉམས་པ་མེད་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། རྒྱལ་ཁོངས་ཧྥ་རན་སེའི་ཡིན་པའི་ཕོ་ལན་གྱི་བུད་མེད་ཚན་རིག་པ་འདི་ནི་ཚན་རིག་གི་གནས་བབ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ནས་ནོ་པེར་བྱ་དགའ་ཐེངས་གཉིས་ལ་ཐོབ་པའི་ཚན་རིག་པ་གཅིག་པུ་ཡིན་ལ། མོས་ཆེད་དུ་ཚུར་འཕྲོ་སྣང་ཚུལ་གྱི་གནས་བབ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དང་། རྫས་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་རད་དང་ཕོལ་གཉིས་ཏེ་ཚུར་འཕྲོ་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་གཞི་རྒྱུ་རྙེད་པས། མ་རྡུལ་ནུས་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་བགྲོད་ལམ་ཇེ་ཡངས་སུ་བཏང་། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

བཀྲ་པོ།

བཀྲ་པོ་ནི་རྡོ་སྟོད་ཡུལ་ཚོའི་ཤུག་ཆུང་གི་མི་ཡིན། ཆུང་དུས་ནས་དགོན་པར་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཡིན། བོད་ཡིག་གི་མིང་། བཀྲ་པོ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 扎波 སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1914 འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1988 མི་རིགས། བོད་རིགས། སྐྱེས་ཡུལ། རྡོ་སྟོད་ཡུལ་ཚོའི་ཤུག་ཆུང་། ལས་རིགས། སྨན་པ། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། བཀྲ་པོ་ནི་རྡོ་སྟོད་ཡུལ་ཚོའི་ཤུག་ཆུང་གི་མི་ཡིན། ཆུང་དུས་ནས་དགོན་པར་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཡིན། བྱ་བའི་རྒྱུད་རིམ། ལོ14ཐོག་བོད་སྨན་སྦྱངས་ནས་ལོ17ཐོག་རང་ཚུགས་སུ་སྨན་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

མགོན་པོ་རབ་བརྟན།

མགོན་པོ་རབ་བརྟན་ལགས་ནི་སྤྱི་ལོ1964ལོར་མདོ་སྨད་གཅན་ཚའི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ1990ལོར་མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དངོས་ལུགས་རིག་པའི་ཚན་ཁག་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན། བྱ་བར་ཞུགས་པ་ནས་ད་ལྟའི་བར་མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་མི་རིགས་སྡེ་ཁག་དང་། རྔ་བ་ཁུལ་མཐོ་རིམ་དགེ་ཐོན་ཆེད་སྦྱོང་སློབ་གྲྭ། མཚོ་སྔོན་སློབ་ཆེན་མི་རིགས་སྡེ་ཁག་སོགས་སུ་སློབ་ཁྲིད་གནང་། ད་ལྟ་ཁོང་ནི་མཚོ་སྔོན་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་མི་རིགས་དགེ་ཐོན་སློབ་གླིང་དངོས་ལུགས་ཚན་ཁག་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་ཡིན། ཕ་ཡུལ། གཅན་ཚ། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1964

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

བྲང་ཏི་འཇམ་དཔལ་བཟང་པོ།

བྲང་ཏི་འཇམ་དཔལ་བཟང་པོ་ནི། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་གཞོན་དུས་ནས་ཤེས་རབ་དང་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀརྨ་པཀྴིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འགྲོ་བར་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེ་མཛད་པ་ཞིག་འོངས་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད། འཁྲུངས་ལོ། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་། ཡབ། བྲང་ཏི་བསོད་ནམས་འབུམ། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།  ས་སྐྱའི་གསོ་རིག་མཁས་ཅན་དུ་མ་བྱོན་པའི་ནང་ནས་མཚན་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་བྲང་ཏིའི་སྐུ་རྒྱུད་ཕྱི་མ་བྲང་ཏི་འཇམ་དཔལ་བཟང་པོ་སོགས་རིམ་བཞིན་བྱོན།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

བྲང་ཏི་རྒྱལ་བ་བཟང་པོ།

བྲང་ཏི་རྒྱལ་བ་བཟང་པོས་གསོ་རིག་སློབ་གསོར་ཐུགས་ཁུར་གང་ཟབ་གནང་སྟེ་དཔེ་མཁྱུད་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་སློབ་མའི་ཚོགས་དྲིན་གྱིས་བསྐྱངས་ལ། ཁོང་ནི་ས་སྐྱའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གོང་དུ་སྤེལ་བར་བཀའ་དྲིན་ལྷག་པར་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ཡབ། བྲང་ཏི་འཇམ་དཔལ་བཟང་པོ། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།  ཁོང་གིས་ཡབ་བྲང་ཏི་འཇམ་དཔལ་བཟང་པོ་དང་བི་བྱི་པ་མགོན་སོགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་བཀའ་བསྟན་མན་ངག་མང་པོ་ཞུས་ཏེ་ཐུགས་སུ་ཆུད། དེ་ནས་གཡུ་ཐོག་འཚོ་བྱེད་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་རྒྱུད་བཞི་ཆ་ལག་དང་བཅས་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཏེང་ཅ་ཞན།

ཏེང་ཅ་ཞན་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་ནི་མང་ཆེ་བར་གསལ་ཆ་མི་ཆེ་ནའང་། ཁོང་གི་བྱས་རྗེས་དེར་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱིས་རྣ་བ་ཡང་ཡང་གཡར་མྱོང་སྟེ། རྡུལ་ཕྲན་འབར་མདེལ་དང་ཉིང་རྡུལ་མཚོན་ཆའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གསར་སྤེལ་པ་དང་རྨང་འདིང་མཁན་ཡིན་པས་ན། ཚང་མས་མདེལ་གཉིས་བདག་པོ་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 邓稼先 རྒྱལ་ཁབ། ཀྲུང་གོ། མི་རིགས། རྒྱ་རིགས། ལས་རིགས། སློབ་གསོ་བ། ཚན་རིག་པ། འཁྲུངས་འདས། སྤྱི་ལོ1924-1986ལོ། མིང་གཞན་ལ། མདེལ་གཉིས་བདག་པོ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

མཱ་ཁཱ་ཉིད།

ཁོང་ནི་པོ་ལོ་ཉི་ཡཱ་སློབ་ཆེན་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གློག་ནུས་ཇུས་བཀོད་མཁན་ཞིག་དང་གསར་གཏོད་མཁས་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 伽利尔摩·马可尼 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Guglielmo Marchese Marconi རྒྱལ་ཁབ། དབྱི་ཐ་ལེ། འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ1874ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས25ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1937ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས20ཉིན། ལས་རིགས། གློག་ནུས་ཇུས་འགོད་མཁན། གསར་གཏོད་མཁས་ཅན། ངོ་སྤྲོད། ཁོང་ནི་པོ་ལོ་ཉི་ཡཱ་སློབ་ཆེན་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གློག་ནུས་ཇུས་འགོད་མཁན་ཞིག་དང་གསར་གཏོད་མཁས་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

པེ་འར།

ཁོང་ནི་ལུན་ཏུན་སློབ་ཆེན་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་གྲགས་ཅན་གྱི་གསར་གཏོད་མཁན་ཞིག་དང་ཁེ་ལས་གཉེར་སྐྱོང་མཁན་ཞིག སློབ་གཉེར་བ་ཞིག་བཅས་སུ་གྱུར། ཁོང་གི་གྲུབ་འབྲས་གཙོ་བོ་ནི་དང་ཐོག་མའི་ཁ་པར་གྱི་ཆེད་དབང་ཐོབ་པ་དང་པེ་འར་ཁ་པར་ཀུང་སི་འཛུགས་གཉེར་གནང་ཞིང། ཁ་པར་གྱི་ཡབ་མེས་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་མཆིས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 亚历山大·格拉汉姆·贝尔 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Alexander Graham Bell རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རི། འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ1847ལོའི་ཟླ3པའི་ཚེས3ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1922ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས2ཉིན། ལས་རིགས། སློབ་གཉེར་བ། ཁེ་ལས་གཉེར་སྐྱོང་མཁན།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

པུའུ་ལ་ཧོ།

གནམ་དཔྱད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མིག་གིས་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་མཁན་གྱི་གནམ་དཔྱད་རིག་པ་བ་ཐོག་མ་དང་། སྐག་རྩིས་རིག་པ་བ་ཏི་ཀུའུ·པུའུ་ལ་ཧོ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 第谷·布拉赫 དབྱིན་ཇིའི་མིང་། Tycho Brahe འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། 1546 AD~1601 AD རྒྱལ་ཁབ། སུའེ་ཏེན། མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ། 1.ནམ་མཁར་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་ཚུལ་གྱི་དག་ཚད་མཐོ་བའི་ཐབས་ཤེས་གསར་གཏོད་བྱས་པ། 2.དྲང་སྲོང་བཙུན་མོའི་སྐར་ཚོམ་ཁྲོད་ཀྱི་ཏི་ཀུའུ་སྐར་གསར་རྙེད་པ། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ཏི་ཀུའུ·པུའུ་ལ་ཧོ(Tycho

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཧྥུ་ཏ།

དབྱི་ཐ་ལིའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 亚历山德罗·朱塞佩·安东尼奥·安纳塔西欧·伏特 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1745-1827) རྒྱལ་ཁབ། དབྱི་ཐ་ལི། ལས་རིགས། དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ། དད་མོས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། གློག་གཡིས་གསར་གཏོད་པ་ཧྥུ་ཏ་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ་ཡིན། སྤྱི་ལོ1745ལོའི་ཟླ་གཉིས་པར་ཁོ་མུའུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྐྱེས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ།

ཁོ་ནི་གཞན་ཕན་གྱི་སྤྱོད་པས་ཕྱུག་པའི་ཞིང་གྲོང་གི་སྨན་པ་ཕལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོ་རང་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་བའི་མཇུག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྨན་པའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཅིག་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་ཞིང་། མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་ཐེ་ཀེ་ཞང་ཧོ་ལི་སི་གོང་མའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང་གི་སྨན་པ་ཡིན། ད་ལྟའི་བར་སྨན་པ་བྱས་ནས་བགྲང་བྱ32སོང་། མིང་། ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ། སྐྱེས་ལོ། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས60པའི་མཇུག ཕ་ཡུལ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་ཐེ་ཀེ་ཞང་ཧོ་ལི་སི་གོང་མ་སྡེ་བ། ལས་རིགས། སྨན་པ། ངོ་སྤྲོད། དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པའི་མཇུག་ཏུ་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ་ཚང་ལ་མཚོན་ན།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

རྒྱལ་བོའི་བླ་སྨན་དགུ།

འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྨན་པ་ཤནྡྷེགརྦྷ་དང་། ཁ་ཆེའི་སྨན་པ་གུ་ཧྱ་བཛྲ། རྒྱ་ནག་སྨན་པ་སྟོང་གསུམ་གང་བ། ཧྭ་ཤང་བ་ལ། ཧང་ཏི་པ་ཏ་གསུམ། ཏ་ཟིག་སྨན་པ་ཧ་ལ་ཤིནྷ། གྲུ་གུའི་སྨན་པ་སེང་མོ་འོད་ཆེན། དོལ་པོའི་སྨན་པ་ཁྱོལ་མ་རུ་ཙེ། བལ་པོའི་སྨན་པ་དྷརྨ་ཤཱི་ལ་བཅས་སོ། ། ཁོངས་གཏོགས། མི་སྣ། མིང་གཞན། ཕྱོགས་རིགས་ཀྱི་སྨན་པ་དགུ ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།  ཕྱོགས་རིགས་ཀྱི་སྨན་པ་དགུ་ཞེས་པ་ནི། འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྨན་པ་ཤནྡྷེགརྦྷ་དང་། ཁ་ཆེའི་སྨན་པ་གུ་ཧྱ་བཛྲ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཧྥུ་ཐུ།

ཧྥུ་ཐུ་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ་ཡིན། མིས་བཟོས་རྫས་འགྱུར་གློག་ཁུངས་ཐོག་མ་སྟེ་གློག་གཡིས་གསར་གཏོད་མཛད། རྗེས་རབས་པས་ཁོང་ལ་རྗེས་དྲན་བྱེད་ཆེད་མིས་བཟོས་རྫས་འགྱུར་གློག་ཁུངས་ཐོག་མ་དེ་ལ་ཧྥུ་ཏཱ་གློག་གཡིས་ཞེས་བཏགས། རྗེས་སོར་ཁོང་ལ་པོ་ཅུའེ(伯爵)སྟེ་པོ་རིམ་གྱི་མཚན་གནས་གནང་བ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 亚历山德罗•伏特 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Alessandro Volta མཚན་ཧྲིལ་བོ། ཡཱ་ལི་ཧྲན་ཏུ་ལུའོ •ཧྥུ་ཐུ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཨའེ་ཏི་ཧྲེང་།

ཨའེ་ཏི་ཧྲེང་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་མི་ཡིན་ལ། མི་ཚེ་ཧྲིལ་བོར་སློབ་གྲྭར་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་མ་གཏོགས་འགྲིམ་མ་མྱོང་ཡང་། ཁོང་གིས་དཀའ་སྤྱད་ཀྱིས་སློབ་གཉེར་ལ་བརྩོན་པས། གློག་རྡོ་དང་གློག་འཕྲིན། སྐད་འཇོག་འཕྲུལ་ཆས། གློག་བརྙན་སོགས་གློག་ཆས་སྣ་ཁ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གསར་གཏོད་བྱས་པས། མིང་དུ་གྲགས་པའི་གསར་གཏོད་མཁན་པོར་གྱུར་ཅིང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་དང་མདུན་སྐྱོད་ཐད་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བསྐྲུན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཨའོ་པུན་ཧའེ་མོ།

ཨའོ་པུན་ཧའེ་མོ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཁའི་གཞུང་ལུགས་དངོས་ལུགས་རིག་པ་བ་དང་ཚན་རིག་རྩ་འཛུགས་པ། མན་ཧཱ་ཏུན་འཆར་གཞིའི་ལག་རྩལ་འགན་ཁུར་པ་གཙོ་བོ་ཡིན། སྤྱི་ལོ1945ལོར་ཁོང་གིས་གཙོ་ཁྲིད་མཛད་པའི་འཛམ་གླིང་གི་རྡུལ་ཕྲན་འབར་མདེལ་ཐོག་མ་དེ་བཟོས་པས། རྡུལ་ཕྲལ་འབར་མདེལ་གྱི་ཡབ་ཆེན་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་གནང་བ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 罗伯特•奥本海默 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། J. Robert Oppenheimer མཚན་ཧྲིལ་བོ། ལུའོ་པོ་ཐུ•ཨའོ་པུན་ཧའེ་མོ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1904.4.20-1967.2.18) རྒྱལ་ཁབ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཧྥ་པུའུ་ཨེར།

ཧྥ་པུའུ་ཨེར་ནི་ཧྥ་རན་སེའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་འབུ་སྲིན་རིག་པ་བ་དང་རྩོམ་རིག་པ་ཡིན། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་འབུ་སྲིན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཧུ་མ་དང་འབུ་སྲིན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཝེ་ཅི་ཨེར་ཞེས་སུ་འབོད། ཁོང་གིས་ཆུ་ཚོན་རི་མོའི་ལམ་ནས་འབུ་སྲིན་གྱི་རི་མོ700ལྷག་བྲིས་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 让•亨利•卡西米尔•法布尔 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Jean-Henri Casimir Fabre མཚན་ཧྲིལ་བོ། རང-ཧེང་ལི.ཁཱ་ཞི་སྨི་ཨེར.ཧྥ་པུའུ་ཨེར། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ (1823.12.22--1915.10.11) རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སེ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཀུ་ལུན་པུའུ།

ཀུ་ལུན་པུའུ་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མཚོ་འགྲུལ་མཁས་པ་དང་མྱུལ་དཔྱད་པ། གསར་གཏོད་པ་བཅས་ཡིན། ཁོང་ཐེངས་བཞིར་གྲུར་བསྡད་ནས་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོ་འཕྲེད་ཀྱིས་བཅད་ཅིང་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོ་ནས་ཨ་མེ་རི་ཁ་གླིང་ཆེན་བར་གྱི་མཚོ་ལམ་བཏོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 哥伦布 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Columbus མཚན་ཧྲིལ་བོ། ཁུ་ལི་སི་ཐུའོ་ཧྥུའུ•ཀུ་ལུན་པུའུ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1451-1506.5.20) རྒྱལ་ཁབ། དབྱི་ཐ་ལི། ལས་རིགས། མཚོ་འགྲུལ་མཁས་པ་དང་མྱུལ་དཔྱད་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

མུན་ཅེ་ལིའེ་ཧྥུའུ།

མུན་ཅེ་ལིའེ་ཧྥུའུ་ནི་ཨུ་རུ་སུའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་རྫས་འགྱུར་གཞི་རྒྱུའི་དུས་འཁོར་ཆོས་ཉིད་གསར་རྙེད་བྱུང་སྟེ། རྡུལ་ཕྲན་ལྗིད་ཚད་ལ་གཞིགས་ནས་འཛམ་གླིང་སྟེང་གཞི་རྒྱུའི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ཐོག་མ་དེ་བཟོས་པ་རེད། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གྲགས་ཅན《རྫས་འགྱུར་གཞུང་ལུགས》ཞེས་པ་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་མཇུག་དང་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་མགོར། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་སྡེར་ཀུན་གྱིས་གསུང་རྩོམ་ཚད་ལྡན་དུ་ཁས་ལེན་ཅིང་སྔ་ཕྱིར་ཐེངས་བརྒྱད་ལ་དཔར། རབས་རེ་རེའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་རྣམས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པ་རེད།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

མེང་ཏི་ཨེར།

མེང་ཏི་ཨེར་ནི་ཨོ་སི་ཁྲུ་རི་ཡར་འཁྲུངས་ཤིང་། རྒྱུད་འཛིན་རིག་པའི་རྨང་འདིང་མཁན་ཡིན། ཁོང་ལ་དེང་རབས་རྒྱུད་འཛིན་རིག་པའི་ཡབ་ཆེན་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཡོད། ཁོང་གིས་སྲན་མའི་དངོས་བཤེར་བརྒྱུད་རྒྱུད་འཛིན་རིག་པའི་རྩ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུམ་ལས་གྱེས་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་རང་མོས་སྡེབ་སྒྲིག་ཆོས་ཉིད་གཉིས་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་རེད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 若望•孟德尔 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Gregor Johann Mendel མཚན་ཧིལ་བོ། ནུའོ་ཝང.མེང་ཏི་ཨེར། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1822.7.20 --1884.1.6) རྒྱལ་ཁབ། ཨོ་སི་ཁྲུ་རི་ཡ། ལས་རིགས། ཆོས་དཔོན། སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

པུའུ་ལུའུ་ནུའོ།

ཆའོ་ཨེར་ཏན་ནུའོ•པུའུ་ལུའུ་ནུའོ་ནི་དབྱི་ཐ་ལིའི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་སྐབས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བའི་བསམ་བློ་བ་དང་རང་བྱུང་ཚན་རིག་པ། དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་དང་རྩོམ་རིག་པ་བཅས་ཡིན། ཁོང་གིས་ཀུ་པའེ་ཉིའི་ཉི་ལྟེ་སྨྲ་བ་རྒྱུད་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་བྱས་ནས་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་གསར་བ་ཞིག་ཆགས། དེས་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་ལྷའི་རིག་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་རྡུང་རྡེག་ཐེབས་པ་དང་། ཁོང་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་ལུགས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འཚོལ་སྙེག་པ་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་བྱས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 乔尔丹诺•布鲁诺 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག

ཀའེ་ལུན།

གནའ་རབས་རོ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་གསོ་རིག་མཁན་པོ་ཀའེ་ལུན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 盖伦 དབྱིན་ཇིའི་མིང་། Galen འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། 129 AD~199 AD རྒྱལ་ཁབ། རོ་མ། མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ། ཞི་པོ་ཁུ་ལ་ཏེ་ཡི་གསོ་རིག་གཞུང་ལུགས་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་བར་དུ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱས་པས། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ཞི་པོ་ཁོ་ལ་ཏི་གཉིས་པ་ཞེས་སུ་འབོད། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ཀའེ་ལུན(Galen,盖伦129 AD~199 AD)ནི་ཡ་ཞི་ཡ་ཆུང་བའི་ཨེ་ཅིན་མཚོའི་འགྲམ་དུ་བཟོ་བཀོད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས། མི་ཚེའི་བརྒྱུད་རིམ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། རང་བྱུང་ཚན་རིག