ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད། >ས་ཁམས། >གཏེར་ཁ།

ནལ།

དབྱིབས་ཕལ་ཆེར་སྒང་དྲུག ངོས་མང་། ལེབ་མོ་སོགས་ཅི་རིགས་ལ། ཁ་དོག་དམར་སྨུག་ཤེལ་ལྟར་དྭངས་ཤིང་སྲ་ལ་མཁྲེགས་པ། དེ་ལས་འཆོས་པའི་རྒྱན་ཕྲེང་སོགས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 玫瑰红色绿宝石 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Beryllus Roseus(Morganite) རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་མ་ཏ་ཅ་སི་ཅ་དང་། པཱ་ཤིས། ཨབ་གྷི་ནི་སི་ཐན། ཨ་མེ་རི་ཁ། ཨུ་རུ་སུ། མོ་སང་པི་ཁེ། ཤིན་ཅང་ཨར་ཐེ་སོགས་ནས་འབྱུང་། དབྱིབས་ཕལ་ཆེར་སྒང་དྲུག ངོས་མང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ལི།

སྔ་དུས་ལི་ཡུལ་གྱི་རི་ལས་བྱུང་བ་དང་། ལི་རྡོ་བཞུས་པ་ལས་བྱུང་བ་སོགས་བཞེད་ཀྱང་ངོ་བོ་ནི་ཟངས་དང་། ཏི་ཚ། གཤའ་དཀར་སོགས་བསྲེས་པའི་འདྲེས་སྦྱོར་ལྕགས་རིགས་ཏེ་རྒྱུ་དངོས་སྲ་ལ་ཁྲོབ་པ། ལི་དཀར་དང་། ལི་དམར། ལི་སེར་སོགས་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་ཡང་མདོག་ལི་དང་། སྐད་ལི་གཉིས་སོགས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་མང་ངོ་།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 响铜 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Bronze(Bell metal) རིགས་དབྱེ། བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། སྔ་དུས་ལི་ཡུལ་གྱི་རི་ལས་བྱུང་བ་དང་། ལི་རྡོ་བཞུས་པ་ལས་བྱུང་བ་སོགས་བཞེད་ཀྱང་ངོ་བོ་ནི་ཟངས་དང་། ཏི་ཚ། གཤའ་དཀར་སོགས་བསྲེས་པའི་འདྲེས་སྦྱོར་ལྕགས་རིགས་ཏེ་རྒྱུ་དངོས་སྲ་ལ་ཁྲོབ་པ། ལི་དཀར་དང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

གསེར།

གསེར་ནི་གསེར་གྱི་གཏེར་ཁ་ནས་རང་བྱུང་དུ་འབྱུང་བ་དང་། མཚོ་སྐམ་ཤུལ་དང་གཙང་ཆུའི་འགྲམ་གྱི་བྱེ་མ་དང་གྲམ་པ་ནས་འབྱུང་བ་སེར་སྐྱ་ཤིན་ཏུ་ལྕི་ལ་སྙི་བ་རྩིང་ཞིབ་ཅི་རིགས་འབྱུང་བ་བཅས་བཙོ་སྦྱངས་བྱས་ནས་བྱུང་བ་སྟེ། ངོ་བོ་ཤིན་ཏུ་ལྕི་ལ་མཉེན་ཞིང་སྙི་བ་སོས་ཐུབ་པ། རླན་གཤེར་དང་མཁའ་རླུང་ནང་ཡུན་རིང་བཞག་ཀྱང་གཡའ་མི་ཐོགས་པ། ལིའུ་སོན་སོགས་སྐྱུར་རིགས་དང་འཕྲད་ན་མི་འཇུ་ལ། ངོ་བོ་མི་འགྱུར་བ། རས་དཀར་པོར་ཕྱིས་པས་གཡའ་སྔོན་པོ་མི་འབྱུང་བ་ཞིག་གོ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 金 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ཆུ་ཚན་རིང་བསྲེལ།

འདི་རང་ལྗོངས་ཀྱི་གངས་ཏི་སེ་སོགས་གནས་ཆེན་རྣམས་དང་། དེ་མིན་གྱི་ཆུ་ཚན་འབྱུང་ས་འགའ་ཞིག་ནས་འབྱུང་། དེ་ནི་ས་གཏིང་རིང་པོ་ནས་འོང་བའི་ཆུ་ཚན་དེས་ས་འོག་གི་གཏེར་དངོས་སྣ་ཚོགས་དང་། ཁྱད་པར་ཐན་སོན་ཀའེ་ཡི་གྲུབ་ཆ་ཁྱེར་ནས་དེ་ཉིད་འགུལ་སྐྱོད་དམ་ཤུགས་ཀྱིས་གོང་བུར་འགྲིལ་བ་ཡིན་པས། དབྱིབས་མང་ཆེ་བ་རླུམ་རིལ་དང་། ནས་འབྲུ་དང་ཡུངས་དཀར་གྱི་འབྲུ་ཙམ་པ། ངོ་བོ་སྲ་ལ་མཁྲེགས་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 矿泉舍利(碳酸钙) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Calcite CaCO3 མིང་གཞན། གངས་རིའི་འཕེལ་གདུང་། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

རྨ་བྱའི་མགྲིན་འདྲ།

འདི་ཡན་སོན་དང་འཕྲད་ན་ལྦུ་སོབ་འབྱུང་ཞིང་། བསྡུར་ལྗིད་རྡོ་རིགས་མརྒད་ལས་ཡང་བ། རྡོ་ལ་རི་མོ་སྔོན་པོ་དོད་པའམ་བརྡར་ན་ཕྱེ་མ་སྔོན་པོ་འབྱུང་བ། ཁ་དོག་མཐིང་སྨུག་ཅན་རྣམས་མུ་མེན་དང་ཅུང་འདྲ་ཡང་བཅག་ཁ་འཇམ་པ་དང་། མཐིང་སྐྱ་དང་སྔོ་ལྗང་ཅན་ལས་འཆོས་པའི་ཕྲ་རྒྱན་ལ་ལ་ལས་གཡུ་ལེགས་པར་བརྩི་ཡང་དོན་དུ་གཡུ་རང་མིན་ནོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 硅孔雀石 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Chysocolla རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་ཀྲི་ལི་དང་། ཨ་མེ་རི་ཁ། མོ་ཤིས་ཀོ ཀྲ་དབྱིར། དབྱི་སེ་རི་ཡ། ཤིན་ཅང་གི་ཧ་རྨིས་སོགས་ནས་ཐོན། གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི(CuAl)2H2Si2O5(OH)4nH2ཡིན་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

དུང་།

འདི་ནི་མཆོག་སྟེ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བའོ།། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། དུང་ལ་རིགས་ལྔ་འབྱུང་སྟེ། མཆོག་འབྲིང་དམན་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ན། དཀྵི་ཎ་ཝ་རྟ་ཤཾ་ཁ་ཞེས་པ་དུང་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བ་སྟེ། འདི་སྐྱེ་བ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་པའི་དུང་སྐྱེ་བ་ལྔ་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 海螺 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Rapana bezoar(Linnaeus) མིང་གཞན། སྐྱེ་བ་ལྔ་པ། བཀྲ་ཤིས་དུང་། རྒྱལ་པོ་འཁྱིལ་པ། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་ནི་མཆོག་སྟེ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བའོ།།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

བ་སོ།

གླང་པོ་ཆེའི་མཆེ་བ་སྟེ། འདི་སྲོག་ཆགས་གཞན་གྱི་རུས་པ་དང་མི་ནོར་བའི་ཁྱད་རྟགས་ནི། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། གང་ཡིན་པ་དེའི་སྒང་དུ་མཆིལ་མ་ཐིགས་པ་ནས་ཕྱེད་ཙམ་བླུགས་པའི་སྟེང་དུ་རྩྭ་འཇག་སྐྱའི་ཚལ་པ་ཁབ་ཙམ་སྣ་ནས་འབྲུ་ཕྱེད་གཉིས་ཙམ་ཡོད་པ་ཞིག་འཕྲེད་ལ་བཞག་པས་འཕྲེད་དུ་མི་སྡོད་པར་རུས་པའི་སྣ་རྒྱུད་དུ་འཁོར་ན་ངེས་པའོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 象牙 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། ivory མིང་གཞན། ག་ཛ་དནྟ། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་གླང་པོ་ཆེའི་མཆེ་བ་སྟེ། རིང་ཐུང་སྨི1.5~1.8ཡོད་ལ་སྦོམ་ཕྲ་ཕལ་ཆེར་མིའི་དཔུང་པ་ཙམ་ལྕི་ལ་ཁོང་སྦུབས་ཅན་འབྱུང་བས་ནོར་འཕྲང་མེད།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

གངས་ཐིགས།

འདི་མཆོག་སྟེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གངས་རི་མང་བའི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་གི་ཏི་སེ་དང་འདྲེས་པའི་བྲག་ལས་བྱུང་བའི་གཏེར་རྡོ་སྟེ་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། འགའ་ཞིག་ཕྱི་ལ་བྲག་གི་དྲེག་པ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 高山风化硬石膏 རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་མཆོག་སྟེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་གངས་རི་མང་བའི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་གི་ཏི་སེ་དང་འདྲེས་པའི་བྲག་ལས་བྱུང་བའི་གཏེར་རྡོ་སྟེ་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། འགའ་ཞིག་ཕྱི་ལ་བྲག་གི་དྲེག་པ་ཡོད་པ། གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནིCaSO4(硫酸钙)ཡིན་པ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

འབྲུག་རུས།

འདི་ད་ལྟ་འཇིག་རྟེན་ཐོག་རྒྱུན་ཆད་པའི་གདོད་མའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རུས་པའི་འགྱུར་རྡོ་ཡིན་ཞིང་། ཧྲན་ཤིས་དང་། སི་ཁྲོན། ཡུན་ནན་སོགས་རྒྱ་ནག་གི་ཞིང་ཆེན་མང་པོ་དང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་འགར་ཡང་ཐར་ཐོར་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད། དབྱིབས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རུས་པ་འདྲ་བ། ཕྱི་ཅུང་འཇམ་ཞིང་ཚིགས་དབྱིབས་སོགས་གསལ་པོ་ཡོད་ལ། ནང་ལྷ་སོབ་ཅན་ངོ་བོ་ལྕི་ལ་རྡོ་ཡིན་པ། ཕྱེ་མར་བཏུལ་སླ་བ། ཆེ་ཆུང་མ་ངེས་པ་ཅི་ཡང་འབྱུང་བའོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 龙骨 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

མཐིང་སྔོན།

འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་གནས་གང་ནས་ཀྱང་ཐར་ཐོར་ཐོན་པའི་ཟངས་ཀྱི་གཏེར་རྡོ་ཞིག་སྟེ་ཟངས་རྡོ་གཞན་དང་ཁྱད་པར་སྤང་མ་དང་འདྲེས་པའམ་མཉམ་དུ་གནས། ཁ་དོག་སྔོན་པོ་དང་མཐིང་ནག ཐོག་མར་ས་འོག་ནས་རློན་པ་སྙི་ལ་མཁའ་རླུང་དང་འཕྲད་པས་རིམ་བཞིན་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། རྡོ་ལ་རི་མོ་སྔོན་པོ་དོད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 石青(蓝铜矿) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Azuritum མིང་གཞན། མཐིང་། ཀུ་ཤུའི་ཁམས། དུས་ཀྱི་མེ་ཏོག བྱ་ཁྱུང་རྡོ། མིག་སྨན་སྔོན་པོ། མེ་ཏོག་མིག་སྨན།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

རྡོ་ཆུ།

འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཆུ་ཚན་དང་། མཚུར་ཁུ་ཡོད་ས་གར་ཡང་འབྱུང་ཞིང་། ཆུ་ཚན་གྱི་མཐའ་འཁོར་གྱི་བྲག་རྡོའི་ངོས་སུ་ཆགས་པ། གསར་པ་སོབ་ཅིང་། རྙིང་པ་རིམ་པས་སྲ་བར་འགྱུར་བ། ཕྱི་ནང་རིམ་པར་ཆགས་རིམ་ཡོད་པ། ཁ་དོག་ཅི་རིགས་ལ་འགའ་ཞིག་ལ་ལྕགས་ཀྱི་བཙའ་དྲེག་དམར་སེར་འདྲེས་པ། རོ་ཅུང་ཟད་སྐྱུར་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 泉华 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sinter མིང་གཞན། ཆུ་སྐྱུར་རྡོ། རྡོ་སྐྱུར། རྡོ་རུལ་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཆུ་ཚན་དང་། མཚུར་ཁུ་ཡོད་ས་གར་ཡང་འབྱུང་ཞིང་། ཆུ་ཚན་གྱི་མཐའ་འཁོར་གྱི་བྲག་རྡོའི་ངོས་སུ་ཆགས་པ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

འཁར་བ།

འདི་ཟངས་དང་གཤའ་དཀར་བསྲེས་པའི་འདྲེས་སྦྱོར་ལྕགས་རིགས་ཏེ། ངོ་བོ་ཟངས་ལས་མཁྲེགས་ཤིང་ཁྲོབ་པ། ཁ་དོག་འཁར་དཀར། འཁར་དམར། འཁར་སེར། འཁར་ནག་སོགས་འབྱུང་བའོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 青铜 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Bronze རིགས་དབྱེ། བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་ཟངས་དང་གཤའ་དཀར་བསྲེས་པའི་འདྲེས་སྦྱོར་ལྕགས་རིགས་ཏེ། ངོ་བོ་ཟངས་ལས་མཁྲེགས་ཤིང་ཁྲོབ་པ། ཁ་དོག་འཁར་དཀར། འཁར་དམར། འཁར་སེར། འཁར་ནག་སོགས་འབྱུང་བ། གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནིCu Snཡིན། བསྡུར་ཚད་ནི་བསྲེ་ཚོད་ལ་རག་ལས་ཤིང་བསྡུར་ལྗིད་ཁེ8.69ཡིན་ཡང་འདྲེས་ཚད་ཀྱི་དབང་གིས་འགྱུར་བ་ཡོད།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

རྒྱམ་ཚྭ།

འདི་རྒྱ་གར་ནས་ཐོན་པ་དང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚྭ་མཚོ་འགའ་ནས་ཐོན་པའི་ལུའུ་ཧྭ་ནཱ་ཞེས་པའི་ཚྭ་ལས་ཆགས་པ་སྟེ། དབྱིབས་གྲུ་བཞི་ཆེ་ཆུང་ཇི་ལྟར་བཅག་ཀྱང་གྲུ་བཞིར་འགྲོ་བ། ཁ་དོག་སྔོ་དཀར་ཤེལ་ལྟར་དྭངས་ཤིང་འོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 光明盐 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sallucidum མིང་གཞན། རྒྱ་མཚོའི་ཚྭ། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་རྒྱ་གར་ནས་ཐོན་པ་དང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚྭ་མཚོ་འགའ་ནས་ཐོན་པའི་ལུའུ་ཧྭ་ནཱ་ཞེས་པའི་ཚྭ་ལས་ཆགས་པ་སྟེ། དབྱིབས་གྲུ་བཞི་ཆེ་ཆུང་ཇི་ལྟར་བཅག་ཀྱང་གྲུ་བཞིར་འགྲོ་བ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

གངས་ཐིགས།

འདི་ནི་འབྲིང་བ་སྟེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་འགའ་ནས་ཐར་ཐོར་ཐོན་པ་དང་། གཏེར་རྡོ་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། ཁ་དོག་དཀར་པོ་ཡིན་པ་ལ་ཡུལ་སའི་དབང་གིས་ཕྱི་དྲེག་དམར་མདངས་ཅན་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 雪花状硬石膏 རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འབྲིང་བ་སྟེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་འགའ་ནས་ཐར་ཐོར་ཐོན་པ་དང་། གཏེར་རྡོ་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། ཁ་དོག་དཀར་པོ་ཡིན་པ་ལ་ཡུལ་སའི་དབང་གིས་ཕྱི་དྲེག་དམར་མདངས་ཅན། གྲུབ་ཆ་ལིའུ་སོན་ཀའེ་ཡིན་ལ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

མཚལ་དཀར།

འདི་རང་བྱུང་འབྱུང་བ་དཀོན་ཞིང་། རྒྱ་དཀར་ནག་ནས་ཚོང་དུ་འོང་ལ། དངུལ་རྡོ་དང་ཞ་ཉེའི་རྡོ་ཚན་ཆེར་བཞུས་ནས་དངུལ་དང་། ཞ་ཉེ་འདོན་པའི་སྐབས་སུ་ཐབ་ཀྱི་ཞབས་སུ་ཆགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན། ཁ་དོག་སེར་སྐྱ་ལྗང་ཞད་ཡོད་པ་ཕྱི་ངོས་འཇམ་ཞིང་། ངོ་བོ་ཧ་ཅང་ལྕི་ལ་ཅུང་ཟད་མཁྲེགས་པ་སེན་མོས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 密陀僧 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Lithargyrum(Massicot) རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་རང་བྱུང་འབྱུང་བ་དཀོན་ཞིང་། རྒྱ་དཀར་ནག་ནས་ཚོང་དུ་འོང་ལ། དངུལ་རྡོ་དང་ཞ་ཉེའི་རྡོ་ཚན་ཆེར་བཞུས་ནས་དངུལ་དང་། ཞ་ཉེ་འདོན་པའི་སྐབས་སུ་ཐབ་ཀྱི་ཞབས་སུ་ཆགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན། ཁ་དོག་སེར་སྐྱ་ལྗང་ཞད་ཡོད་པ་ཕྱི་ངོས་འཇམ་ཞིང་། ངོ་བོ་ཧ་ཅང་ལྕི་ལ་ཅུང་ཟད་མཁྲེགས་པ་སེན་མོས་ཐུབ་པ་ཙམ་དང་། ཕྱི་ནང་རིམ་པར་ཆགས་པའི་ཉམས་ཅན་བརྡུང་ན་ཕྱེ་ཆོག་པ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ད་ཚུར།

མཚུར་དཀར་པོ་སྟེ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ནས་ཀྱང་ཐར་ཐོར་ཐོན། རྒྱུན་དུ་མེ་རིའི་བྲག་དང་། ཚུར་རིགས་གཞན་ཡོད་པའི་ས་ཆ་བཅས་སུ་གནས་པའི་ལུའུ་སོན་ཡན་ཞེས་པའི་རིགས་ཀྱི་གཏེར་དངོས་སམ་ཚུར་རིགས་ཏེ། བཅག་ཁ་ཤེལ་འོད་དང་ལྡན་ཞིང་མི་སྙོམས་པ་སོགས་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 白矾(明矾) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Alumen(Alum) མིང་གཞན། དཀར་ཚུར་དང་། ཚུར་དཀར། མཚུར་དཀར། རྒྱ་མཚུར་དཀར་པོ་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད། མཚུར་དཀར་པོ་སྟེ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ནས་ཀྱང་ཐར་ཐོར་ཐོན།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

བིག་པན།

རྒྱ་དཀར་ནག་ནས་ཚོང་དུ་ཐོན་པ་དང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་ནས་ཀྱང་ཐོན་པའི་ཟངས་ཀྱི་དབྱང་འགྱུར་དངོས་པོ་ཡིན་པས། ཟངས་གཏེར་གྱི་ཉེ་འཁོར་ནས་རང་བྱུང་དུ་ཐོན་པ་དང་། རྫས་འགྱུར་འདྲེས་སྦྱོར་གྱི་བཟོས་མའང་བཟོ་ཆོག་པ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པ་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 胆矾(硫酸铜) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Chalcanthitum མིང་གཞན། ནི་ལ་ཐོ་ཋ། སག་རྩི། སག་རམ་ཙི། མཚུར་སྔོན་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད། རྒྱ་དཀར་ནག་ནས་ཚོང་དུ་ཐོན་པ་དང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་ནས་ཀྱང་ཐོན་པའི་ཟངས་ཀྱི་དབྱང་འགྱུར་དངོས་པོ་ཡིན་པས།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

དུང་འདྲ།

འདི་གདོད་མའི་དུས་སུ་བོད་འདི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་སྐབས་ཀྱི་མཚོ་གནས་དུང་དཀར་རིགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་སྟེ། རྡོ་རྒྱུ་ཕལ་ཆེར་བྲག་རྡོ་སྤྱིར་བཏང་པ་དང་འདྲ་བ་ལ། དབྱིབས་དུང་དཀར་འདྲ་བ་འཁྱིལ་རིམ་སོགས་གསལ་པོ་ཡོད་པ། འགའ་ཞིག་བྱེའུ་མགོའི་རྒྱུ་འདྲ་བ། ནང་ཁོག་སྟོང་ཡོད་པའང་འབྱུང་ཞིང་ཁ་དོག་སྔོ་སྐྱ་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་ལ་ལྕི་བ། རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་ན་སྐྱ་དཀར་དོད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 海螺石 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sinospirifer རིགས་དབྱེ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ཤེལ།

འདི་བྲག་ཕུག་གཏིང་རིང་ངམ་ས་འོག་ནས་འབྱུང་། ནར་མོ་ཟུར་དྲུག་རྩེ་མོ་གསེག་བཅད་ངོས་དྲུག་མ་ཡིན་ཞིང་། འགའ་ཞིག་རྡོག་པོ་ངོས་མང་ཕན་ཚུན་འབྱར་ནས་ཆགས་པའམ། རྡོ་དཀར་གོང་གི་སྟེང་དུ་ཚོམ་བུར་སྤུངས་ནས་ཆགས་པ་སོགས་ངེས་མེད་ལ། དྭངས་ཤིང་ཕྱི་ནང་མི་སྒྲིབ་པ། འགའ་ཞིག་སྟོད་དྭངས་ལ་སྨད་འཐིབ་པ་སོགས་ཀྱང་ཡོད། བཅག་ཁ་སྙོམ་ཞིང་འོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 水晶(纯净石英) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Crystallum(Quartz) མིང་གཞན། ཆུ་ཤེལ། འོད་གསལ་སྙིང་པོ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

སྤོས་ཤེལ།

འདིའི་ངོ་བོ་ནི་སྤོས་དཀར་ཤིང་དང་དེའི་ཐང་ཆུ་ས་འོག་ཏུ་སོང་ནས་ལོ་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་འདས་པའི་འགྱུར་རྡོ་ཡིན་པས་སྤྱིར་བཏང་རྡོ་སོལ་ཡོད་ས་ནས་ཐོན། འདི་ནི་ནོར་བུའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱན་ཆར་གཏོགས་པས། དྭངས་འཐིབ་འདྲེས་པ་སེར་སྨུག་དྭངས་པའི་ནང་དུ་སེར་སྐྱའི་སྤྲིན་རིས་འདྲེས་པ་སོགས་རང་བྱུང་གི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 密腊(琥珀) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Ambrum(Amber) མིང་གཞན། སྦུར་ལེན། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་ལོ་མ་ཉི་ཡ་དང་། སི་སི་རི་གླིང་ཕྲན། རྒྱ་ནག་དང་། རང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཆ་འགའ་ནས་ཐོན། ངོ་བོ་ནི་སྤོས་དཀར་ཤིང་དང་དེའི་ཐང་ཆུ་ས་འོག་ཏུ་སོང་ནས་ལོ་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་འདས་པའི་འགྱུར་རྡོ་ཡིན་པས་སྤྱིར་བཏང་རྡོ་སོལ་ཡོད་ས་ནས་ཐོན།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

དུང་ཚེར་མ་ཅན།

འདི་ནི་ཐ་མ་སྟེ། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། ཀཎྜ་ཤཾ་ཁ། ཞེས་པ་དུང་ཚེར་མ་ཅན་ནམ་དུང་རྭ་ཅན་ཟེར་ཏེ། དུང་གི་ཕྱི་ལ་གཅན་གཟན་གྱི་མཆེ་བ་འདྲ་བའི་དུང་གི་ཚེར་མས་ཁྱབ་པ་ཞིག་འབྱུང་བ་དང་། ཞེས་གསུངས་སོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 栉棘骨螺 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Murex triremis(Perry) མིང་གཞན། དུང་རྭ་ཅན། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད། འདི་ནི་ཐ་མ་སྟེ། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། ཀཎྜ་ཤཾ་ཁ། ཞེས་པ་དུང་ཚེར་མ་ཅན་ནམ་དུང་རྭ་ཅན་ཟེར་ཏེ། དུང་གི་ཕྱི་ལ་གཅན་གཟན་གྱི་མཆེ་བ་འདྲ་བའི་དུང་གི་ཚེར་མས་ཁྱབ་པ་ཞིག་འབྱུང་བ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

དཀར་པོ་སྦལ་རྒྱབ།

འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཆ་འགའ་ནས་ཐོན་ཞིང་། མང་ཆེ་བ་ཅོང་ཞི་ཡོད་པའི་རྫ་དང་བྲག་ལས་འབྱུང་། དབྱིབས་ཕལ་ཆེར་ལེབ་མོ་ཡིན་པ་ལ་རྔམ་མཐུག་པ། ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། ཁ་དོག་དཀར་པོ། འགའ་ཞིག་ལ་སེར་ཉམས་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ། སྟེང་འོག་གམ་མདུན་རྒྱབ་གཉིས་རྡོ་རྒྱུ་དང་མཚན་ཉིད་ཅུང་མི་འདྲ་བ། བཅད་ཁར་ཕྱི་ནང་རིམ་པའི་རི་མོ་ཡོད་པ། ངོ་བོ་ཅོང་ཞིའི་རིགས་འདྲ་བ་ལ་དེ་ལས་ཅུང་ཟད་མཁྲེགས་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 瘤状硅镁石 རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཆ་འགའ་ནས་ཐོན་ཞིང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ཚ་ལའི་དྭངས་མ།

འདི་ནི་ཚ་ལའི་རྡོ་ཆུ་ཁོལ་དུ་བསྐོལ་ནས་ཁུ་བ་དར་ཚགས་སུ་དྲངས་ཏེ་རྫ་མར་བླུགས་ལ། རྫ་མའི་ཁར་འཕྲེད་ཤིང་བཏང་ནས་དེ་ལས་སྲོ་སྐུད་ཀྱི་སྣེ་མོར་ལྕགས་སོགས་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་རེ་བཏགས་པའི་ཛར་བུ་མང་པོ་ཐད་ཀར་ཚ་ཁུའི་ནང་དཔྱངས་ནས་བཞག་པས། ཐག་པའི་རྒྱུད་དུ་ཞུན་ཆགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོང་བ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 月石坠 རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  འདི་ནི་ཚ་ལའི་རྡོ་ཆུ་ཁོལ་དུ་བསྐོལ་ནས་ཁུ་བ་དར་ཚགས་སུ་དྲངས་ཏེ་རྫ་མར་བླུགས་ལ། རྫ་མའི་ཁར་འཕྲེད་ཤིང་བཏང་ནས་དེ་ལས་སྲོ་སྐུད་ཀྱི་སྣེ་མོར་ལྕགས་སོགས་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་རེ་བཏགས་པའི་ཛར་བུ་མང་པོ་ཐད་ཀར་ཚ་ཁུའི་ནང་དཔྱངས་ནས་བཞག་པས།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ལན་ཚྭ།

འདི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚྭ་གཏེར་ཕལ་མོ་ཆེ་ནས་ཐོན་ཞིང་། ཚྭ་ཁྲོན་ནས་ཚྭ་ཆུ་བླངས་ནས་ཞུན་ཆགས་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཡུལ་དང་ལག་ལེན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་། གྲུབ་ཆ་གཞན་འདྲེས་ཚད་ཀྱི་དབང་གིས་དབྱིབས་ངེས་མེད་ཅུང་ཟད་ཞིབ་པའམ་ཡང་ན་ཕྱེ་མ་ཅི་རིགས་ལ། ཁ་དོག་དཀར་པོ་དྭངས་ཤིང་། འགའ་ཞིག་ཚྭ་ཞིང་གི་ས་མདོག་གིས་བསྒྱུར་བས་དམར་ཉམས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 石盐 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sal(Salt) མིང་གཞན། ཡུལ་ཚྭ། ཚོང་ཚྭ། ཟས་ཚྭ། འགྱུར་བྱེད། ཆུ་རོ། དཔྱིད་དུས་ཆགས་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ཙབས་རུ་ཚྭ།

ཟླ་ཟེར་ལས་རང་གྲུབ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ཙམ་ལས་དེ་མིན་མཁས་པ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་གཏན་ལ་མ་ཕབ་པས། ཙབས་རུ་ཚྭ་ནི་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚྭ་བཟོ་རང་བྱས་ན་ལེགས་པ་སྟེ། འདི་དེའུ་དམར་བའི་ལག་ལེན་གཅེས་བཏུས་ཀྱི་ཙབས་རུ་ཚྭ་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོས་པས་འགྲུབ་བོ།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 杂布如查 མིང་གཞན། སོ་ཝརྞ་ལ་དང་། རྒྱུ་ཙ་ཀ རྩབ་རུ་ཚྭ་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད། ཟླ་ཟེར་ལས་རང་གྲུབ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ཙམ་ལས་དེ་མིན་མཁས་པ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་གཏན་ལ་མ་ཕབ་པས། ཙབས་རུ་ཚྭ་ནི་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚྭ་བཟོ་རང་བྱས་ན་ལེགས་པ་སྟེ། འདི་དེའུ་དམར་བའི་ལག་ལེན་གཅེས་བཏུས་ཀྱི་ཙབས་རུ་ཚྭ་བཟོ་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོས་པས་འགྲུབ་བོ།། མཚན་ཉིད་ནི་བཟོ་རྩལ་ལ་རག་ལས་པས་ཅུང་མི་འདྲ་བ་འབྱུང་།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

ཅོང་ཞི།

བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཆ་ཕལ་མོ་ཆེར་ཡོད་ཅིང་། ཅོང་ཞིའི་རིགས་ཐུན་མོང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཁྲོབ་པས་བཏུལ་སླ་བ་དང་ཡོང་རྫོགས་རྡོ་སྲུབས་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 寒水石(各种石膏) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Calcitum མིང་གཞན། ཤེ་ལོ་ད་ཀ མཚན་མོའི་འོད་ཅན། གཅོང་ནད་ཆིག་ཐུབ། ཟླ་བའི་བུ། ལྷ་བུའི་ཁམས། རྡོའི་དྭངས་མ། རྡོ་བཅུད། སྲིད་པའི་ཁམས། རྡོའི་ད་བྱིད། རུས་པའི་གསོས། རྡོའི་ཚིལ་བུ། ཚིལ་བུ་དར་ཡ་ཀན། སྲིད་པའི་བྱང་སེམས་དཀར་པོ་རྣམས་སོ།། རིགས་དབྱེ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

བུ་ཅོང་མཆོག

མཆོག་ནི་སག་རི་ཆགས་པ་འདྲ་ཞེས་སྲབ་ལ་འབྲུམ་ཅན་གོག་ལྤགས་འདྲ་བ་དང་། རབ་ནི་ཞོ་ཡི་སྤྲིས་མ་འདྲ་ཞེས་འཇམ་ལ་རྩི་ཆགས་པ་འབོལ་ཞིང་སྙི་བ་སོགས་རིགས་བཞི་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 石笋 རིགས་དབྱེ། གཏེར་དངོས། ངོ་སྤྲོད།  མཆོག་ནི་སག་རི་ཆགས་པ་འདྲ་ཞེས་སྲབ་ལ་འབྲུམ་ཅན་གོག་ལྤགས་འདྲ་བ་དང་། རབ་ནི་ཞོ་ཡི་སྤྲིས་མ་འདྲ(板状石膏CaSO4)ཞེས་འཇམ་ལ་རྩི་ཆགས་པ་འབོལ་ཞིང་སྙི་བ། འབྲིང་ནི་ཕྱིང་པའི་རས་མོ་འདྲ(马尾石膏CaSO4)ཞེས་དཀར་སྲབ་ཕྲུམ་པ་སུལ་ཞིབ་འཕྲེད་ཆགས་ཅན། ཐ་མ་གད་པ་ཆད་པ་འདྲ(片状石膏CaSO4)ཞེས་ས་ཕག་འདྲ་བ་དཀར་སོབ་རིམ་པར་ཆགས་པ་བཅས་བུ་ཅོང་བཞིའོ།།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

མུ་མེན།

འགའ་ཞིག་ལ་ལྕགས་རྡོ་སེར་པོའི་ཕྱེ་མ་འདྲེས་པ་གསེར་མུ་མེན་ཞེས་དང་། འགའ་ཞིག་མཐིང་ནག་ལྷད་གཞན་མ་འདྲེས་པ། བཅག་ཁ་མཐིང་འོད་ཁྲོབ་བེ་བ་ཞིག་དང་། སྔོ་ནག་སྔོ་དཀར་སྤེལ་མར་འདྲེས་པ། བཅག་ཁ་སྔོ་ཁྲ་ཁྲོབ་བེ་བ་ཞིག་ལ་མཐིང་མུ་མེན། སྔོ་སྐྱ་རྡོ་དཀར་འདྲེས་པ་འགའ་ཞིག་ལྗང་ཞད་ཡོད་པ་ལ་གཡུ་མུ་མེན་ཞེས་གསུངས། སྨན་དུ་མཐིང་ནག་ལྷད་གཞན་མ་འདྲེས་པ་བཟང་ངོ་།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 青金石 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Laguritum མིང་གཞན། བཻ་ར་ཊ། མུ་མེན། རཱ་ཛ་ཝརྟ། རྒྱལ་པོ་འཁྱིལ་བ།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

མུ་ཏིག

དེང་དུས་རྒྱ་ནག་གི་མཚོ་རྒྱུད་ས་ཁུལ་ཁག་ནས་ཐོན་ཞིང་། དྲོད་ཚད་ཆེ་བའི་རྒྱ་མཚོའི་གཏིང་གི་བྲག་གསེབ་དང་། རྦ་རླབས་ཅུང་ཆུང་བའི་མཚོ་ཁུག་གི་བྱེ་མའི་ནང་སོགས་སུ་ཉ་ཕྱིས་རུས་སྐོགས་ཉིས་སྦྱར་གྱི་ནང་དུ་གནས་པའི་ཉ་ཕྱིས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་འགའི་ནང་གི་ལུས་དང་། ཕྱིའི་ཉ་སྐྱོགས་བར་གྱི་མུ་ཏིག་འབྱུང་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་རང་གྲུབ་ཀྱི་རུས་འབྲས་ཡིན། ཆེ་ཆུང་ཡུངས་དཀར་དང་ནས་འབྲུ་ཙམ་སོགས་ཅི་རིགས་འབྱུང་ངོ་།། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 珍珠 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Pteria margaritifera(L) མིང་གཞན། མུཀྟཀ མཽཀྚིཀཾ གྲོལ་བ་ཅན། མུཀྟ་ཕ་ལ། པ་ནི་ཕ་ལ། མུ་ཐི་ལི། ཉ་ཕྱིས་ས་བོན། ཉ་ཕྱིས་སྐྱེས།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།

མརྒད།

མརྒད་ལ་ཤེལ་རིགས་དང་རྡོ་རིགས་མརྒད་དེ་མཆོག་དང་ཕལ་པ་གཉིས་ལས་འདི་མཆོག་སྟེ། གཏེར་རྡོའམ་རང་བྱུང་ཤེལ་རིགས་ཀྱི་ནོར་བུའི་གྲས་ཏེ། ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད། དབྱིབས་ཕལ་ཆེར་སྒང་དྲུག་དང་། འགའ་ཞིག་གྲུ་བཞིའི་ཉམས་ཅན་སོགས་སྣ་ཚོགས་ལས། ཁ་དོག་ལྗང་གུ སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་ལ་དྭངས་པ་ཞིག་གོ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 祖母绿(绿宝石) ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Emerald མིང་གཞན། མ་ར་ཀ་ཏི། མར་གད། རྡོའི་སྙིང་པོ། ཁྱུང་སྐྱེས། མཁའ་ལྡིང་གཤོག་པ། ནོར་བུ་ལྗང་གུ་བཅས་སོ།། རིགས་དབྱེ། མི་བཞུ་བའི་ཁམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ངོ་སྤྲོད།

རིགས་དབྱེ།   ས་ཁམས།གཏེར་ཁ།