རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་།
མཉམ་སྤྱོད། QQབར་སྟོང་། སིན་ནཱ་ཟིན་ཕྲན། ཐིན་ཞུན་ཟིན་ཕྲན། སྐད་འཕྲིན།

རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་།
རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་རྫོང་དང་ཀྲུང་གོའི་རྫོང་དག་ལས་དཔལ་འབྱོར་ཕུལ་བྱུང་རྫོང(གྲོང་ཁྱེར)དང་། “ཀྲུང་གོའི་སྐྱུ་རུ་རའི་ཕ་ཡུལ་ཏེ”ལོ་ངོ་སྟོང་གི་གནའ་བོའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན།
གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ།

རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།
闽侯县
རྒྱ་ཁྱོན།
སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ2136
ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་།
Minhou County
མི་གྲངས།
ཁྲི71.50  སྤྱི་ལོ2017ལོའི་བསྡོམས་རྩིས།
སྲིད་འཛིན་ས་ཁོངས་རིགས་དབྱེ།
རྫོང་།
ནམ་ཟླ།
ཚ་ཁུལ་ཕལ་བའི་དུས་རླུང་གི་ནམ་ཟླ།
ཁོངས་གཏོགས་ས་གནས།
ཀྲུང་གོ་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར།
རླངས་འཁོར་ཚབ་ཨང་།
闽A
ས་ཁུལ་ཁ་པར་ཨང་རྟགས།
0591
སྲིད་འཛིན་ཁོངས་བགོས་ཚབ་ཨང་།
350121
དཀར་ཆག
1   ངོ་སྤྲོད།
2   འཕེལ་རིམ།    
3   སྲིད་འཛིན་བགོས་ཁོངས།     
3.1 ཆུས་དབྱེའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ།     
4   ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག
4.1 ས་དབྱིབས་ས་ངོས།     
4.2 ནམ་ཟླའི་ཁོར་ཡུག     
4.3 རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས།     
5   མི་གྲངས།    
5.1 མི་འབོར།     
5.2 མི་རིགས།
6   དཔལ་འབྱོར།
6.1 ཕྱོགས་བསྡུས།     
6.2 ཐོན་ལས་གཉིས་པ།     
6.3 ཐོན་ལས་གསུམ་པ།     
7   སྤྱི་ཚོགས་ལས་དོན།     
7.1 སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག     
8   ཚན་རྩལ་གོང་སྤེལ།     
9   གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་འཛུགས་སྐྲུན།     
9.1 འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ།     
9.2 སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན།    
9.3 ལུས་རྩལ་བྱ་གཞག     
9.4 ཆོས་ལུགས་དད་མོས།     
10   འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན།  
10.1 རྒྱ་ལམ།   
10.2 ཆུ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན།
10.3 ཐག་རིང་འགྲུལ་སྐྱེལ།
10.4 ལྕགས་ལམ་འགྲིམ་འགྲུལ།
11   གནས་གྲགས་ཅན།     
12   ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས།     
1 ངོ་སྤྲོད།

རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་རྫོང་དང་ཀྲུང་གོའི་རྫོང་དག་ལས་དཔལ་འབྱོར་ཕུལ་བྱུང་རྫོང(གྲོང་ཁྱེར)དང་། “ཀྲུང་གོའི་སྐྱུ་རུ་རའི་ཕ་ཡུལ་ཏེ”ལོ་ངོ་སྟོང་གི་གནའ་བོའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། “བརྒྱད་ལྡན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར”ཞེས་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད། མཚོ་རྒྱུད་སྒོ་དབྱེའི་རྫོང་ཁག་དང་པོ་རེད། སྤྱི་ལོ1913ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་གཉིས་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ནས་གྲུབ་པ་རེད། ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནས་པ་དང་། སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ངོས་གྲུ2136ཟིན་པ་དང་། མིང་ཏུང་གི་སྐད་ལ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཡི་སྐད་ཆ་ཤོད་བཞིན་ཡོད། རྫོང་ནང་ཁུལ་གྱི་མཛེས་ལྗོངས་གྲགས་ཅན་གྲས་སུ་ཆི་ཧྲན་རྒྱལ་ཁབ་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་དང་། ཆི་ཧྲི་རི་བོའི་རིག་གནས་རྗེས་ཤུལ། ཞུའེ་ཧྥུང་དགོན་པ། མ་ལན་རི་བོ། བཅོ་བརྒྱད་ཁྲུང་ཞིའི་མཛེས་ལྗོངས་ཁུལ། ཐ་ཀྲོའུ་འདམ་རའི་སྤྱི་གླིང་སོགས་ཡོད་པ་རེད།

སྤྱི་ལོ2017ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཤང་གྲོང་ཁྲོམ་གཞུང(ཁྲོམ་གཞུང1དང་། གྲོང་རྡལ8ཡུལ་ཚོ6བཅས་སྲིད་འཛིན་གྲོང་ཚོ313དང་བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བཅའ་སྡོད་བྱས་ཡོད། རྒྱུན་སྡོད་མི་འབོར་ཁྲི་71.5ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་རིགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང་། ཧྲེ་རིགས་དང་། མིའོ་རིགས། ཀྲོང་རིགས་སོགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སྡོད་པའི་ཕྱིར་སྡོད་རང་མི་ཁྲི11.6ཡོད་ལ། ཞང་ཀང་དང་། ཨའོ་མོན། ཐའེ་ཝན་བཅས་ཀྱི་སྤུན་ཟླ་ཁྲི5.5ཡོད་པ་བཅས་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཕྱིར་སྡོད་རང་མིའི་ཤང་གཙོ་བོའི་གྲས་ཤིག་རེད།

2 འཕེལ་རིམ།    

སྤྱི་ལོ196ལོར(ཧན་ཅན་ཨན་ཁྲི་ལོར)ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་དུ་བཙུགས་པ་དང་། ཚོགས་པའི་ཁོངས་ཡའོ་ཅུན་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཏུའུ་ཝེ་རེད། རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་གྱི་སྐབས་སུ། སྤྱི་ལོ282ལོར(ཅིན་ཐའེ་ཁང་གི་ལོ་གསུམ)ཧོའུ་ཀོན་ཚུའེ་ཡིས་དེ་སྔའི་ཧྥེང་རྫོང་དང་ཝུན་མ་རྫོང་དུ་བཞག་པ་དང་། རྫོང་གསུམ་ནི་ཅིན་ཨན་ཅུན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། སྤྱི་ལོ502ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ519ལོའི་བར(རྒྱལ་རབས་ལྷོ་མའི་ལིའང་ཐེན་ཀོན་ཁྲི་ལོའི་བར)ཧོའུ་ཀོན་དང་ཡོན་ཧྥེང་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་ཤར་མའི་དམག་དཔོན་དུ་གྱུར། སྤྱི་ལོ589ལོར(སུའེ་ཁའེ་ཧོང་ཁྲི་ལོ་དགུ་པར)ཡོན་ཧྥེང་ཞེས་པའི་མིང་སླར་གསོ་བྱས། སྤྱི་ལོ592ལོར(སུའེ་ཁའེ་ཧོང་ལོ12)མིང་ལ་རྨིན་རྫོང་ཞེས་པར་བསྒྱུར། ཅན་ཨན་ཅུན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྤྱི་ལོ623ལོར(ཐང་ཝུའུ་ཏེ་ལོ་དྲུག)ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དུ་ཧོའུ་ཀོན་དང་། ཁྲང་ཞི། ཞིན་ཉིང(ཁྲང་ལེ། )ཝུན་མ(ལེན་ཅང)རྫོང་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས། སྤྱི་ལོ631ལོར་(ཀྲེན་ཀོན་ལོ་ལྔ)ཧོའུ་ཀོན་ཡང་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་། སྤྱི་ལོ702ལོར(ཝུའུ་ཀྲོའུ་ཡི་ཁྲང་ཨན་ལོ་གཉིས་པར)ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་དུ་བསྐྱར་དུ་བསྐོས། སྤྱི་ལོ766ལོར(ཡུང་ཐའེ་ལོ་གཉིས་པར)ཧོའུ་ཀོན་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ས་ཁུལ་དེ་ཡུང་ཐའེ་རྫོང་དུ་བཞག སྤྱི་ལོ785ལོར་(ཀྲེན་ཡོན་ཁྲི་ལོ་དང་པོར)བྱང་ཕྱོགས་སུ་བཙུགས་པའི་མེ་ཞི་ཁྲང(རྗེས་སུ་རྨིན་ཆིན་རྫོང)བཙུགས། སྤྱི་ལོ808ལོར(ཡོན་ཧོ་ལོ་གསུམ)ཧོའུ་ཀོན་ཧྥུའུ་ཐང་རྫོང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་བ་དང་། སྤྱི་ལོ810ལོར(ཡོན་ཧོ་ལོ་ལྔ)ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་དུ་བསྐྱར་དུ་བཞག་པ་དང་། མིང་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་གཉིས་ཀ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། ཧྥུའུ་ཅན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་(སྤྱི་ལོ933ལོ)ནས་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དེ་ཁྲང་ལེ་རྫོང་དང་། ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་ཡིན། སྤྱི་ལོ935ལོར། ཁྲང་ལེ་དང་ཧྥུའུ་ཞིན་ཧྥུའུ་ཡི་མིང་ལ་རྨིན་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་། སྤྱི་ལོ941ལོར་མིང་དེ་ཁྲང་ལེ་རྫོང་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་། ལོ་རྗེས་མར་སླར་ཡང་མིང་ངོ་མ་སླར་གསོ་བྱས། སྐབས་དེར་རྫོང་དེ་གཉིས་ཁྲང་ལེ་ཧྥུའུ་ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།     

སྤྱི་ལོ981ལོར(སུང་ཐའེ་ཕིན་ཞིན་གོའི་ལོ་དྲུག་པར)ཧྥུའུ་རྫོང་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ནས་ཧོའེ་ཨན་རྫོང་དུ་བཞག་པ་དང་། ཧོའུ་ཀོན་དང་། རྨིན་རྫོང་། ཧོའེ་ཨན་བཅས་རྫོང་གསུམ་ནི་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ལྕགས་ལམ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྤྱི་ལོ1580ལོར་(མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཝན་ལི་ལོ་བརྒྱད་པར་)ཧོའེ་ཨན་རྫོང་དེ་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་དང་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ནས་ཧྥུའུ་ཅན་གྱི་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་གཉིས་མཉམ་དུ་བཙུགས་པ་དང་། ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཉིང་ཧྥུའུ་ཏའོ་ཧྥུའུ་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཡོད།   ལོ་དེའི་ཟླ11པར། མིང་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་གིས་ཡང་བསྐྱར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ་གཉིས་པའི་ཟླ3པར་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དང་ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་སླར་ཡང་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་རྫོང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་བ་དང་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་ས་ཆའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་མེད། རྫོང་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་མའི་མིང་ལ་མིང་དང་པོ་བཏགས་ནས་མིང་མིང་དང་ཧོའུ་རྫོང་ཟེར་ཞིང་། མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་རེད།     སྤྱི་ལོ1946ལོར་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ35པར་ཀྲ་རྫོང་བཅོས་སྐྱོང་གི་ས་ཁོངས་ཁག་གཅིག་ཏུ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་འཛུགས་སྐྲུན་གྲ་སྒྲིག་ཁྲུའུ་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་རྫོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་བགོས་ཀྱིས་བཅོས་སྐྱོང་བྱས།     སྤྱི་ལོ1949ལོའི་ཟླ9པར་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀྲོན་ཆུས་བཞི་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1950ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་རྫོང་གི་མིང་སླར་གསོ་བྱས་པ་དང་། ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཀྲོན་ཆུས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྤྱི་ལོ1956ལོའི་ཟླ3པར་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་གཏོགས་ཤིང་། ཟླ8པར་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར(ཡང་ན་སྤྱི་ལོ1958ལོར་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཏོགས)དུ་བསྒྱུར། སྤྱི་ལོ1959ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཀྲོན་ཆུས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཡང་དེའི་མངའ་འོག་ཏུ་བཞག སྤྱི་ལོ1970ལོར་ཀྲོན་ཆུས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ་ས་ཁུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། ལོ་དེའི་ཟླ2པར། ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ས་ཁུལ་ཧྥུའུ་ཐེན་དུ་སྤོས་པ་དང་མིང་ཧྥུའུའུ་ཐེན་ས་ཁུལ་དུ་བསྒྱུར། སྤྱི་ལོ1970ལོར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་དེ་ལི་ཧྥུའུ་ཐེན་ས་ཁུལ་དུ་བསྒྱུར།     ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཡོན་དང་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་གི་སུང་རྒྱལ་རབས་ཁ་ཤས་ལ་ཏུའུ12ཡོད་པ་དང་། ཡོན་དང་མིན་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ལ་ཧྥེང་ཁྲི་ཞི་དང་། ཧྥེང་ཁྲི་ཏུང་། ཅིན་ཨན་ཏུང་། ཅིན་ཨན་ཞི། ཀའོ་ཀའེ་ནན། ཀའོ་ཀའེ་པེ། ཁྲུང་ཧྲན་ཏུང་། ཁྲུང་ཧྲན་ཞི། ཁའེ་ཧྭ་ཏུང་། ཁའེ་ཧྭ་ཞི། ཙན་ཞན། ཨན་རེན་བཅས་ཏུའུ12ཡོད་ཅིང་། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྔར་བཞིན་སྔར་རྒྱུན་བཞིན་གནས། ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་གི་སུང་དང་ཡོན། མིང་། ཆིང་སོགས་ཚང་མ་ཀུའེ་ཀྲི་དང་། ཏུང་ཞའོ་ཏི། ཞི་ཞའོ་ཏི། ཧྲེང་ཡེ། ཞིའུ་རེན། ཡུང་ཨན། ཏུང་ཐའེ་ཕིང་། ཞི་ཐའེ་ཕིང་། ཧྲི་མོན། ཝུའུ་ཀྲི་བཅས་ཤང10ཡིན། ཧོའེ་ཨན་རྫོང་གི་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་ཁག་ཅིག་ལ་ལྟོས་འབྱུང་དང་། ཁྲུང་ཡེ། ལིན་ཧྲན། ལིན་ཧྲན། ཁྲེན་ཕིན། སྤོ་རླུང་། ཅི་ཏེ། ཧོའུ་ཀོན། ཐུང་ལེ་ཏུང་། ཐུང་ལེ་ཞི་བཅས་ཞང10ཡོད་པ་དང་། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྔར་བཞིན་སྔར་རྒྱུན་བཞིན་ཡོད། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ24ཡི་རིང་ལ་ཀུའུ་ཧྲན་དང་། ནན་ཀང་། ཧྥེང་ཧྲན། ཏ་ཧུའུ་བཅས་ཆུས4ལ་ཟེར། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ34རིང་ཆུས་ཧྲུའུ་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དེའི་ཁོངས་སུ་ཞང(གྲོང་རྡལ)27ཡོད།     སྤྱི་ལོ1949ལོའི་ཟླ9པར་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁུལ་བཞི་བའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན།     

སྤྱི་ལོ1956ལོར་མཁར་སྒོ་དང་། མ་ཡན། ནན་ཡུས། པེ་ཧྲ། ཧྲང་ཀན་། གངས་རི། རྡོ་རྟགས་བཅས་ཁུལ7ལ་བགོས། སྤྱི་ལོ1957ལོའི་ཟླ11པར་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འདབས་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་དོན་གཅོད་ཁང་མེད་པར་བཟོས་པ་དང་། ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཞང་དང་གྲོང་རྡལ18དེ་ཞང་དང་གྲོང་རྡལ10ལ་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་མི་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།     སྤྱི་ལོ1958ལོའི་ཟླ9པར་སྒྲིག་གཞི་སླར་གསོ་བྱས་པ་དེར་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་འདབས་ཀྱི་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེའི་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཟེར་ཞིང་། སྤྱི་ལོ1959ལོའི་ཟླ7པར་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་མི་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་གྲོང་འདབས་སྲིད་འཛིན་དོན་གཅོད་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་མི་འགྱུར་བ་རེད། སྤྱི་ལོ1960ལོའི་ཟླ3པར། གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་སྲིད་འཛིན་དོན་གཅོད་ཁང་མེད་པར་བཟོས་ཤིང་། ཀུའུ་ཧྲན་དང་ཞིན་ཏེན་སོ་སོར་ཁུལ་མི་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཙུགས་ཏེ། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན།     ཧོང་ཧྲན་ཀུང་ཧྲེ་ནི་ཀུའུ་ལོའུ་ཆུས་དང་ཐའེ་ཅང་ཁུལ་ཡིན་པ་དང་། ཀའེ་ཧྲན་ཀུང་ཧྲེ་ནི་ཚང་ཧྲན་རི་ཁུལ་དུ་བགོས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1962ལོའི་ཟླ1པོར་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་སྲིད་འཛིན་དོན་གཅོད་ཁང་སླར་གསོ་བྱས་རྗེས། གོང་དུ་བརྗོད་པའི་ཁུལ་དང་མཉམ་ལས་ཁང་དེའི་མངའ་འོག་ཏུ་གཏོགས། དེའི་རྗེས་སུ། དེང་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཁུལ་དུ་སྔ་གཞུག་ཏུ་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་གསར་བརྗེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང་། པེ་ཧྥུན་ཁུལ་གསར་བརྗེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་། སྔོ་ཚལ་ཁུལ་གྱི་གསར་བརྗེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང(རྗེས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་མཐའ་འཁོར་གྱི་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ཞེས་པར་མིང་བསྒྱུར)གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བཅས་བཙུགས་པ་ཚང་མ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།     སྤྱི་ལོ1955ལོའི་ཟླ5པར་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཀྲོན་ཆུས་ཁོངས་རྨིན་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་དབྱི་ཞུས་དང་ཝུའུ་ཧྲན་དང་། ཕན་ཡུས་དང་དབྱང་ཆི་ནས་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་རུ་སླེབས།     སྤྱི་ལོ1956ལོའི་ཟླ3པར། མིང་ཧོའུ་ཀྲོན་ཆུས་མེད་པར་བཟོས་ཤིང་། མིང་ཧོའུ་རྫོང་གི་ཐད་གཏོགས་ཧྥུའུ་ཅན་ཡིན། སྤྱི་ལོ1958ལོའི་ཟླ11པའི་ཚེས5ཉིན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཡིས་བདག་སྐྱོང་བྱས།     སྤྱི་ལོ1959ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས8ཉིན། མིང་ཧོའུ་ཆེད་ཁུལ་སླར་གསོ་བྱས་པ་དང་། མིང་ཧོའུ་ཡང་དེའི་མངའ་འོག་ཏུ་གཏོགས། སྤྱི་ལོ1970ལོར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་དེ་ལི་ཧྥུའུ་ཐེན་ས་ཁུལ་དུ་བསྒྱུར།     སྤྱི་ལོ2000ལོར་མིང་ཅང་ཡུལ་ཚོ་ནས་གྱོས་པོ་དང་། རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ། ཅན་ཤིང་། ཅན་ཐིང་། ཅན་ཐིང་བཅས་གྲོང་ཚོ5མ་ཝེ་ཆུས་སུ་ལོག་པ་རེད། མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་བུར་ཤིང་དང་། པའེ་ཧྲ། ཅིན་ཞི། ཧྲང་སྲང་། ནན་ཡུས། ནན་ཐུང་། ཞང་ཆན། ཧྲང་ཀན། ཆིང་ཁོའུ་བཅས་གྲོང་རྡལ9ཡོད་པ་དང་། ཐིང་ཕིང་དང་། དབྱང་ལི། ཞའོ་ཧུའུ། ཏ་ཧུའུ། ཧུང་ཝེ། ཀྲུའུ་ཆི། རྨིན་ཅང་བཅས་ཤང7ཡོད། གྲོང་ལྷན7དང་གྲོང་ཚོ་ཨུ་ལྷན311ཡོད།     སྤྱི་ལོ2005ལོའི་ཟླ2པའི་ཚེས5ཉིན། མིང་ཅང་ཞང་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དང་། མིང་ཅང་ཞང་ཞང་ཆན་གྲོང་རྡལ་དུ་ལོག ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་རྗེས་ཀྱི་ཞང་ཆན་གྲོང་རྡལ་གྱི་ཁོངས་སུ་ཆན་དབྱང་དང་ལན་ཧྥུའུ་དང་། ཅའོ་ཧྥེང་། ཧྥེང་ཀང་། ཧྲོང་ལུང་། དབྱང་ཞ། ཆི་ཡན། ལན་ཁྲེང་། ཧྲན་ཡུ། ཧྥུའུ་དབྱི། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ། སན་ཞི་ཁོའུ། སྒོ་མོན། ཞའོ་ཅ་ཏའོ། ལུའུ་ཅ། ཀྲུང་ཡོན། ཅང་ཀྲུང་། ཞ་ནན། གསར་སྐྲུན་བཅས་གྲོང་ཚོ་ཨུ་ལྷན20ཡོད་པ་དང་། གྲོང་རྡལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་མི་འགྱུར་རྒྱུ། ཟླ9བའི་ཚེས27ཉིན་མིང་ཧོའུ་རྫོང་བུར་ཤིང་གྲོང་རྡལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་མེད་པ་བཟོས་ནས་བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་བཙུགས་པ་དང་། དེ་སྔའི་བུར་ཤིང་གྲོང་རྡལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁོངས་ནི་བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་ཡི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁོངས་ཡིན་པ། བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་ནི་དེ་སྔའི་བུར་ཤིང་གྲོང་རྡལ་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་ཝུའུ་ཧྥུའུ་གྲོང་ཚོར་བཅའ་སྡོད་བྱས་ཡོད། སྤྱི་ལོ2005ལོར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཁྲོམ་གཞུང1དང་། གྲོང་རྡལ8ཤང6བཅས་ཡོད་པ་སྟེ། བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་། པའེ་ཧྲ་གྲོང་རྡལ། ནན་ཡུས་གྲོང་རྡལ། ཧྲང་ཀན་གྲོང་རྡལ། ཞང་ཆན་གྲོང་རྡལ། ཆིང་ཁོའུ་གྲོང་རྡལ། ནན་ཐུང་གྲོང་རྡལ། ཧྲང་ཅེ་གྲོང་རྡལ། ཅིང་ཤིས་གྲོང་རྡལ། ཀྲུའུ་ཆི་ཡུལ་ཚོ། ཧུང་ཝེ་ཡུལ་ཚོ། དབྱང་ཡུལ་ཚོ། ཏ་ཧུའུ་ཡུལ་ཚོ། ཐིང་ཕིང་ཡུལ་ཚོ། ཞའོ་དབྱིང་ཡུལ་ཚོ། ཞའོ་དབྱིང་ཡུལ་ཚོ་བཅས་རེད།

3 སྲིད་འཛིན་བགོས་ཁོངས།     

མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ38པའི(སྤྱི་ལོ1949ལོའི་ཟླ8ཚེས17ཉིན་རྨིན་ཧོའུ་རྫོང་ཡོངས་རྫོགས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བ་རེད། ཟླ9བའི་ཟླ་དཀྱིལ་དུ། རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་རྫོང་ཡོངས་ལ་ཁུལ9ཡོད་པ་དང་། རིམ་རྟགས་ཁུལ་གྱི་མིང་ནི་ཁུལ་གྱི་མིང་ཡིན་པ་དང་། ཁུལ་དང་པོའི་པའེ་ཧུའུ་མཚེའུ་དང་། ཁུལ་གཉིས་པའི་ཧྲོང་ཡུའེ། ཁུལ་གསུམ་གྱི་རྨིན་ཨན། ཁུལ་བཞིའི་ཧྲང་ཀན་། ཁུལ་ལྔའི་ནན་ཡུས། ཁུལ་དྲུག་གི་ཧུང་ཐང་། ཁུལ་བདུན་གྱི་བུར་ཤིང་། ཁུལ་བརྒྱད་ཀྱི་ཚོང་ཁང་གསར་པ། ཁུལ་དགུའི་མཚེའུ་ཆེན་པོ་བཅས་ཡིན། ཟླ12པར་ཆུས་གཉིས་པར་ཆུས་དང་པོའི་པའེ་ཧུའུ་མཚེའུ་དང་མཚེའུ་གཉིས་དང་། ཆུས་བརྒྱད་པའི་ཕིན་ཡོན་དང་ཁའེ་རྨིན་སོགས་ཞང་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁོངས་སུ་བགོས་པ་དང་། ཟླ་བ་དེའི་ནང་ཆུས་གསུམ་པའི་ཅ་ཏེང་ཞང་ནི་ཆུས་གཉིས་པ(ཅ་ཏེང་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་ཡོད)དང་། ཆུས་བདུན་པའི་པེ་ཧྲ་དང་། མུའུ་ཡོན། ཀྲུའུ་ཆི་ཞང་བཅས་དང་། དེ་བཞིན་ཆུས་དགུ་པའི་ཧྲོང་ཏ་ཞང་གི་ཏ་ཕིང་དང་ཀྲེན་ཧྲན་གྲོང་ཚོ་གཉིས་པར་ཆུས་བཅུ་པ(པའེ་ཧྲར་བཅའ་སྡོད་བྱས་ཡོད)དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པ་རེད།     སྤྱི་ལོ1951ལོའི་ཟླ4པར་ཆུས་དགུ་པའི་ཧྲོང་ཏ་ཤང་དང་དབྱང་དབྱིང་ཤང་ཁག་གཅིག་ལ་ཆུས་བཅུ་གཅིག(ཞའོ་ཀང་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ)བཙུགས་པ་དང་ཆུས་ལྔ་པའི་ནན་ཀང་ཤང་དུ་ཆུས་བཅུ་གཉིས(ནན་ཐུང་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ)བཙུགས་པ་དང་། ཆུས་དྲུག་པའི་ཧོའུ་ཀོན་ཤང་དུ་ཆུས་བཅུ་གསུམ(ཧྲང་ཅེ་རུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ)བཙུགས་ཡོད།     སྤྱི་ལོ1952ལོའི་ཟླ5པར། ཁུལ་བཞི་བའི་ཧུའུ་ཡུས་ཞང་དུ་ཁུལ་བཅུ་བཞི(ཧུའུ་ཡུས་སུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ)བཙུགས་པ་དང་། ཁུལ་བདུན་པའི་མུའུ་ཡོན་ཞང་དུ་ཁུལ་བཅོ་ལྔ(ཧུང་ཝེ་རུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ)བཙུགས། ཁུལ་དགུ་བའི་ཏུང་ཝུན་ཞང་དུ་ཁུལ་བཅུ་དྲུག(ཐིང་ཕིང)བཙུགས། ཟླ8པར་ཆུས་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཤང་གྲོང་ལ་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཤང(གྲོང་རྡལ)214ཤང་(གྲོང་རྡལ)184རུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ཡོད།     སྤྱི་ལོ1953ལོའི་ཟླ7པར། ཆུ་ངོས་ཁུལ་གསར་དུ་བཙུགས་ཏེ། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བགོས་ཡོང་བའི་ཉ་བ་རྣམས་ལ་དོ་དམ་བྱས།     སྤྱི་ལོ1955ལོའི་ཟླ7པར་ཆུས་ཨུ་དང་ཆུས་སྲིད་གཞུང་ཁག་གིས་ས་མིང་གི་ཐོག་ནས་སྔོན་གྱི་གྲངས་ཀའི་ཚབ་ཏུ་འབོད་ཀྱི་ཡོད། ཟླ་བརྒྱད་པར་ཁུལ་དབྱེ་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཁུལ16ནས་ཁུལ13དུ་བསྒྱུར།     སྤྱི་ལོ1956ལོའི་ཟླ4པར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཆུས13དེ་ཆུས7དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་བ་སྟེ། གྲོང་ཁྱེར་མོན་ཆུས་དང་། མ་ཝེ་ཆུས། ནན་ཡུས་ཆུས། པའེ་ཧྲ་ཆུས། ཧྲང་ཀན་ཆུས། ཞུའེ་ཧྥེང་ཆུས། ཧྲི་ཕེ་ཆུས་བཅས་རེད།     

སྤྱི་ལོ1958ལོའི་ཟླ5པར། རྫོང་ཡོངས་སུ་ཁུལ་དང་ཞང་ཟླ་སྒྲིལ་བྱས་ཏེ། གྲོང་རྡལ6དང་ཡུལ་ཚོ11བཙུགས། གྲོང་རྡལ6ནི། མ་ཝེ་དང་། ཐིང་ཅང་། ལང་ཆི། ཞང་ཆན། ནན་ཡུས། པའེ་ཧྲ་བཅས་ཡིན། ཞང11ནི་ཁྲེང་མོན་དང་། ནན་ཐུང་། ཀྲུའུ་ཆི། ཧྲང་ཅེ་། ཧུང་ཝེ། ཅིན་ཞི། ཏ་ཧུའུ། ཐིན་ཕིན། དབྱང་ལི། ཅན་ཞིན། ཧྲི་ཕེ་བཅས་ཡིན། ཟླ8པའི་ཚེས22ཉིན། ཁྲེང་མོན་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ་བཙུགས་པ་དང་། ཟླ9པའི་ཟླ་དཀྱིལ་དུ་རྫོང་ཡོངས་ལ་ཀུང་ཧྲེ་ཅན་མངོན་འགྱུར་བྱུང་། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་སྔར་ཡོད་ཞིང་ལས་མཉམ་ལས་ཁང595དེ་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ17དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་བ་སྟེ། ཁྲེང་མོན་དང་། ཞང་ཆན། ནན་ཐུང་། ནན་ཡུས། ཀྲུའུ་ཆི། ཧྲང་ཅེ་། ཧུང་ཝེ། ཅིན་ཞི། ཏ་ཧུའུ། ཐིང་ཕིན། དབྱང་ལི། ཅན་ཞིན། ཐིང་ཅང་། ལང་ཆི། ལང་ཆི། ཧྲི་པའེ། མ་ཝེ། པའེ་ཧྲ་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ་བཅས་ཡིན།     སྤྱི་ལོ1959ལོའི་ཟླ1པར་པེ་ཧྥིན་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ་ཞེས་པར་བསྒྱུར། ཟླ9བར། མིང་ཅང་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ་བཙུགས།     སྤྱི་ལོ1960ལོའི་ཟླ1པར། མ་ཝེ་ཀུང་ཧྲེ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཏོགས། སྤྱི་ལོ1961ལོའི་ཟླ11པར། ཅན་ཞིན་དང་ཐིང་ཅང་། ལང་ཆི། པེ་ཧྥེང་བཅས་ཀུང་ཧྲེ4ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་དུ་གཏོགས།     སྤྱི་ལོ1962ལོའི་ཟླ10པར་ཁུལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་སླར་གསོ་བྱས་པ་དང་། རྫོང་ཡོངས་སུ་ཁུལ12ཡོད་པ་སྟེ། གྲོང་སྒོ་དང་། ཧྲང་ཀན་། ནན་ཡུས། ཅིན་ཞི། ཏ་ཧུའུ། པེ་ཧྲ། ཀྲུའུ་ཆི། ནན་ཐུང་། ཧྲང་སྲང་། དབྱང་ལི། ཧུང་ཝེ། ཐིང་ཕིང་བཅས་ཡིན། དུས་མཚུངས་སུ་རྫོང་གི་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ1བཙུགས་པ་སྟེ། མིང་ཅང་མི་དམངས་ཀུང་ཧྲེ་ཡིན།     སྤྱི་ལོ1970ལོའི་ཟླ6པར། ཁྲེང་མོན་ཀུང་ཧྲེ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བགོས།     སྤྱི་ལོ1983ལོའི་ཟླ3པར། ཞང་ཆན་ཀུང་ཧྲེ་དེ་ཀུང་ཧྲེ་གཉིས་དང་གྲོང་རྡལ་གཅིག་སྟེ། ཞང་ཆན་ཀུང་ཧྲེ་དང་ཆིང་ཁོའུ་ཀུང་ཧྲེ་དང་ཧྲང་ཀན་གྲོང་རྡལ་གཉིས་སུ་བགོས།     སྤྱི་ལོ1984ལོའི་ཟླ7པར་ཀུང་ཧྲེ་མི་དགོས་པར་བཟོས་ཤིང་། རྫོང་ཡོངས་སུ་གྲོང་རྡལ4དང་ཡུལ་ཚོ11ཡོད་པ་སྟེ། བུར་ཤིང་གྲོང་རྡལ་དང་། པེ་ཧྲ་གྲོང་རྡལ། ཧྲང་ཀན་གྲོང་རྡལ། ནན་ཡུས་གྲོང་རྡལ། ཆིན་ཁོའུ་ཞང་། ཞང་ཆན་ཡུལ་ཚོ། ནན་ཐུང་ཡུལ་ཚོ། ཅིན་ཞི་ཡུལ་ཚོ། ཧྲང་ཅེ་ཡུལ་ཚོ། ཀྲུའུ་ཆི་ཡུལ་ཚོ། རྨིན་ཅང་ཡུལ་ཚོ། དབྱང་ལི་ཡུལ་ཚོ། ཏ་ཧུའུ་ཡུལ་ཚོ། ཐིན་ཕིན་ཡུལ་ཚོ། ཧུང་ཝེ་ཡུལ་ཚོ།     སྤྱི་ལོ1992ལོའི་ཟླ8པར་སྲང་དང་། ཆིང་ཁོའུ། ཞང་ཆན། ནན་ཐུང་། ཅིན་ཞི་བཅས་ཡུལ་ཚོ5གྲོང་རྡལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་རུ་བསྒྱུར།     སྤྱི་ལོ1993ལོར་རྫོང་དེ་ཡོངས་ལ་གྲོང་རྡལ9དང་ཡུལ་ཚོ6དང་། སྲིད་འཛིན་གྲོང་ཚོ318སྡེ་ཁུལ4བཅས་ཡོད།     

3_1 ཆུས་དབྱེའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ།     

སྤྱི་ལོ2014ལོར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཁྲོམ་གཞུང་གཅིག་དང་ཅིང་ཤིས་དང་། པའེ་ཧྲ། ཆིང་ཁོའུ། ཤང་ཆན། ཧྲང་ཀན་། ནན་ཐུང་། ཧྲང་ཁྲོམ་གཞུང་། ཀྲུའུ་ཆི། ཧུང་ཝེ། ཏ་ཧུའུ། ཐིང་ཕིང་། དབྱང་ལི། ཞའོ་ཐུང་བཅས་ཤང་གྲོང14ཡོད་པ་དང་། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་གྲོང་ཚོ(གྲོང་ལྷན)ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང319ཡོད་པ་དེའི་ནང་གྲོང་ཚོ་ཨུ་ལྷན292དང་གྲོང་མི་ཨུ་ལྷན27ཡོད་པ་རེད།     

4 ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག
4_1 ས་དབྱིབས་ས་ངོས།     

རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་རི་རྒྱུད་མང་ཆེ་བ་བྱང་ཤར་ནས་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནས་པ་དང་། རི་ཚོགས་མུ་ཁྱུད་དུ་ཆགས་པ། རི་རྒྱུད་གཅིག་ཐོག་ཉིས་བརྩེགས་ཆགས་པ། བརྗིད་ཉམས་ལྡན་པ་བཅས་ཡིན་ཞིང་། གཙོ་བོ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་བྱང་རྒྱུད་དང་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཁྱབ་ཡོད། བྱང་ཕྱོགས་རི་ཁུལ་ནི་ཧྲན་ཏུང་གི་ཡན་ལག་རི་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། མིང་ཆིང་དང་ཀུའུ་ཐེན་ནས་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོང་བ་དང་། གྱ་གྱུ་ངང་ཐིང་ཕིང་དང་ཏ་ཧུའུ་དང་། དེ་ནས་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་དཀྱོག་ནས་དབྱང་ལི་དང་པེ་ཧྲ་སོགས་ཤང་དང་གྲོང་རྡལ་དུ་ཐད་ཀར་སླེབས་པ་དང་། མཚོ་ངོས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི800ཡན་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ2136ཟིན་ཡོད།     མཐོ་ཤོས་ཏ་ཧུའུ་ཤང་གི་ཉིའུ་མུའུ་རི་བོའི་རི་བོ་གཙོ་བོ(ཧྲན་ཏུང་ཐི་ལིན)ནི་ས་ཁོངས་ནང་གི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་ཡིན་པ་དང་ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི1403.7ཟིན་པ། ཏ་ཧུའུ་ཤང་ལིང་ཐོའུ་གྲོང་ཚོའི་ཧྲི་དབྱང་རི་བོའི་ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི1384.9ཟིན་པ་དང་། ཐིང་ཕིང་ཤང་ཧོའུ་ཤིས་གྲོང་ཚོའི་སེང་གེའི་མགོ་ལ་ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི1337.7ཟིན་པ་དང་། མཚོ་ཆེན་ཤང་མ་ལན་རི་བོའི་ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི1039.6ཟིན་པ་དེ་ནི་ཧོའུ་ཅིང་གྲོང་ཚོའི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་རེད། ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་རི་ཁུལ་ནི་ཏའེ་ཡུན་ཧྲན་གྱི་པེ་ཡན་རི་བོའི་འདབས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། ཏེ་ཧྭ་དང་ཡུང་ཐའེ་ནས་ས་མཚམས་སུ་འཛུལ་བ་དང་། ཧུང་ཝེ་དང་། ཀྲུའུ་ཆི། ཧྲང་ཧའེ། ནན་ཐུང་། ཧྲང་ཀན་། ཞང་ཆན། ཆིང་ཁོའུ་སོགས་སུ་ཁྱབ་ཅིང་། ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ཡུང་ཐའེ་དང་ས་མཚམས་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཡུང་ཐའེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རང་བྱུང་སྲུང་ཡོལ་ཞིག་དང་མཚུངས། ཧུང་ཝེ་ཤང་གི་ས་ཁོངས་ནང་གི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་རི་རྩེའི་ཞྭ་མོ་ཆེན་པོའི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི1237.7ལ་སླེབས་ཡོད།     རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི1000ཡན་ཡོད་པའི་རི་རྩེ་44ཡོད་པ་དང་། ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི800ནས1000བར་ཡོད་པའི་རི་རྩེ59ཡོད་པ། ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི500ནས800བར་ཡོད་པའི་རི་རྩེ101ཡོད་པ། ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྟོང་སྨི་མན་གྱི་རི་དམའ་སར་ཡོད་པ160ཡོད། དེའི་ནང་ཆི་ཧྲན་ནི་ཏའེ་ཡུན་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་མཐོ་ཚད་སྨི654ཟིན་པ་དང་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་གནས་པ་དང་ནན་ཡུས་དང་ཧྲང་ཅེ་གྲོང་རྡལ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཡོད་པ་དང་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རི་བོ་གྲགས་ཅན་གྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་སྔར“གཡས་དར་གཡོན་གྱི་རྔ་རྡུང་དང་ཧྥུའུ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི”མཚན་སྙན་ཡོད། ཞྭ་མོའི་རི་བོ་ནི་ནན་ཐུང་གྲོང་རྡལ་གནའ་བོའི་གྲོང་ཚོར་གནས་པ་དང་། མཐོ་ཚད་སྨི་814ཟིན་པ་དང་། རི་འདབས་ཀྱི་ཆུ་ཕྲན་བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཡུལ་ལྗོངས་ལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞིག་རེད།     

4_2 ནམ་ཟླའི་ཁོར་ཡུག     
4_2_1 དྲོད་ཚད། 

རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་ཁོངས་ནི་ཚ་ཁུལ་བར་མའི་དུས་རླུང་ནམ་ཟླའི་ཁུལ་དུ་གཏོགས། མིན་ཧོའུ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད14.8℃~19.5℃ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཟླ་7པ་ནས་8པའི་བར་ཚ་བ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པ་དང་། ཟླ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ནི23.6℃~29.3℃ཡིན། ཟླ12པ་ནས་ཕྱི་ལོའི་ཟླ2པའི་བར་ཆེས་གྲང་བ་དང་། ཟླ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད6~10.5℃ཡིན། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས་ནི23.6℃དང་། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་ནི16.4℃ཡིན། དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས38℃~40.6℃ལ་སླེབས་པ་དང་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས-4℃ལ་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། ལོ་གཅིག་གི་དུས་ཚིགས་བཞི་ལ་དབྱེ་ན་ཕལ་ཆེར་ཟླ3པ་ནས6པའི་བར་དཔྱིད་ཀའི་བར་དང་། ཟླ7པ་ནས9པའི་བར་གྱི་དབྱར་དུས། ཟླ10པ་ནས11པའི་བར་ནི་སྟོན་དུས་བར་དང་། ཟླ12པ་ནས་ཕྱི་ལོའི་ཟླ2པའི་བར་ནི་དགུན་དུས་བར་ཡིན། ཟླ་བ་དང་པོའི་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་ཡིན་པ་དང་། ཟླ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ཧྲེ་ཧྲི་ཏུའུ6~10.5℃ཡིན་པ། ཟླ་བ་གཉིས་པའི་རྗེས་སུ་དྲོད་ཚད་རིམ་བཞིན་འཕར་བ། འཕར་ཚད་ནི་ཟླ4པ་ནས་མཐོ་ཤོས་ཡིན་པ་དང་། ཟླ7པའི་བར་དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས་སུ་སླེབས་པ། ཟླ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད23.6℃ནས29.2℃བར་ཆག་པ། ཟླ8པའི་རྗེས་སུ་དྲོད་ཚད་རིམ་བཞིན་ཆག་པ། ཟླ10པ་ནས་11བར་དྲོད་ཚད་དམའ་རུ་འགྲོ་བ། ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད4.5℃ལ་སླེབས་པ། ཕྱི་ལོའི་ཟླ1པོའི་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་སུ་ཆག་ཡོད། ལོ་རེའི་དྲོད་ཚད་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་ཆུང་ཞིང་། ལོ་རེའི་ཧེ་བག1℃ཡས་མས་ཡིན་པ་དང་། ལོ་རེའི་ཧེ་བག11.5℃~19.5℃ཡིན་པ། ཉིན་རེའི་ཧེ་བག6.5℃~7.8℃ཡིན།     

4_2_2 ཆར་ཆུ་འབབ་ཚུལ།

ས་ཁོངས་ནང་གི་ལོ་རེའི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1200~2100ཡིན་པ་དང་། ལོ་མང་པོའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1673.9ཡིན། དེའི་ནང་ཧྲང་ཅེ་གྲོང་རྡལ་ཐུའུ་ཤིས་ཆར་འབོར་ས་ཚིགས་སུ་ལོ་རེར་ཆ་སྙོམས་ཆར་པ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི2152.6ཟིན་པ་དང་ནན་ཡུས་གྲོང་རྡལ་ཀེ་ཆི་ཆར་འབོར་ས་ཚིགས་སུ་ལོ་རེར་ཆ་སྙོམས་ཆར་པ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1258.9ཟིན་ཡོད། ས་ཆ་སོ་སོའི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་མི་སྙོམས་པ་དང་། བྱང་རྒྱུད་དང་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཀྲུང་ཧྲན་ས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི900~1200ཡོད་པ་དང་། ཆར་ཆུའི་བང་རིམ་མང་པོ་ཆགས་ཡོད་ལ། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1700~2000ཡིན། དབུས་རྒྱུད་རི་མ་ཐང་དུ་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1500~1700ཡིན། ཧྥུའུ་ཅན་གཙང་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་བདེ་ཐང་ཁུལ་དུ་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1300ནས1500བར་ཡིན། སྲང་ལམ་དང་མཚེའུ་ཆེན་པོ་ནི་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་འབབ་པའི་ལྟེ་གནས་གཉིས་ཡིན། ཁྲོམ་ལ་འགྲོ་མཁན་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ལོའི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི2850(སྤྱི་ལོ1961ལོའི་ཐུའུ་ཞིའི་ས་ཚིགས)ཟིན་པ་དང་། མཚེའུ་ཆེན་པོའི་གངས་རི་ས་ཚིགས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1954ཟིན་ཡོད། ནན་ཡུས་དང་ཤང་ཆན་ནི་རྫོང་དེ་གའི་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཉུང་ཤོས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་མང་ཆ་སྙོམས་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་ཧའོ་སྨི1332ཟིན་གྱི་ཡོད། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཆར་པ་འབབ་ཉིན150ཟིན་པ་དེས་ལོ་ཧྲིལ་པོའི་ཉིན་གྲངས41.8%བཟུང་བ་དང་གནམ་དྭངས་ཉིན42ནང11.5%བཟུང་ཡོད། ལོ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཆར་ཆུ་འབབ་ཚད་མང་ཆེ་བ་ཟླ3~6བར་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་ཟླ5~6བར་ཡིན། ཆར་ཆུའི་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་འབྱུང་རྐྱེན་ལ་གཞིགས་ན། ལོ་ཧྲིལ་པོར་ཆར་ཆུའི་དུས་ཚིགས་བཞི་ལ་དབྱེ་ཆོག་པ་སྟེ།     རླན་ཚད་ནི་རྒྱལ་ནང་གི་ལོ་རེའི་ལྟོས་མེད་རླན་ཚད་ནི་ཧའོ་པ19.7ཡིན་པ་དང་། བདེ་ཐང་ས་ཁུལ་ནི་ཧའོ་པ18~20བར་ཡིན་པ། རི་ཁུལ་ནི་ཧའོ་པ16~17ཡས་མས་ཡིན་པ། མཐོ་ཚད་འཕར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཐལ་དྲགས་པའི་ལྟོས་མེད་རླན་ཚད་ཆེས་ཆེ་བ་ཧའོ་པ40.7(སྤྱི་ལོ1967ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས19ཉིན)དང་། ཆེས་དམའ་བའི་ལྟོས་མེད་རླན་ཚད་ཧའོ་པ20(སྤྱི་ལོ1963ལོའི་ཟླ1པའི་ཚེས27ཉིན)ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་ནང་རླན་ཚད་ལྟོས་མེད་ཡིན་པའི་དུས་ཚིགས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་དྲོད་ཚད་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཞིང་། ཟླ་དང་པོར་ཆེས་ཆུང་བ་དང་། ཟླ་རེར་ཆ་སྙོམས་སུ་ཧའོ་པ9.7ཡོད་པ་དང་། ཟླ7པར་ཆེས་ཆེ་བ་ནི་ཟླ་རེར་ཆ་སྙོམས་སུ་ཧའོ་པ31.4ཡིན། ཉིན་རེའི་འགྱུར་ལྡོག་གི་གནས་ཚུལ། ཐོ་རེངས(ཆུ་ཚོད4-6)ཆེས་ཆུང་བའི་རླན་ཚད་ནི་ཆུ་ཚོད13-14བར་ཡིན།     

4_2_3 བརླན་སའི་ཁྱབ་ཚུལ།

བདེ་ཐང་ས་ཁུལ་གྱི་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས75%~80%བར་དང་། རི་མཐོའི་ས་ཁུལ81%~85%བར་ཡིན། ཁྱབ་སྟངས་ནི་དྲོད་ཚད་དང་ལྡོག་སྟེ་མཐོ་ཚད་འཕར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ལོ་གཅིག་གི་ནང་གི་ཆེས་ཆེ་བའི་ཟླ་རེའི་ཆ་སྙོམས་གྲངས་ཐང་ནི་ཆར་བ་ཟིམ་ཟིམ་འབབ་པའི་ཟླ་5པ་དང6པར་བྱུང་བ་དང་། དེའི་རིན་ཐང་ནི84%-86%ལ་སླེབས་ཤིང་། ཆེས་ཆུང་བའི་གྲངས་ཐང་ནི་ཟླ1པོར75%ཡིན། ཉིན་ཆེས་ཆུང་བའི་ལྟོས་བཅས་རླན་ཚད་ནི11%ཡིན། (སྤྱི་ལོ1963ལོའི་ཟླ1ཚེས25ཉིན། )     ཉི་འོད་ཕོག་ཚད་ནི། རྒྱལ་ཁོངས་ནང་གི་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཉི་འོད་ཕོག་ཚད་ནི་སྤྱི་ལོ1959ལོའི་ཆུ་ཚོད་ཡིན་པ་དང་། ཉིན་རེར་ཆ་སྙོམས་ཆུ་ཚོད5.1ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་ནང་དབྱར་ཁར་ཉི་འོད་ཕོག་ཚད་མང་ཤོས་ཡིན་པ་དང་དགུན་དུས་ཉུང་ཤོས་ཡིན་པ་དང་། ཟླ་བདུན་པར་ཆ་སྙོམས་ཉི་འོད་ཕོག་ཚད་ཆུ་ཚོད281ཟིན་པ་དང་ཟླ་གཉིས་པར་ཆུ་ཚོད98.7ལས་ཟིན་གྱི་མེད། ས་ཁོངས་ནང་གི་ཉི་མའི་སྤྱིའི་འགྱེད་འཕྲོ་ནི་སྟོང་ཁ/ལི་སྨི་སྤྱི་ལོ107.3ལོ་ཡིན་པ་དང་། མིང་ཅང་གཙང་པོའི་ངོགས་གཉིས་ནི་སྟོང་ཁཱ/ལི་སྨི109.7ཡིན་པ་དང་། བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ས་བབ་མཐོ་བའི་ས་ཁུལ་ནི་སྟོང་ཁཱ/ལི་སྨི103.7ཡིན་པ་དེ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་འཕར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཉུང་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད། ཉི་འོད་ཕོག་པའི་ལོའི་འགྱུར་ལྡོག་ཅུང་ཆེ་བ་དང་སྤྱི་ལོ1963ལོར་མང་ཤོས་ཡིན་པ་དང་ཆུ་ཚོད2524.6ཟིན་ཡོད། སྤྱི་ལོ1954ལོར་ཉུང་ཤོས་ཡིན་པ་དང་ཆུ་ཚོད1179.4ལས་མེད།     

4_3 རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས།     

སྤྱི་ལོ2009ལོའི་ཟླ9པའི་བར། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་རྨོ་ཞིང་སྤྱི་ཆིང་ཁྲི3.7དང་། ནགས་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ཆིང་ཁྲི11.5ལྡུམ་ར་སྤྱི་ཆིང་ཁྲི1.4བཅས་ཡོད། ས་འོག་ཚ་ནུས་ཀྱི་ཆུ་ཚན་གང་སར་ཁྱབ་པ་དང་། ས་འོག་ཚ་ནུས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་མང་ཆེ་བ་ཚྭ་མེད་ཆུ་དང་ཚ་ཁུལ་ཉ་གསོ་ཚགས་རྟེན་གཞིར་གསར་སྤེལ་བྱས་པ། ས་འོག་གཏེར་ཁུངས་སུ་གསེར་དང་། ཝུ་བ། ཟངས། ལྕགས་སོགས་སྣ་ཁ21རྩད་ཆོད་ཡོད་པ་རེད། སྐྱུ་རུ་ར་དང་། འབྲུག་མིག  ལི་ཀྲི། ཚ་ལུ་མ་སོགས་ཀྱི་ཤིང་ཏོག་གྲགས་ཅན་ཐོན་གྱི་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ལས་སྐྱུ་རུ་ར་ནི་ཆེས་རྩ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མིང་ལ“ཧྥུའུ་ཅན་བརྒྱད་ཀྱི་ཤིང་ཏོག་རྩ་ཆེན”ཞེས་ཟེར། ཧྲང་ཀན་ཏན་ཅའོ་དང་། ཞ་ནན་ཧྥེང་ཝེ་ཉ། ནན་ཐུང་དབྱིན་ཉ། ཧོའུ་ཀོན་ཧོ་ཧྥུའུ་སུའུ་བཅས་ལ“ཆུ་ནང་གི་ནོར་བུ་བཞི”ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། མིང་ཅང་གཙང་པོའི་ངོགས་གཉིས་སུ་ཚ་ལུ་མ་ཐོན་པ་དང་། “མིང་ཅང་གཙང་པོའི་ཚ་ལུ་མ་དམར་པོ”ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཡོད།

5 མི་གྲངས།    
5_1 མི་འབོར།     

རྫོང་ཡོངས་སུ་དུད་ཚང་ཁྲི18.15ཡོད་པ་དང་། ཐེམ་ཐོའི་མི་འབོར་ཁྲི58.08ཡོད་པ། ཕྱོགས་མི་ཁྲི17.23ཡོད་པ། ཐེམ་ཐོའི་མི་འབོར་ལོ་གོང་མ་ལས་མི5462འཕར་བ། ཆ་སྙོམས་དུད་ཚང་རེར་མི3རེ་ཡོད་པ་རེད། ལོ60ཡན་གྱི་རྒན་རྒོན་མི་གྲངས་ཁྲི11.35ཟིན་པ་དེས་སྤྱིའི་མི་འབོར་གྱི19.54%བཟུང་བ་དེ་ལོ་གོང་མ་ལས་མི་གྲངས6452ཀྱིས་མང་བ་ཡོད་པ་རེད། ཕོ་མོའི་བསྡུར་ཚད་ནི་སྐྱེས་པ་ཁྲི30.17ཡོད་པ་དེས51.93%བཟུང་བ་དང་། བུད་མེད་ཁྲི27.92ཟིན་པ་དེ48.07%བཟུང་བ། སྐྱེས་པ་ནི་བུད་མེད་ལས་མི་ཁྲི2.25མང་བ་ཡོད། སྤྱི་ལོ2014ལོར་རྫོང་དེ་ཡོངས་ཀྱི་སློབ་མ8891ཡོད་པ་དང་། སྐྱེས་ཚད15.37སྟོང་ཆ་དང་། མི3360ཤི་བ། ཤི་ཚད5.81སྟོང་ཆ་ཟིན་པ། མི་འབོར་རང་ཤུགས་སུ་མི5531འཕར་བ། མི་འབོར་རང་ཤུགས་སུ་འཕར་ཚད9.57%ཟིན་ཡོད་པ་རེད། སྤྱི་ལོ2014ལོར་རྫོང་དེ་ཡོངས་སུ་མི4668གནས་སྤོས་བྱས་པ་དང་མི4737གནས་སྤོས་བྱས་པ། གནས་སྤོས་བྱས་པ་དེ་མི69ལས་མང་བ་ཡོད་པ་དང་མི་འབོར་གནས་སྤོ་བྱེད་ཚད0.12%འཕར་ཡོད།     རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་མི་འབོར་བསྡོམས་འབོར་ཁྲི71.5ཟིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ2017ལོར་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཚད56%ཟིན་པ། ལོ་ཧྲིལ་པོར་སྐྱེ་ཚད12.7‰དང་ཤི་ཚད5.9‰མི་འབོར་རང་ཤུགས་སུ་འཕར་ཚད6.8‰བཅས་རེད།   

5_2 མི་རིགས།

མིང་ཧོའུ་རྫོང་གི་མི་འབོར་གཙོ་བོ་རྒྱ་རིགས་ཡིན་པ་དང་། སོག་རིགས་དང་། ཧུའེ་རིགས། བོད་རིགས། ཡུ་གུར་རིགས། མིའོ་རིགས། དབྱིས་རིགས། ཀྲོང་རིགས། པུའུ་དབྱི་རིགས། ཁྲའོ་ཞན་རིགས། མན་ཇུ་རིགས། ཏུང་རིགས། ཡའོ་རིགས། པའེ་རིགས། ཐུའུ་ཅ་རིགས། ཧ་ཉི་རིགས། ཏའེ་རིགས། ལི་རིགས། ཧྲེ་རིགས། ཧ་སག་རིགས། ཨུ་རུ་སུ་རིགས། ཨོ་ལུན་ཁྲུན་རིགས། ཀའོ་ཧྲན་རིགས། ཧྲུའེ་རིགས། འཇང་རིགས། ས་ལར་རིགས། ཀེ་ལའོ་རིགས། ཞི་པོ་རིགས། ཨ་ཁྲང་རིགས། ཆའང་རིགས། ཐ་ཅི་ཁེ་རིགས། ཅིང་རིགས་བཅས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁྱབ་ཡོད།     

6 དཔལ་འབྱོར།
6_1 ཕྱོགས་བསྡུས།     

སྤྱི་ལོ2016ལོར་རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་དུ་ས་ཁུལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར483.73ཟིན་ནས9.3%འཕར་བའི་ནང་ཐོན་ལས་དང་པོའི་རིན་ཐང་འཕར་མ་སྒོར་དུང་ཕྱུར38.59ཟིན་ནས5.2%འཕར་བ་དང་། ཐོན་ལས་གཉིས་པའི་འཕར་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར287.95ཟིན་ནས8.6%འཕར་བ། ཐོན་ལས་གསུམ་པའི་འཕར་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར157.18ཟིན་ནས11.6%འཕར་ཡོད། ཐོན་ལས་གསུམ་གྱི་བསྡུར་ཚད་ནི7.98:59.53:32.49ཡིན། ཐོན་ལས་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་ཀྱིསGDPའཕར་རྒྱུར་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་ཚད4.3%དང་། 57.1%  38.6%བཅས་སོ་སོར་ཟིན་ཡོད།     སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་གཏན་འཇགས་རྒྱུ་ནོར་ལ་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར461.58བཏང་ནས20.4%འཕར་བ་དེའི་ནང་ཐོན་ལས་དང་པོར་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.68བཏང་ནས18%འཕར་བ་དང་། ཐོན་ལས་གཉིས་པ(བཟོ་ལས་རྣམ་གྲངས)ལ་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར91.20བཏང་ནས14.5%འཕར་བ། ཐོན་ལས་གསུམ་པར་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར368.69བཏང་ནས22%འཕར་ཡོད།     

ས་ཁང་བདག་ཁོངས་ལ་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར249.98བཏང་ནས49%འཕར་བ་དང་། སྡོད་ཁང་གསར་དུ་ལས་འགོ་བཙུགས་པའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྨི་ངོས་གྲུ་ཁྲི148.84ཟིན་ནས20.2%ཆག་པ། ཕྱིར་ཚོང་རྒྱ་ཁྱོན་སྨི་ངོས་གྲུ་ཁྲི231.70ཟིན་ནས50.1%འཕར་བ། ཚོང་སྒྱུར་སྡོད་ཁང་ཕྱིར་ཚོང་བྱེད་ཚད་སྒོར་དུང་ཕྱུར235.60ཟིན་ནས59.5%འཕར་ཡོད།     ཉིན་བརྒྱའི་འགག་སྒྲོལ་བྱ་སྤྱོད་ལག་བསྟར་གཏིང་ཟབ་བྱས་པ་དང་། ས་འོག་ལྕགས་ལམ་ལམ་ཐིག་གཉིས་པ་དང་། ཁྲའོ་ཧྲན་གློག་སྒྱུར་ས་ཚིགས་སོགས་རྣམ་གྲངས95རིམ་རྩིས་བྱས་ན་སྨི་ངོས་གྲུ་ཁྲི25.6བཤིག་སྤོ་བྱས་པ་དང་། ས་ཆ་མུའུ4050སྤྲད་པ། འཛུགས་སྐྲུན་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས48ལ་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར115.95བཏང་བ་དེ་བྱ་སྤྱོད་འཆར་གཞིའི127.4%ཟིན་པ་དང་། པིན་ཅང་ཤིན་ཁྲེང་གྲོང་ཁྱེར་ཕྱོགས་བསྡུས་སྒྲིག་གཞི་སོགས་རྣམ་གྲངས6བདེ་བླག་ངང་ལས་མཇུག་འགྲིལ་བ། དབྱིན་ཧྭ་ལས་རིགས་ལག་རྩལ་སློབ་གླིང་སོགས་རྣམ་གྲངས10སྐྲུན་འགོ་ཚུགས་ཡོད། “རྣམ་གྲངས་བརྒྱ་ཉིན་བརྒྱའི་མཉམ་སྡོད”ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ནས་ས་ཆ་སྤྱོད་པའི་འགན་ལེན་མངོན་གསལ་དོད་དུ་བཏང་བ་དང་། ཕན་ནུས་ལྡན་པའི་མ་འཇོག་རྒྱ་ཆེར་བཏང་བ། རྫོང་རིམ་པའི་གཙོ་གནད་རྣམ་གྲངས337ལ་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར360བཏང་བ་དེ་ལོ་འཁོར་འཆར་གཞིའི107.2%ཟིན་ཡོད། “ཚོང་འགུགས་ལ་དམ་འཛིན་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི”ཆེད་དོན་བྱ་སྤྱོད་ནན་ཏན་སྤེལ་ནས་ཀྲུང་གོ་ཚན་རིག་ཁང་ཤེས་བྱའི་བདག་དབང་གཉེར་སྐྱོང་དོ་དམ་ལྟེ་གནས་ཧྥུའུ་ཅན་ཡན་ལག་ལྟེ་གནས་སོགས་རྣམ་གྲངས་ཆེ་གྲས་དང་རྣམ་གྲངས་ཡག་པོ16དང་འབྲེལ་མཐུད་བྱས།

རྨིན་ཧུའུ་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་འབྲུ་རིགས་ཐོན་ཁུལ་གཙོ་བོའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། རྨོ་ཞིང་མུའུ་ཁྲི34.5དང་། བྱེ་གླིང་དུ་བྱེ་འདམ་ཕུང་གསོག་ཐེབས་པའི་ས་ཆ་མུའུ་ཁྲི1.5ཤིང་ནགས་གསོག་ཚད་སྨི་རྒྱ་དཔངས་གྲུ་བཞི་ཁྲི140ཟིན་ནས་ནགས་ཚལ་ཁྱབ་ཚད42%ཟིན་ཡོད། བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་རི་འབྲིང་ནི་ནགས་ཚལ་དང་ཇ་ཁུལ་ཡིན་པ་དང་། དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་རི་མ་ཐང་ནི་འབྲུ་རིགས་དང་། ཉ་ལས། ཤིང་འབྲས། འགོག་སྲུང་ནགས་ཚལ་བཅས་ཕྱོགས་བསྡུས་ཁུལ་ཡིན་པ་དང་། ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཤོང་གསོག་བདེ་ཐང་ནི་འབྲུ་རིགས་དང་། ཉ་ལས། འབྲོག་ལས་བཅས་སྣ་མང་གཉེར་སྐྱོང་བྱེད་ཁུལ་ཡིན་པ་དང་། ནུབ་ལྷོའི་རྒྱུད་ཀྱི་རི་མ་ཐང་འབྲིང་གྲས་ནི་ནགས་ཚལ་དང་ཤིང་ཏོག་མཉམ་བསྲེས་ཁུལ་ཡིན། སྤྱི་ལོ1949ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་གཉིས་སྨིན་འབྲས་འདེབས་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི18ལྷག་ཙམ་དང་། གཅིག་སྨིན་འབྲས་མུའུ་ཁྲི17ལྷག་ཙམ། འབྲུ་རིགས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི5.36བཅས་ཟིན་པ་དང་། ཆ་སྙོམས་མུའུ་རེའི་ཐོན་ཚད་སྤྱི་རྒྱ88ཟིན་ཡོད། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་རྗེས་དང་ལྷག་པར་དུ་ཀྲུང་གུང་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པ་འཚོགས་རྗེས་ཞིང་ལས་དཔལ་འབྱོར་དར་རྒྱས་བྱུང་ཡོད། སྤྱི་ལོ1989ལོར་འབྲུ་རིགས་ཐོན་ཚད་བསྡོམས་འབོར་ཏུན་ཁྲི19.84ཟིན། ས་ཁོངས་ནང་གི་ཤིང་འབྲས་དང་། དར་སྲིན། སྐྱུ་རུ་ར། ཟླ་བ་དྲུག་པ། ཞོག་ཁོག་བཅས་རྟེན་གཞི་མུའུ་ཁྲི5ཡི་འཛུགས་སྐྲུན་གཞི་ཁྱོན་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད། བ་སྤུའི་མེ་ཏོག་དང་དར་ཤིང་གི་ཐོན་ཚད་ཀྱིས་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་ཚད་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་ཡན་ཟིན་ཡོད། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་འབྲུ་རིགས་འདེབས་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི59.57ཟིན་པ་དང་སྤྱིའི་ཐོན་འབོར་ཏུན་ཁྲི21.17ཟིན་ནས་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་ཀྱི་འབྲུ་རིགས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྔོན་ཐོན་ཚན་པར་སྤྲད་པ་རེད། ལོ་ཧྲིལ་པོར་སྔོ་ཚལ་མུའུ་ཁྲི21.5བཏབ་པ་དང་། ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི28.34ཟིན་པ། ཤ་རིགས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི2.40ཟིན་པ། ཤིང་འབྲས་ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི4.6ཟིན་པ། ཆུའི་ཐོན་རྫས་ཐོན་ཚད་ཏུན་ཁྲི2.54ཟིན་པ། བྱ་སྒོང་ཏུན8486ཟིན་པ། འོ་མའི་ཐོན་ཚད་ཏུན4228ཟིན་པ། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར13.33ཟིན་པ་བཅས་རེད།     སྤྱི་ལོ2016ལོར་རྫོང་ཡོངས་སུ་ཞིང་ནགས་འབྲོག་ཉ་བཅས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར66.16ཟིན་ནས5.2%འཕར་བའི་ནང་ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར45.04ཟིན་ནས5.3%འཕར་བ་དང་། ནགས་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.11ཟིན་ནས6.1%འཕར་བ། འབྲོག་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར11.54ཟིན་ནས0.2%འཕར་བ། ཉ་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར5.77ཟིན་ནས23.6%འཕར་བ་དང་། ཞིང་ནགས་འབྲོག་ཉ་གསུམ་གྱི་ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར2.71ཟིན་ནས4.7%འཕར་ཡོད། ལོ་ཧྲིལ་པོར་ཞིང་ལས་སྐྱེ་དངོས་འདེབས་ཁྱོན་མུའུ663536ཟིན་ནས2.8%འཕར་བ། ལོ་ཧྲིལ་པོར་འབྲུ་རིགས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་ཚད་ཏུན64029ཟིན་ནས1.4%ཆག་ཡོད། རྫོང་དེ་ཡོངས་ཀྱི་ཤ་མོའི་ཐོན་ཚད་ཏུན16052ཟིན་ནས4.6%འཕར་ཡོད། ཇ་ལོ་ཐོན་ཚད་ཏུན778ཟིན་ནས4.0%འཕར་བ། ཤ་དང་། སྒོ་ང་། འོ་མ་བཅས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་ཚད་ཏུན51095ཟིན་ནས4.0%འཕར་བ། སྔོ་ཚལ་དང་ཤིང་ཏོག་ཐོན་ཚད་ཏུན992922ཟིན་ནས7.4%འཕར་བ། ཤིང་འབྲས་ཐོན་ཚད་ཏུན82673ཟིན་ནས1.8%འཕར་བ། ཆུའི་ཐོན་རྫས་ཐོན་ཚད་ཏུན31034ཟིན་ནས་བརྒྱ་ཆ0.1ཆག་ཡོད། དེང་རབས་ཞིང་ལས་རྒྱུན་མཐུད་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་། ཐོན་ལས་ཅན་དང་ཚད་ལྡན་ཅན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཞིང་། སྤྱི་ལོ2016ལོར་རང་རྫོང་གི་ཁྱད་ལྡན་ཞིང་ལས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་། སྔོ་ཚལ་དང་། ཤིང་འབྲས། བཟའ་བཅའི་ཤ་མོ་སོགས་ཁྱད་ལྡན་ཐོན་ལས་མགྱོགས་མྱུར་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ། སྔོ་ཚལ་རྟེན་གཞི་མུའུ500གསར་འཕར་བྱུང་བ། “ཐོན་རྫས་གསུམ”གྱི་ཁས་ལེན་ཁེ་ལས2དང་། ཞིང་ཆེན་དང་གྲོང་ཁྱེར་རིམ་པའི་སོས་དལ་ཞིང་ལས་དཔེ་སྟོན་ས་ཚིགས2ཁྱིམ་ཚང་ཞིང་ར4བཅས་ཡོད་པ་རེད། མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.45བཏང་ནས་ཆུ་བེད་དང་ཆུ་གཏོར་ལས་གྲྭ་ཉམས་གསོ་བྱས་པ་དང་། ས་ཆུ་ཤོར་བ་མུའུ2000བཅོས་སྐྱོང་བྱས་པ། བསྐྱར་སྦོལ་ཁ་གསབ་རྨོ་ཞིང་མུའུ679གསར་སྤེལ་བྱས་པ་བཅས་རེད།     

6_2 ཐོན་ལས་གཉིས་པ།     

མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཧྥུའུ་ཅན་དང་ཧོའུ་ཡི་ས་གནས་ཀྱི་བཟོ་ལས་ཧ་ཅང་རྗེས་ལུས་ཡིན་ཞིང་། ལྕགས་རྡུང་ཁང་དང་སྣུམ་བཙིར་ཁང་འགའ་ཤས་མ་གཏོགས་མེད། སྤྱི་ལོ1949ལོར་རྨིན་ཧོའུ་རྫོང་གི་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་ཁྲི225ལས་མེད་པ་དང་། དེ་ནི་ལོ་དེར་མིང་ལང་གློག་ཁང་བཙུགས་ནས་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ས་གནས་རྒྱལ་གཉེར་ཁེ་ལས་དང་པོ་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོ1956ལོའི་རྗེས་སུ་གྲུ་གཟིངས་བཟོ་བ་དང་སོ་ཕག་བཟོ་བ། ཟུར་ཤད་རྒྱག་པ། ལྕགས་ཆས། འགྱིག  འཁེལ་འཐག  དར་སྐུད། པར་འདེབས། ཀོ་ལྷམ་སོགས་ཐོན་སྐྱེད་མཉམ་ལས་ཁང་དང་གཞུང་སྒེར་མཉམ་གཉེར་ཁེ་ལས་བཙུགས་པ་དང་། བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་ཁྲིསྤྱི་ལོ1429ཡིན། སྤྱི་ལོ1958ལོར་ཡང་བསྐྱར་རྫོང་ངར་ལྕགས་བཟོ་གྲྭ་དང་། ཀུན་སྤྱོད་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་གྲྭ། གློག་ཆས་བཟོ་གྲྭ། ཞིང་ཆས་བཟོ་གྲྭ། མངར་ཆའི་བཟོ་གྲྭ། མཱན་གཏེར་སོགས་བཟོ་ལས་ཁེ་ལས་ཆེ་གྲས་བཙུགས། དུས་མཚུངས་སུ་ཟས་རིགས་དང་འཕྲུལ་ཆས། རྫས་འགྱུར། འཁེལ་འཐག  ཨར་ལས་རྒྱུ་ཆ། ཤིང་ཆ་ལས་སྣོན། ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་གཏེར་རྫས་ལས་སྣོན་སོགས་ལས་རིགས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་འདུས་པའི་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་མཉམ་ལས་ཁང་འབོར་ཆེན་ཞིག་ས་གནས་རྒྱལ་གཉེར་བཟོ་ལས་སུ་བསྒྱུར། སྤྱི་ལོ1961ལོར་རྨང་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་མ་དངུལ་གཏོང་རྒྱ་ཇེ་ཆུང་དུ་བཏང་ཞིང་། བཟོ་ལས་ཁེ་ལས་ཁག་ཅིག་སྒོ་བརྒྱབ་པའམ་ཡང་ན་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས། གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་ནས་གློག་འདོན་ཚད་ཆན་ཝ8400ཟིན་པའི་ཏ་མུའུ་ཤིས་ཆུ་ཤུགས་གློག་ཁང་དང་ལོར་ཏུན་ཁྲི་ཐོན་པའི་ལིན་ལུད་བཟོ་གྲྭ་སོགས་རྐང་འཛིན་ཁེ་ལས་སྔ་རྗེས་སུ་བསྐྲུན་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་དེས་མིང་ཧོའུ་རྫོང་གི་བཟོ་ལས་གཞི་ཁྱོན་རགས་ཙམ་ཆགས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1966ལོར་བཟོ་ལས་ཁེ་ལས115བར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་། ལས་བཟོ་བ3400དང་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་སྒོར་ཁྲི1776ཟིན་ཡོད།     “རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི”སྐབས་སུ། བཟོ་གྲྭ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ལས་མཚམས་བཞག་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་མཚམས་མི་འཇོག་ཐབས་མེད་བྱུང་། ཀྲུང་གུང་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པས་མེན་ཧོའུ་རྫོང་གི་ས་གནས་བཟོ་ལས་ལ་གསོན་ཤུགས་གསར་བ་བསྣན་ཞིང་། སྤྱི་ལོ1988ལོར་རྫོང་ཡོངས་ལ་འཕྲུལ་ཆས་དང་རྫས་འགྱུར། ཨར་ལས་རྒྱུ་ཆ། འཁེལ་འཐགགློག་རྡུལ། ཟས་རིགས། མཛེས་རྩལ་སོགས་ཁེ་ལས270ལྷག་དང་། ལས་བཟོ་བ་ཁྲི1ལྷགཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.7བཅས་ཡོད་པ་དེ་སྤྱི་ལོ1978ལོ་ལས་ལྡབ་གཉིས་ལྷག་འཕར་ཡོད། བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་གཙོ་བོ་ལ་རླུང་འཁོར་དང་། གློག་སྐུད། འགྱིག་གི་སྦུག་ཐགབཏུང་བྱའི་ཆང་། ཏི་ལུན་གྱི་འགྱིག་གཏོར་སྲིང་བལ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་སྤུས་ལེགས་ཐོན་རྫས་ཁག3དང་། ཞིང་ཆེན་གྱི་སྤུས་ལེགས་ཁག4གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤུས་ལེགས་ཁག12བཅས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཞང་ཡོངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཡན་གྱི་བཟོ་ལས་ཁེ་ལས246ཡོད་པ་དང་། བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར12.42ཟིན(སྤྱི་ལོ1990ལོར་འགྱུར་མེད་རིན་གོང་ལྟར་བརྩིས་པ)ཡོད། 

སྤྱི་ལོ2016ལོར་རྫོང་ཡོངས་སུ་བཟོ་ལས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར978.90ཟིན་ནས11%འཕར་བ་དང་། གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་བཟོ་ལས་ཁེ་ལས344ཡོད་པ། ཐོན་སྐྱེད་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར907.71ཟིན་ནས11.7%འཕར་ཡོད། གཞི་ཁྱོན་ལྡན་པའི་བཟོ་ལས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རིགས་ལ་བལྟས་ན། གཞུང་ཁོངས་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར18.77ཟིན་ནས0.2%འཕར་བ་དང་། མ་རྐང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར468.50ཟིན་ནས9.9%འཕར་བ། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཚོང་པ་དང་ཀང་ཨའོ་ཐའེ་གསུམ་གྱི་ཚོང་པས་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར415.96བཏང་བ་དེ15.5%འཕར་ཡོད། ལས་རིགས་ཁག་བགོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས་ན། རང་རྫོང་གི་གཞི་ཁྱོན་ལྡན་པའི་བཟོ་ལས་ལས་རིགས་ཆེན་པོ33ཁྱབ་པའི་ནང་རླངས་འཁོར་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར255.78ཟིན་ནས18.3%འཕར་བ་དང་། བཟོ་རྩལ་ཐོན་རྫས་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར100.39ཟིན་ནས11.3%འཕར་བ། ལྷམ་ཞྭ་གྱོན་ཆས་འཁལ་འཐག་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར94.74ལེགས་གྲུབ་ཟིན་ནས19.9%འཕར་བ། ཨར་ལས་རྒྱུ་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར99.07ཟིན་ནས8.9%འཕར་བ། བཟའ་བཅའི་འཐུང་ཆུའི་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར81.90ཟིན་ནས6.3འཕར་བ། འཕྲུལ་གློག་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་རིན་ཐང་སྒོར་དུང་ཕྱུར197.40ཟིན་ནས9.4%འཕར་ཡོད། སྤྱི་ལོ2016ལོར་ཤར་ལྷོའིDX3དང་པིན་ཁྲིVS20སོགས་རླངས་འཁོར་གསར་པ་ཁྲོམ་རར་ཕྱིར་ཚོང་བྱས་པ་དང་། ཐེན་ཡུས་གློག་ཤུགས་དང་དབན་ཨན་སྨན་ལས་སོགས་རྣམ་གྲངས20བསྐྲུན་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ། ཀྲུང་གོ་གློག་དྲ་གློག་ཤུགས་ཚན་རྩལ་དང་ཀྲུང་གོ་བཟོ་ལས་གློག་ཤུགས་འཕྲུལ་འཁོར་སོགས་སྒྲིག་སྲོལ་ནང་འཁོད་ཁེ་ལས19གསར་དུ་སྐྱེད་སྲིང་བྱས་པ་རེད། འཐབ་ཇུས་རང་བཞིན་གྱི་གསར་དར་ཐོན་ལས་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་སུ་བཏང་བ་དང་། ཀྲུང་ཁོ(ཧྥུའུ་ཀྲོའུ)གཞི་གྲངས་ཐོན་ལས་གླིང་དང་། ཨའོ་ཏེ་རུའེ་གློག་རྡུལ་སོགས་ཀྱི་ལས་གཞི་སྐུལ་སྤེལ་ཇེ་མགྱོགས་སུ་བཏང་།     

6_3 ཐོན་ལས་གསུམ་པ།     

རྨིན་ཧུའུ་བཙུགས་ནས་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ35བར་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལོ1700ཙམ་རིང་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དེ་རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་གི་རྫོང་གྲོང་གནས་ཡུལ་ཡིན་པ་དང་སྔར་ནས་བཟུང་ཚོང་དོན་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཡོད། སྤྱི་ལོ1949ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་སྒེར་གཉེར་ཚོང་ལས4900ལྷག་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་དུ་རས་ཚོང་ཁང་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྨན་རྫས་ཚོང་ཁང་། ལྕགས་རིགས་རྩག་རྩིག་ཚོང་ཁང་། ཅིན་ཀོ་ཚོང་ཁང་། ཤ་ཚོང་ཁང་། འབྲས་ཚོང་ཁང་སོགས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1951ལོར“ཀྲུང་གོའི་ཉོ་ཚོང་རྨིན་ཧུའུ་ཀྲོན་ཆུས་ཀུང་སི་རྨིན་ཧུའུ་ཉིང་ལག་ཀུང་སི”བཙུགས་ནས་འབྲུ་རིགས་དང་། སྣུམ། རས་ཆ། ཅིང་གོ་དང་། བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས། ཡུལ་ཐོན་དངོས་རྫས་བཅས་ཕྱོགས་བསྡུས་གཉེར་སྐྱོང་བྱས། སྤྱི་ལོ1952ལོའི་ཟླ་7པར་ཡན་ལག་ཀུང་སི་བཅོས་སྒྲིག་བྱས་ནས་བརྒྱ་ཟོག་དང་། འབྲུ་རིགས། ཡུལ་ཐོན་དངོས་རྫས་བཅས་ཆེད་ལས་ཀུང་སི་3སོ་སོར་བཙུགས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1953ལོར་གཞི་རིམ་མཁོ་ཚོང་མཉམ་ལས་ཁང་བཙུགས། སྤྱི་ལོ1954ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཚོང་ལས4675དང་ལས་ཞུགས་མི་སྣ11935ཡོད་པར་མ་རྩ་སྒོར་དུང་ཕྱུར219.04ཟིན་པ་དང་། ཐོན་སྐྱེད་མཉམ་ལས་ཁང1392དང་མི2030ཡོད། སྤྱི་ལོ1956ལོར་བཟོ་ཚོང་ལས་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་བསྒྱུར་བཀོད་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་སུ། རྫོང་ཡོངས་སུ་ཚོང་ལས་དྲ་ཚིགས2487དང་ལས་ཞུགས་མི་སྣ4873ཡོད། སྤྱི་ལོ1958ལོར་རྒྱལ་གཉེར་ཚོང་ལས་དང་མཁོ་ཚོང་མཉམ་ལས་ཁང་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ཞིང་། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཚོང་ལས་དྲ་ཚིགས735ཡོད། སྤྱི་ལོ1989ལོའི་རྗེས་སུ། ཚོང་རའི་འགྲན་རྩོད་ཁྲོད་དུ། རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བ་དང་ཐུན་མོང་ལ་དབང་བའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་སིལ་འཚོང་གྲངས་འབོར་མར་ཆག་པ་དང་། ཁེར་རྐྱང་སོགས་དཔལ་འབྱོར་རིགས་གཞན་དག་གི་ཚོང་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཅུང་མགྱོགས། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཚོང་ཟོག་ཕྱིར་ཚོང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར2.75ཟིན་པ་དང་། ཁྲལ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི347.31མཛོད་འཇུག་བྱས་པ། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཚོང་འདུས་ཁྲོམ་རའི་ཚོང་འགྲིག་ཚད་ཏུན་ཁྲི2.5དང་ཚོང་འགྲིག་ཚད་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.93ཟིན་ཡོད།     སྤྱི་ལོ2016ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་འཛད་རྫས་ཁྲོམ་ར་བརྟན་པོའི་ངང་འཕར་རྒྱུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཐུབ་ཡོད། ལོ་ཧྲིལ་པོར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཛད་རྫས་སིལ་ཚོང་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར230.11ཟིན་ནས13.4%འཕར་བ་དེའི་ནང་བཅད་གྲངས་ཡན་གྱི་སིལ་ཚོང་དངུལ་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར141.63ཟིན་ནས16.6%འཕར་བ་དང་། བཅད་གྲངས་མན་གྱི་སིལ་ཚོང་དངུལ་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར88.48ཟིན་ནས8.7%འཕར་ཡོད། ཁྱད་ལྡན་ཡུལ་སྐོར་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ནས་སྤྱི་ལོ2016ལོར་ཡུལ་སྐོར་བ་མི་ཐེངས་ཁྲི440ལ་སྣེ་ལེན་ཞུས་པ་དང་ཡུལ་སྐོར་གྱི་སྤྱིའི་ཡོང་འབབ་སྒོར་དུང་ཕྱུར8.8ཟིན་པ་དེ་དུས་མཚུངས་ལས13%དང14%སོ་སོར་འཕར་ཡོད་པ་རེད།     སྒོ་འབྱེད་ཅན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་སུ་བཏང་བ་དང་། ཕྱིར་གཏོང་རོགས་སྐྱོར་སྲིད་ཇུས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་དོན་འཁྱོལ་བྱས་ཤིང་། ཕྱིར་གཏོང་སྒོར་དུང་ཕྱུར93.66མངོན་འགྱུར་བྱུང་ཞིང་། བརྒྱ་ཆ9.8འཕར་སྣོན་བྱུང་། ཐའེ་དབན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ཚོང་དོན་དང་། སློབ་གསོ། ཚན་རྩལ། རིག་གནས་སོགས་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་སྤེལ་རེས་མཉམ་ལས་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་ནས་ཐའེ་དབན་གྱི་མ་འཇོག་རྣམ་གྲངས་ཁག11ལ་ཆོག་མཆན་གསར་པ་སྤྲད་པ་དང་དོན་དངོས་ཐོག་ཕྱི་དངུལ་ཨ་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.19བེད་སྤྱོད་བྱས་པ།     ལོ་མཇུག་ཏུ་དངུལ་རྩའི་སྒྲིག་གཞིའི་མི་དམངས་ཤོག་སྒོར་གྱི་བཅོལ་དངུལ་དང་དངུལ་བུན་ཁག་གི་ལྷག་གྲངས་སྒོར་དུང་ཕྱུར716.82ཟིན་ནས12.3%འཕར་བའི་ནང་དངུལ་རྩའི་སྒྲིག་གཞིའི་བཅོལ་དངུལ་ལྷག་གྲངས་སྒོར་དུང་ཕྱུར459.95ཟིན་ནས13.4%འཕར་བ་དང་། དུད་ཚང་གི་བཅོལ་དངུལ་ལྷག་གྲངས་སྒོར་དུང་ཕྱུར235.19ཟིན་ནས13%འཕར་བ་དང་། དངུལ་རྩའི་སྒྲིག་གཞིའི་མི་དམངས་ཤོག་སྒོར་གྱི་དངུལ་བུན་ཁག་གི་ལྷག་གྲངས་སྒོར་དུང་ཕྱུར256.87ཟིན་ནས10.3%འཕར་ཡོད། འགན་བཅོལ་བྱ་གཞགརྫོང་ཡོངས་ཀྱི་འགན་བཅོལ་ལས་རིགས་ལ་འགན་བཅོལ་གྱི་ཡོང་འབབ་སྒོར་དུང་ཕྱུར3.53བྱུང་བའི་ནང་རྒྱུ་ནོར་འགན་བཅོལ་གྱི་འགན་བཅོལ་ཡོང་འབབ་སྒོར་དུང་ཕྱུར1.42ཟིན་ནས16.4%འཕར་བ་དང་འཕྲལ་རྐྱེན་འཆི་གོད་འགན་བཅོལ་གྱི་ཡོང་འབབ་སྒོར་དུང་ཕྱུར2.11ཟིན་ནས13.3%ཆག་ཡོད་པ་རེད།

7 སྤྱི་ཚོགས་ལས་དོན།     
7_1 སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག     
7_1_1 ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས།     

ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཧྥུའུ་ཅན་རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་ནི་ཧྥུའུ་ཁྲེང་གནས་སའི་རྫོང་ཡིན་ཞིང་། རྫོང་གི་སློབ་གྲྭ་མི་འཛུགས་པར། སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཐོག་མར་རྫོང་གི་སློབ་གྲྭ་བཙུགས། དེར་ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་དང་། ཧོའུ་ཀོན། ཧོའེ་ཨན་བཅས་རྫོང་གསུམ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཡོད། ད་རུང་སྒེར་ཚུགས་དང་དཔོན་ཚུགས་ཀྱི་དཔེ་ཁང་བཙུགས། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བཟུང་། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་སྒེར་བཙུགས་སློབ་གྲྭ་བྱུང་། མིང་རྒྱལ་རབས་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ནས་སྒེར་བཙུགས་སློབ་གྲྭ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་ཁྱབ་ཡོད། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ། དེང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཀུའུ་ལིང་དང་ཞིན་ཐང་། ཐའོ་ནན། ཝུན་ཧྲན། ཧུའུ་ཧྲན་སོགས་དཔེ་ཁང་ཡོད། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་ཏུ་སྒེར་བཙུགས་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཅིག་སློབ་ཆུང་དུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ནས་སྒེར་བཙུགས་སློབ་གྲྭ་དང་སློབ་གྲྭ་མཉམ་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཆགས་པ་རེད།     སྤྱི་ལོ1949ལོར་རྫོང་ཁོངས་སུ་ལྟེ་བའི་སློབ་ཆུང65དང་། རྒྱལ་དམངས་སློབ་ཆུང122སྒེར་ཚུགས་དམའ་རིམ་སློབ་ཆུང2བཅས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1952ལོར་ཁྱོན་བསྡོམས་སློབ་ཆུང་གི་ཟུར་ཁྲིད་ཁུལ26དང་། ལྟེ་བའི་སློབ་ཆུང57དང་། གཞུང་བཙུགས་སློབ་ཆུང190སྒེར་བཙུགས་སློབ་ཆུང2བཅས་བཙུགས། སྤྱི་ལོ1956ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་བུ་བཅོལ་ཁང79དང་བུ་བཅོལ་ཁང་དུ་བྱིས་པ5328དང་དགེ་རྒན་དང་ལས་བཟོ163ཡོད་པ་དང་། སློབ་ཆུང458དང་། སློབ་མ53249དགེ་རྒན1222བཅས་ཡོད། སློབ་འབྲིང་6ཡོད་པའི་ནང་སློབ་མ2765ཡོད་པ་དང་དགེ་རྒན181ཡོད། སྤྱི་ལོ1965ལོར་སློབ་ཆུང610དང་། སློབ་འབྲིང15བྱིས་གསོ་ཁང140བཅས་ཡོད། “རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི”སྐབས་སུ། སློབ་གསོར་ཕོག་ཐུག་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པ་དང་། སློབ་གྲྭས་སྐབས་ཤིག་རིང་སློབ་མཚམས་བཞག་ནས་སྤྱི་ལོ1969ལོའི་དཔྱིད་ཀར་སློབ་ཁྲིད་སླར་གསོ་བྱས། ཧྥུའུ་ཅན་གྱི་སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག་སྐྱོན་བྲལ་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ལམ་བུའི་ཐོག་བསྐྱོད་ཡོད།    

ཧྥུའུ་ཅན་མཐོ་སློབ་མང་པོ་ཞིག་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཧྲང་ཅེ་གྲོང་རྡལ་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱས་པ་དེ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་སློབ་ཆེན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གྱུར་ཡོད། སློབ་ཆེན་གྱི་གྲོང་ནུབ་ཧྥུའུ་དབྱིང་མྱུར་བགྲོད་གཞུང་ལམ་དང་། པེ་ཅིང་ཐའེ་མྱུར་བགྲོད་གཞུང་ལམ་དང་འབྲེལ་བ། ཤར་ངོས་རྒྱལ་ལམ316དང་འབྲེལ་བ་བཅས་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གསོའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་གསོ་སྐྱོང་དང་། ཚན་ཞིབ། སྤེལ་རེས་བཅས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་ཤིག་རེད། སློབ་གྲྭའི་ཁུལ་དང་། སྤྱི་ཤག་ཁུལ། ཚན་རྩལ་གླིང་ཁུལ། དགེ་རྒན་གྱི་ལས་ཤག་ཁུལ། མཉམ་སྐྲུན་ཁུལ། སྡེ་ཁུལ། བཀོད་སྒྲིག་སྡེ་ཁུལ། སྣོད་བཅུད་བར་ཁྱམས་ཁུལ། ལྟེ་གནས་མཉམ་སྤྱོད་ཁུལ་སོགས་ས་ཁོངས9ལ་དབྱེ་ཡོད། སློབ་ཆེན་ཁུལ་གསར་གྱིས་རྨང་གཞིའི་རིག་ཚན་འདེགས་སྐྱོར་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཉེར་སྤྱོད་རིག་ཚན་གཙོ་བོར་བྱེད་པ། མཐོ་གསར་ལག་རྩལ་རིག་ཚན་གཙོ་གནད་དུ་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་རིག་ཚན(ཚོགས་པ)20ལྷག་ཙམ་བཙུགས་ནས་རང་བྱུང་རིག་པ་དང་བཟོ་སྐྲུན་རིག་པའི་རིག་ཚན་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དང་རིག་ཚན་གྱི་ལེགས་ཆ་དང་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པའི་སློབ་གཉེར་མ་ལག་ཅིག་ཆགས་ཡོད། ཁུལ་གསར་གྱིས་ད་དུང་མཐོ་གསར་ལག་རྩལ་ཐོན་ལས་དང་ཚོང་ལས་ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས་སོགས་ཐོན་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཤུགས་ཆེན་བཏང་ནས་ཞིང་ཆེན་ལྟེ་གནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གསར་དར་ཚན་སློབ་ཁུལ་ཞིག་ཆགས་པ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་རེད།       

8 ཚན་རྩལ་གོང་སྤེལ།     

ལོ་རབས50བར། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་ཚན་རིག་ཚོད་ལྟའི་བྱ་འགུལ་ཅུང་འཁྲུག་ཆ་དོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1952ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ1953ལོའི་བར་ཆུ་འབྲས་ཆེད་མཁས་པ་ལི་སེན་ཧུའེ་ཡིས་ཅིན་ཞི་ཀོན་ཀྲུང་གྲོང་ཚོར་ཆུ་འབྲས་ཐོན་ཚད་མཐོ་བའི་ཚོད་ལྟ་བྱས། སྤྱི་ལོ1966ལོར་ནན་ཐུང་ཀུང་ཧྲེར་ཀྲུང་གོ་དང་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་ཚན་རིག་ཚོད་ལྟའི་བྱེད་སྒོའི་སྤེལ་རེས་ཚོགས་འདུ་དང་ས་གནས་ས་ཐོག་གི་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་པ་རེད། ཀྲུང་གུང་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ། རྫོང་ཚན་རྩལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་དུ་ཚན་རྩལ་དགའ་ཕྱོགས་ཚན་ཆུང500ལྷག་བཙུགས་ཏེ། ཁྱོན་བསྡོམས“ཆུང་བ་གསུམ”(གསར་གཏོད་ཆུང་བ་དང་། བཟོ་བ་ཆུང་བ། དཔྱད་རྩོམ་ཆུང་བ)བཅས་བརྩམས་ཆོས400ལྷག་བཟོས་ཡོད། ཞིང་ཆེན་ཚན་རྩལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས“ཞིང་ཆེན་ཡོངས་ཀྱི་གཞོན་ནུ་ལོ་ཆུང་གི་ཚན་རྩལ་བྱེད་སྒོའི་སྔོན་ཐོན་རྫོང”གི་མཚན་སྙན་ཐོབ་པ་རེད། དུས་མཚུངས་སུ་ཚན་རྩལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་བཟོ་ལས་དང་ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཐད་ལ་སྤྱོད་དགོས། ཞིང་ལས་ཐད་ལོ་རབས60པར་ཆུ་འབྲས་ཀྱི་སྣ་ཁ117འདེམས་གསོ་བྱས་པའི་ནང་ཕྱི་སྨིན་འབྲས་ཀྱི་སྣ་ཁ་དེ“མཚན་དམར52”ཀྲུང་གོར་ཁྱབ་གདལ་བཏང་བའི་རྒྱ་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི100ཟིན་ནས་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚན་རིག་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཡར་ཐོན་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་རེད། སྤྱི་ལོ1978ལོར་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲངས104དཔྱད་འདེམས་བྱས་པའི་ནང་ཁག36ལ་ས་ཁུལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་རིམ་པའི་ཚན་ཞིབ་གྲུབ་འབྲས་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་རེད། སྤྱི་ལོ1985ལོ་ནས་བཟུང་གྲོང་གསེབ་ཏུ“མེ་སྟག་འཆར་གཞི”ལག་བསྟར་བྱས་ནས་སྤྱི་ལོ1994ལོ་བར་རྫོང་ཡོངས་སུ་མེ་སྟག་རྣམ་གྲངས130ལྷག་ཙམ་ལག་བསྟར་བྱས་པ་དང་ཁྱོན་མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི4000ལྷག་ཙམ་བཏང་ཡོད། བཟོ་ལས་ཐད་ཞིང་ཆེན་དང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཐོན་རྫས་སྤུས་ལེགས་གསར་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཁག་ཅིག་ལ་ད་དུང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚན་རྩལ་ཡར་ཐོན་གྱི་བྱ་དགའ་ཐོབ་ཡོད། གཙང་ཤོག་སོགས་མ་བཅོས་རྒྱུ་ཆའི་བཞུ་སྤྱིན་ཐོན་རྫས་ལ་སྤྱི་ལོ1990ལོར“ཀྲུང་གོའི་བུད་མེད་དང་བྱིས་པའི་ལོ་བཞི་བཅུ་འཁོར་བའི་དངོས་མང་སྟོན་ཚོགས”ཀྱི་ཟངས་ཀྱི་བྱ་དགའ་ཐོབ།     

9 གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་འཛུགས་སྐྲུན།     

ཧྥུའུ་ཅན་རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་མཁར་གྱི་མཁར་རྙིང་བསྒྱུར་བཀོད།     རྨིན་ཧུའུ་ཡིས“སྣོད་བཅུད་རྨིན་ཧུའུ་དང་རི་ཆུ་གཙང་པོ”གཏོད་རྒྱུའི་འཆར་འགོད་བྱས་པ་དང་འབྲེལ“བློ་གཅིག་སེམས་གཅིག་དང་། གཤོག་པ་གཉིས། ཁུལ་གསུམ། གྲོང་ཁྱེར་ལྔ”བཅས་ཀྱི་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་བར་མཐོངས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུ་རེད།     “བློ་གཅིག་སེམས་གཅིག”ཅེས་པ་ནི་མིང་ཧོའུ་རྫོང་གྲོང་གི་སྲོག་ཤིང་ལ་ཟེར་ཞིང་། ཕྱོགས་བསྡུས་ཞབས་ཞུ་དང་འཚོ་བའི་ནུས་པའི་ཁུལ་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེའི་ནང་བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་དང་ཀྲུའུ་ཆི་གྲོང་རྡལ་ཁུལ་ཚུད་ཡོད། “གཤོག་པ་གཉིས”དང་། ཕྱོགས་སྟོན་གཤོག་པ། བྱང་ཕྱོགས་གཤོག་པ། ལྷོ་རུ་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས“ལྕི་ཙམ”ཡིན་ཞིང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་དང་ཚོང་དོན་ཟོག་འགྲེམས་ལས་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ནང་ནན་ཡུས་དང་། ནན་ཐུང་། ཞང་ཆན། ཧྲང་ཀན་། ཆིང་ཁོའུ་སོགས་ཤང་གྲོང་ཚུད་ཡོད། བྱང་གཤོག་བལྟོས་བཅས་ཀྱིས“ཡང་པོ”ཡིན་ཞིང་། སྣོད་བཅུད་ཡུལ་སྐོར་དང་། ལུས་གསོ་ངལ་གསོ། རིག་གནས་སོས་དལ་སོགས་གསར་དར་ལྗང་མདོག་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ནང་པའེ་ཧྲ་དང་། ཧུང་ཝེ། ཞའོ་ཧུའོ། ཏ་ཧུའུ། དབྱང་ལི། ཐིང་ཕིང་སོགས་ཤང་གྲོང་ཚུད་ཡོད། “ཁུལ་གསུམ”ནི་རི་ཁུལ་གྱིས་རང་བྱུང་ཁྱད་ཆོས་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མི་མངོན་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་གཞིགས་ནས་སྣོད་བཅུད་ཡུལ་སྐོར་ཁུལ་དང་། སྤྲོ་གསེང་ལུས་གསོ་ཁུལ། རིག་གནས་གསར་གཏོད་ཁུལ་བཅས་སུ་དབྱེ་ནས་ཐོན་ལས་ཀྱི་ཆོག་འཐུས་ཚད་གཞི་བཟོས་ཏེ་སྣོད་བཅུད་རྣམ་པ་དང་རྩེར་སོན་ཐོན་ལས་གཙོ་གནད་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བ་དང་། “གྲོང་ཁྱེར་ལྔ”ནི་རྨིན་ཧོའུ་རྫོང་མཁར་ཆེན་པོ་དང་། ཧྲང་ཅེ་སློབ་ཆེན་གྲོང་། ནན་ཡུས་ཚན་རྩལ་གྲོང་། ནན་ཐུང་ཚོང་དོན་ཟོག་འགྲེམས་གྲོང་། ཆིང་ཁོའུ་རླངས་འཁོར་གྲོང་བཅས་ལ་ཟེར། སྤྱི་ལོ2013ལོའི་ཟླ4པ་བར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་གྲོང་ཁུལ་གསར་གྱི་གྲོང་མིའི་ཐང་ཆེན་དང་། ཚན་རྩལ་ལྟེ་གནས། རིག་གནས་ལྟེ་གནས། ཧྥུའུ་ཏུའུ་དམངས་སྲོལ་གླིང་སོགས་རྣམ་གྲངས་སྤྱིར་ན་བསྐྲུན་ཟིན་པ་རེད། དེ་རྫོང་གྲོང་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁུལ་གཙོ་བོའི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་མིང་ཧོ་རྫོང་གི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་བཅས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་སུ་འགྱུར་རྒྱུ་རེད།     “རྒྱུད་གཅིག”དང“ཁུལ་ལྔ”ཡི་བཀོད་པ་གྲུབ་ཚུལ་ནི་ཧྥུའུ་ཅན་དང་རྨིན་ཧུའུ་ཡི་རྫོང་མཁར་ཆེན་པོའི་གོམ་སྟབས་རྗེས་མའི་འཕེལ་རྒྱས་ཁ་ཕྱོགས་ཡིན། “རྒྱུད་གཅིག”ནི་མིང་ཅང་གཙང་པོའི་འགྲམ་ཆུའི་སྤྲོ་གསེང་ཁུལ་ཡིན། མིང་ཧོའུ་ཡིས་མིང་ཅང་གཙང་པོའི་རི་ཆུ་མཛེས་ལྗོངས་དང་ཆུའི་བར་མཐོངས་སྤྱད་དེ་སྣོད་བཅུད་སོས་དལ་དང་། ཆུ་བསྟུན་རོལ་རྩེད། གནས་གོང་ཆེ་བའི་གནས་སྡོད་ཁུལ་བཅས་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཁུལ་ཞིག་ཆགས་པ་བྱ་རྒྱུ་རེད། “ས་ཁུལ་ལྔར”བུར་ཤིང་ཡུག་ཁུལ་རྫོང་གྲོང་ཆེན་གྱི་གྲོང་ཁུལ་གཙོ་བོར་འགྱུར་རྒྱུ་དང་། སྨྱུག་མའི་ཁུལ་དེ་ཕྱོགས་བསྡུས་སྡོད་གནས་ཁུལ་དུ་བརྩི་རྒྱུ། ཀོན་ཡོན་ཡུག་ཁུལ་དེ་མིང་ཧོའུ་དཔལ་འབྱོར་ལག་རྩལ་གསར་སྤེལ་ཁུལ་གྱི་ཐོན་ལས་གླིང་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་བསམ་བཀོད་དང་དེ་བཞིན་ཚན་རྩལ་མཐོ་བའི་ཐོན་ལས་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བ། ཅིན་ཧྲུའེ་མཚེའུ་ཡུག་ཁུལ་གྱིས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་རི་ཆུ་ཀླུང་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་སྐོར་དང་། ལྟ་སྐོར། ས་ཁང་བདག་ཁོངས་བཅས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་སྤྲོ་གསེང་སྤྲོ་གསེང་ཁུལ་དུ་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་སྟེ་རྫོང་གྲོང་གསར་པའི“འཛམ་གླིང་ཕྱིའི་མཛེས་ལྗོངས”གཏོད་པ་དང་། བྱེ་མ་ཁུལ་ནི་གྲོང་རྡལ་ཆུང་གྲས་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྡུས་བཅོས་བསྒྱུར་ཁུལ་ཡིན། 

9_1 འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ།     

སྤྱི་ལོ2012ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་གྲོང་ཁུལ་གསར་གྱི་ཚན་རྩལ་ལྟེ་གནས་དང་། རིག་གནས་ལྟེ་གནས། གྲོང་མིའི་ཐང་ཆེན་སོགས་རྣམ་གྲངས་སྤྱིར་ན་བསྐྲུན་ཟིན་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་རྙིང་པ་སྒྱུར་བཀོད་བཀོད་སྒྲིག་ཁང་པ10བརྒྱབ་པ། རྫོང་ཚོད་ལྟའི་བུ་བཅོལ་ཁང་གི་བུ་བཅོལ་ཁང་གསར་པའི་ལས་གྲྭ་གཙོ་བོ་ལེགས་གྲུབ་ཟིན་པ་བཅས་རེད། ཚོད་ལྟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་ཆུང་གྲས་བཞིར་ལོ་ཧྲིལ་པོར་རྣམ་གྲངས56ལག་བསྟར་བྱས་ནས་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར55.8བཏང་བ་དང་། ཆིང་ཁོའུ་ལུས་རྩལ་ཁང་དང་། ཀྲུང་དབྱང་སྤྱི་གླིང་། ནན་ཡུས་ཀྱི“གླིང་ཁུལ་གཉིས”ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ཁང་པ་སོགས་རྣམ་གྲངས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་སྒང་ཡིན་པ་དང་། ཅིང་ཤིས་ཚན་རྩལ་རིག་གནས་ལུས་རྩལ་ལྟེ་གནས་དང་། སྤང་ལྗོངས་སྤྱི་གླིང་། པའེ་ཧྲ་ཆུ་མཁོ་འདོན་ལས་གྲྭ་གཉིས་པ། རྫོང་ལམ116སྒྱུར་བཀོད་སོགས་རྣམ་གྲངས་སྤྱིར་ན་བསྐྲུན་ཟིན་པ་རེད།     རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད་ཐད། དུང་ཀྲོའུ་ཟམ་ཆེན་གྱི་ལྷོ་མཐུད་ཐིག་དང་ཤིན་ནན་ཀང་ཟམ་ཆེན་སོགས་གཙོ་གནད་རྣམ་གྲངས་ཁག་གཅིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཆི་ཧྲན་ལམ་ཆེན་གྱི་ཤར་ངོས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ(ནན་ཡུས་དུམ་བུ)རྒྱ་སྐྱེད་ལས་གྲྭ་དང་། ཆིའུ་དབྱང་གཙང་པོའི་གཞུང་ལམ། ནན་ཐུང་ཤིན་རང་འབབ་ཆུ་བཟོ་གྲྭ་སོགས་རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད་རྣམ་གྲངས་ཁག་གཅིག་བསྐྲུན་ཟིན་ནས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། མིང་ཅང་གཙང་པོའི་སྨད་རྒྱུད་ཀྱི་ལྷོ་ངོས་ཀྱི་ཆུ་ལོག་སྔོན་འགོག་དང་འཁྱིལ་ཆུ་ཕྱིར་འབུད་ལས་གྲྭ་མུ་མཐུད་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད།     སྤྱི་ལོ2018ལོའི་ལོ་འགོར་མིང་ཧོའུ་རྫོང་གིས་བུར་ཤིང་ཁྲོམ་གཞུང་གི་གྲོང་ཁུལ་རྙིང་པ་སྒྱུར་བཀོད་ཀྱི་གོམ་སྟབས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་མགྱོགས་སུ་བཏང་སྟེ་ས་ཞིང་གཉེར་སྐྱོང་རང་བཞིན་གྱི་ནང་བཤུག་མགྱོགས་སུ་བཏང་ཡོད། རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ12ཡོད་པའི་པིན་ཧྲུའེ་སྔོ་འགྱུར་བར་ཁྱམས་གསར་སྐྲུན་དང་། ས་འོག་ལྕགས་ལམ་གྱི་ལམ་ཐིག་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤྱི་པའི་ཞབས་ཞུའི་ལམ་ཐིག་མང་དུ་གཏོང་བ་སོགས་བྱས་ཡོད། གྲོང་ཁུལ་རྙིང་པ་སྒྱུར་བཀོད་ལེགས་གྲུབ་ཟིན་རྗེས་མིང་ཧོ་རྫོང་གྲོང་གི་གྲོང་ཁུལ་རྙིང་པ་ཚང་མ་བསྐྱར་སྐྲུན་བྱུང་ནས“རྫོང་ཆེ་གྲས་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་གྲས། རྫོང་ཡོད་པ། གྲོང་ཁྱེར་མེད་པ”བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཇུག་འགྲིལ་ནས་རྫོང་གྲོང་ཁུལ་གསར་དང་སྦྲེལ་མཐུད་ཐུབ་ཡོད། གྲོང་ཁྱེར་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་དོ་དམ་འབུར་ཐོན་ཡོང་བ་བྱས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཚད་གཞི་དང་། དེང་རབས་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཉམས་འགྱུར། སྐྱེ་ཁམས་ཆུ་ངོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བཅས་ལྡན་པའི་པིན་ཅང་རྫོང་མཁར་གསར་པ་སྐྲུན་གང་ཐུབ་བྱ་དགོས།     སྤྱི་ལོ2019ལོའི་ཟླ12ཚེས19ཉིན་མིང་ཧོའུ་རྫོང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་མཉམ་འདྲེས་འཕེལ་རྒྱས་ཚོད་ལྟའི་ཁུལ་དུ་བདམས་པ་རེད།     

9_2 སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན།    

གནའ་དུས་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྲུང་ལུགས་སྨན་དང་སྔོ་རྩྭ་སྨན་ལ་བརྟེན་ནས་སྨན་བཅོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆིང་ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་ཉེར་བདུན་པར(སྤྱི་ལོ1901ལོར)སྐབས་དེའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་མ་ཝེ་རུ་དབྱིན་ཇི་བས“འཕགས་པའི་ཆོས་ལུགས་སྨན་ཁང”ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལོ27རིང་ཐ་མག་གཅོད་ཁང་དེ་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་རྫོང་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལུགས་གསོ་རིག་རིམ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ཆེའི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སྔར་བཞིན་སྨན་པ་དང་སྨན་ཉུང་བ་དང་ནད་གདོན་སྣ་ཚོགས་གང་སར་ཁྱབ་ནས་སྤྱི་ལོ1949ལོར་ལོ་རེར་ཆ་སྙོམས་ཤི་ཚད30%ཟིན་པ་དང་མི་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཚེ་ཚད་ལོ35ལས་ཟིན་གྱི་མེད།     ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་རྗེས། རྫོང་སྲིད་གཞུང་གིས་ནད་འགོག་ནད་བཅོས་ཀྱི་བྱ་བ་སྤེལ་བ་དང་། སྤྱི་ལོ1952ལོར་བྱི་རིམས་དང་ལྷ་འབྲུམ་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བས། སྐྱུག་བཤལ་ལ་ཚོད་འཛིན་ནུས་ལྡན་བྱས་པ་དང་། འགོས་ནད་གཞན་དག་སྔོན་འགོག་དང་སྨན་བཅོས་བྱས། ལོ་རབས50པར་མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱལ་གཅེས་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་འགུལ་སྤེལ་བ་དང་། ལོ་རབས80པར་བཙོག་ཟིང་ཞན་གསུམ་བཅོས་སྐྱོང་བྱས་པ། ལོ་རབས90པར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་དཔལ་འཕྲོད་བསྟེན་གྲོང་ཁྱེར་གཏོད་པའི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བ། ཁྲག་འཇིབ་འབུ་ཕྲའི་ནད་དང་། སི་འབུའི་ནད། མཛེ་ནད་སོགས་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་རྩ་མེད་དུ་བཏང་ཡོད། སྤྱི་ལོ1985ལོའི་ལོ་སྟོད་དུ་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཀྲུང་གོ་དང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་བྱིས་པའི་ཐེབས་རྩ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་མཉམ་ལས་བྱས་པའི་དུས་འཁོར་གཉིས་པའི་མ་བུ་འཕྲོད་བསྟེན་དཔེ་སྟོན་རྫོང་དུ་བཅུག་ནས་མ་བུ་འཕྲོད་སྦྱོར་ལས་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། སྤྱི་ལོ1990ལོར་རྫོང་གི་མི་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཚེ་ཚད་ལོ70.1ཡིན། སྤྱི་ལོ1993ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་རྫོང་ཧྥུའུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་རྫོང་མཁར་དུ་བདམས། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་མ་བུ་དང་སྦྲུམ་མས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་གྲོང་ཚོ195ཟིན་པ་དེས66.3%བཟུང་བ་དང་། སྦྲུམ་མ་དང་སྦྲུམ་མའི་མ་ལག་དོ་དམ་བྱེད་མཁན2361ཡོད་པ། འཕྲོད་སྦྱོར་དོ་དམ་བྱེད་མཁན5437དང་འཕྲོད་སྦྱོར་ཁྱབ་ཚད98.4%ཟིན་པ། བྱིས་པའི“མྱུ་གུ་བཞིའི”སོན་རྐྱང་མཐུད་ཚད99.8%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།     ཀྲུང་གུང་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པ་འཚོགས་རྗེས་རྫོང་གི་སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན་བྱ་གཞག་ལ་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་ཚད་བརྒལ་བྱུང་བ་དང་། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་རིམ་གསུམ་སྨན་བཅོས་དྲ་བ་ཉིན་རེ་བཞིན་འཐུས་ཚང་དུ་སོང་ཡོད། སྤྱི་ལོ1994ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན་སྒྲིག་གཞིར་རྫོང་གི་ཐད་གཏོགས་ཚན་པ6དང་། བཟོ་ལས་དང་དེ་བཞིན་ཁོངས་གཏོགས་གཞན་དག36ཡོད་པ་དང་། རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཤང་གྲོང15ལ་ལྟེ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང3དང་། འཕྲོད་བསྟེན་ཁང11གྲོང་ཚོའི་སྨན་བཅོས་ས་ཚིགས423བཅས་ཡོད་པ་དང་སྲིད་འཛིན་གྲོང་ཚོར་སྨན་བཅོས་ས་ཚིགས་ཁྱབ་ཚད100%ཟིན་ཡོད་པ་རེད། རྫོང་ཡོངས་སུ་སྨན་དོན་མི་སྣ1701དང་ནད་ཁྲི577ཡོད་པ་དངBསྒྲ་རླབས་སོགས་སྔོན་ཐོན་གྱི་སྨན་བཅོས་ཡོ་བྱད་དང་སྒྲིག་ཆས་ཆ་ཚང8ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་པ་དང་སྨན་བཅོས་ཞབས་ཞུའི་རྣམ་གྲངས་གསར་པ130ལྷག་ཙམ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་ཡོད།     

9_3 ལུས་རྩལ་བྱ་གཞག     

ཧྥུའུ་ཅན་གྱི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལུས་རྩལ་ལ་དྲག་རྩལ་དང་། ཆུ་རྐྱལ། འབྲུག་གྲུ་སོགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ས་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཟབ་མོ་ལྡན་ཡོད། དྲག་རྩལ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་སུ་ཝུའུ་ཅིན་ཧྲི29ཡོད་པ་དང་། ཝུའུ་ཏི་ཡོན་དང་སུང་ཧུང་ཐུའུ་དང་ཝུའུ་ཐན་ཧྭ་ལིན་ཕེ་ཅི་བྱུང་། མིན་གོའི་སྐབས་སུ། ནན་ཡུས་པ་ཀྲོའུ་ཙི་དང་སྟག་དབྱིབས་ཁུ་ཚུར་འཇའ་ཕན་དུ་ཁྱབ་ཅིང་། དེང་སྐབས་འཇའ་ཕན་གྱི་ཁྲུང་ཧྲེང་སྟེང་གི་ས་བཞུར་ལག་སྟོང་གི་མེས་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཁྲེན་ཁྲུན་ཀོན་ནི་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ལུའོ་ཧན་ཆོན་དང་ཤང་ཏན་དྲག་རྩལ་གྱི་རྒྱུན་འཛིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྤྱི་ལོ1957ལོ་དང་། སྤྱི་ལོ1960ལོ། སྤྱི་ལོ1962ལོ་བཅས་ཞིང་ཆེན་དྲག་རྩལ་ལྟ་སྦྱོང་གི་འཁྲབ་སྟོན་འགྲན་བསྡུར་ཐེངས་གསུམ་ལ་ཞུགས་པས་ཚང་མར་འཁྲབ་སྟོན་བྱ་དགའ་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1980ལོར་རྫོང་དྲག་རྩལ་ལུས་རྩལ་པ་ཧྥུའུ་ཅན་ཞིང་ཆེན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དྲག་རྩལ་འགྲན་བསྡུར་ལ་ཞུགས་ནས་ཨང་གསུམ་པ་ཐོབ།     ཧྥུའུ་ཅན་ཧོ་གཙང་པོའི་དྲ་བ་ནི་ཆུ་རྐྱལ་ལས་འགུལ་དང་འབྲུག་གྲུ་འགྲན་བསྡུར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་འཛོམས་ཡོད། མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་ཆུ་རྐྱལ་གཙང་པོ་སྒྲོལ་བའི་བྱེད་སྒོ་ཚ་ཚ་འུར་འུར་ངང་སྤེལ་བ་རེད། སྤྱི་ལོ1958ལོའི་ལྔ་པའི་ཚེས་ལྔའི་དུས་ཆེན་ལ་རྫོང་གི་བུད་མེད་འབྲུག་གྲུ་རུ་ཁག་དང་པོ་བཙུགས། སྤྱི་ལོ1979ལོར་རྫོང་ལས་ཞོར་ལོ་ཆུང་ལུས་རྩལ་སློབ་གྲྭའི་ཆུ་རྐྱལ་རུ་ཁག་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་རུ་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་པར་བསྐྱོད་ཅིང་། སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཚོགས་པའི་སྤྱིའི་སྐར་གྲངས་ཨང་དང་པོ་དང་མི་སྒེར་གྱི་རྣམ་གྲངས18ཀྱི་ཨང་དང་པོ་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1986ལོར་རྨིན་ཧོའུ་རྫོང་གི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་འབྲུག་གྲུའི་རུ་ཁག་ཞིང་ཆེན་འབྲུག་གྲུའི་འགྲན་བསྡུར་ནང་ཞུགས་པ་དང་། ཧྲང་ཀན་སྐྱེས་པའི་རུ་ཁག་ལ་ཨང་དང་པོ་ཐོབ་པ་མ་ཟད། རི་པིན་དུ་ཁྲང་ཆི་འབྲུག་གྲུའི་བདམས་ཐོན་པའི་འགྲན་བསྡུར་ནང་ཞུགས་ནས་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1988ལོའི་ཟླ6པར་ཆིང་ཁོའུ་སྐྱེས་པའི་འབྲུག་གྲུའི་རུ་ཁག་ཧྥུའུ་ཆིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲུག་གྲུའི་གདན་ཞུའི་འགྲན་བསྡུར་ནང་ཞུགས་ནས་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ། ཞང་ཆན་བུད་མེད་རུ་ཁག་ལ་འཁྲབ་སྟོན་འགྲན་བསྡུར་གྱི་ཨང་དང་པོ་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1989ལོའི་ཟླ་9པར་ཞང་ཆན་བུད་མེད་འབྲུག་གྲུའི་རུ་ཁག་ཝུའུ་ཧན་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲུག་གྲུའི་གདན་ཞུའི་འགྲན་བསྡུར་ནང་ཞུགས་ནས་སྨི600དང་སྨི1000གི་ཚོགས་པའི་ཨང་གཉིས་པ་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1990ལོར་ཧྥུའུ་ཅན་ནས་ཡིན་པའི་ཆུ་རྐྱལ་ལུས་རྩལ་པ་ཀྲང་ཞའོ་ཧྥེང་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལུས་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་སྟེང་གསེར་གྱི་རྟགས་མ4ཐོབ་པ་དང་། ལོ་དེའི་ཟླ10པར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆུ་རྐྱལ་ལེགས་སྐྱེས་འགྲན་བསྡུར་ལ་ཞུགས་ནས་གསེར་གྱི་རྟགས་མ1ཐོབ།     

9_4 ཆོས་ལུགས་དད་མོས།     

ཧྥུའུ་ཅན་དུ་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས། གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས་བཅས་ཡོད། ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་ནི་ཆེས་ཐོག་མར་ཧྥུའུ་ཅན་དུ་དར་བ་ཡིན། ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱུད་འདྲེས་ས་ནི། ཡོན་གཅིག་ལས་གཅིག་ཀྱང་མེད། རི་བོ་ཧྥང་ཧྲན(དེང་གི་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཝུའུ་ཧུའུ་ཧྲན་རི་བོ་)དུ་ཡིབ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་ཅིན་རྒྱལ་རབས་ནུབ་མའི་ཐའེ་ཁང་གི་ལོ་གསུམ(282ལོར་)ཧོའུ་ཀོན་རྫོང་ཡུའེ་ཝང་ཧྲན(དེང་གི་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ)དུ་ཧྲའོ་དབྱིན་དགོན་པ་བཙུགས་པ་དང་། གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས་ཧྥུའུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་དར་བ་དང་། ཆིང་ཅ་ཆིན་ཁྲི་ལོ་དང་པོ་ནས་འགོ་བརྩམས། (སྤྱི་ལོ1796ལོར) ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ནི་ཆིང་ཐུང་ཀྲི་ཡི་ལོ་དྲུག(སྤྱི་ལོ1867ལོ)ནས་བུར་ཤིང་དུ་དར་བ་རེད། གྲུབ་མཐའ་འདི་དག་དུས་རབས་མི་འདྲ་བའི་དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱིས་དར་སྤེལ་དང་ཚོད་འཛིན་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དར་རྒུད་གཉིས་ཡོད། ཧྥུའུ་ཅན་དང་ཧོའུ་རྫོང་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་སྐབས། (སྤྱི་ལོ1949ལོའི་ཟླ་8ཚེས17ཉིན། )ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀ་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་ཞིང་། ཏ་ཧྥོ་དགོན་པ་དང་། གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ཁང་བཅས་ལ་སྔར་བཞིན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཡོད་ལ། གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་པ2186ཡོད། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས50པའི་དུས་མཇུག་དང“རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི”སྐབས་སུ། “གཡོན”གྱི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཕལ་ཆེར་མཚམས་བཞག དགོན་སྡེ་དང་ཆོས་ཁང་མང་ཆེ་བ་སྒོ་བརྒྱབ་པའམ་ཡང་ན་གཞན་དུ་སྤྱད་དེ་ཆོས་ལུགས་པ་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་། ཅང་ཆིན་གསར་བརྗེར་ངོ་རྒོལ་ཚོགས་པ་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་བརླགས་རྗེས། ལྷག་པར་དུ་ཀྲུང་གུང་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ། ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་དོན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བར་བྱས་ཤིང་། རྫོང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་། ཆོས་ལུགས་སྒྲིག་གཞི་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་བ། ཆོས་ལུགས་ལས་བྱེད་པ་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་པས། ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོས་སྔ་གཞུག་ཏུ་བྱེད་སྒོ་སླར་གསོ་བྱས། སྤྱི་ལོ1993ལོར་རྫོང་དུ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་བཙུགས་པ་དང་ཚོགས་མི556ཡོད། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཁང38སྒོ་ཕྱེ་ནས་ཆོས་པ་ཁྲི1.6ཡོད། གནམ་བདག་ཆོས་ཁང7ཡོད་པ་དེར་ཆོས་པ་སུམ་སྟོང་ཙམ་ཡོད། ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཕོ་བྲང18དང་ཏའོ་ཅའོ་པ50ལྷག་ཡོད།

10 འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན།  
10_1 རྒྱ་ལམ།   

ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མིང་ཧོའུ་རུ་ཞིང་ཆེན་བར་གྱི་ས་ལམ(ནུབ་ཀྱི་ས་ལམ)མངའ་ཁོངས་བརྒལ་ཡོད། སུང་དང་མིང་། ཆིང་རྒྱལ་རབས་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྫོང་དབར་དང་། ཤང་དབར། གྲོང་ཚོ་བཅས་ཀྱི་གནའ་ལམ་བདེ་ཐང་དང་རི་ཁུལ་དུ་ཁྱབ་ནས་གཞུང་ལམ་དྲ་བ་བཙུགས་ཡོད། མིན་གོའི་དུས་སྐབས་སུ། ཧྥུའུ་ཞའི་གཞུང་ལམ་དང་ཧྥུའུ་ཀུའུ་གཞུང་ལམ་གཉིས་བརྒྱུད་ནས་སོང་མོད། འོན་ཀྱང་ལམ་ཧ་ཅང་ཞན་པ་དང་། རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་གི་ནུས་པ་ཞན་པ། མངའ་ཁོངས་སུ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ནས་ཞ་པེ་བར་དང་། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ནས་མ་ཝེ་བར། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ནས་ཝན་པེན་བར། ཞ་ནན་ནས་ཞང་སི་ལིང་བར། ཞ་ནན་ནས་ཧའེ་དབྱང་བར་སོགས་གཞུང་ལམ5བསྐྲུན་པར་སྤྱིའི་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ135.4ཟིན་ཡོད།     ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་རྗེས་སྔ་རྗེས་སུ་ཡུང་ཐའེ་རྫོང་དུ་སྐྱོད་སའི་ཅང་ཐའེ་གཞུང་ལམ་དང་། ཁྲང་ལེ་རུ་སྐྱོད་སའི་འགག་སྒར་གཞུང་ལམ། ལུའོ་ཡོན་རྫོང་དུ་སྐྱོད་སའི་ལུའོ་ཐ་གཞུང་ལམ། ཀུའུ་ཐེན་རྫོང་དུ་སྐྱོད་སའི་ཐིང་ལེའོ་གཞུང་ལམ་བཅས་དང་དེ་བཞིན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འཁོར་གྱི་པེ་ཧྥུང་དུ་སྐྱོད་སའི་གཞུང་ལམ་སོགས་རྫོང་དབར་གྱི་གཞུང་ལམ13བསྐྲུན་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ད་དུང་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ347ལྷག་ཙམ་ཡོད་པའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཨར་འདམ་གཞུང་ལམ་དང་། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་རིམ་པའི་གཞུང་ལམ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྟབས་བདེའི་གཞུང་ལམ་བཅས་བསྐྲུན་ཡོད། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་སུ་གཞུང་ལམ་སྤྱི་ལེ674.24ཡོད་པ་དང་སྲིད་འཛིན་གྲོང་ཚོ98.4%ལ་རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་ཐུབ་ཡོད། ཝེ་ཧྥུའུ་ལྕགས་ལམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་གི་ལམ་དུམ་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ42.8ཟིན་པ་དང་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས4བཙུགས་ཡོད་པ་རེད།     སྐམ་སའི་འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་ཡུན་རིང་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པ། སྤྱི་ལོ1958ལོར་མངའ་ཁོངས་སུ་ཏུན3ཅན་གྱི་རླངས་འཁོར་གཅིག་ལས་མེད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1994ལོར་རྫོང་ཡོངས་ཀྱི་ཟོག་འདྲེན་རླངས་འཁོར1276དང་། འགྲུལ་སྐྱེལ་རླངས་འཁོར127འགྲུལ་སྐྱེལ་རླངས་འཁོར2179འཕྲུལ་སྒུལ་འཁོར་ལོ་གཞན་དག195སྐྱེལ་འདྲེན་ལས་རིགས་ཀྱི་འདྲུད་འཐེན་འཕྲུལ་འཁོར1500བཅས་ཡོད་པ་རེད། གཞུང་ལམ་ཐོག་འགྲུལ་པ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་ཚད་མི་ཐེངས་ཁྲི592ཟིན་པ་དང་འཁོར་རྒྱུག་བྱེད་ཚད་སྤྱི་ལེ་ཁྲི3779ཟིན་པ། དངོས་ཟོག་དབོར་འདྲེན་བྱེད་ཚད་ཏུན་ཁྲི204དང་འཁོར་རྒྱུག་བྱེད་ཚད་སྤྱི་ལེ་ཁྲི1023ཟིན་ཡོད།     

10_2 ཆུ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན།

ནང་ཁུལ་ཆུ་བོའི་མཚོ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་ལས་རིགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པ་དང་། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་དང་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་དངོས་ཟོག་འབོར་ཆེན་ཆུ་ལམ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ཁག་གི་པུའུ་ཅི་གྲོང་རྡལ་དུ་དབོར་ཡོད། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་རྗེས། ནང་ལོགས་ཆུ་བོའི་ཆུ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་ལས་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་ཅུང་མགྱོགས་ཤིང་། ཤིང་གི་གཡོར་མོ་དང་ཤིང་ཤུན་གྲུ་གཟིངས་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་འཕྲུལ་སྒུལ་གྲུ་གཟིངས་དང་། ཨར་འདམ། ལྕགས་རྒྱུ་གྲུ་གཟིངས་བཅས་ཀྱིས་ཚབ་བྱས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1994ལོར་མངའ་ཁོངས་ནང་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་ཁེ་ལས12དང་། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གྲུ་ཁ38འགྲུལ་སྐྱེལ་གྲུ་གཟིངས58དང2367ནང་ཁུལ་གྱི་གཙང་པོ་དང་མཚོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཟོག་འདྲེན་གྲུ་གཟིངས612ཏུན་ཁྲི1.82བཅས་ཡོད་པ་རེད། རྫོང་དེ་ཡོངས་ཀྱི་ཆུ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་ཚད་ཏུན་ཁྲི301.62ཟིན་ནས་འཁོར་རྒྱུག་བྱེད་ཚད་ཏུན་ཁྲི9902ཟིན་ཡོད།      

10_3 ཐག་རིང་འགྲུལ་སྐྱེལ།

མིག་སྔར་མིང་ཧོའུ་ནི་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནུབ་ངོས་དང་ལྷོ་ངོས་གཞོགས་གཉིས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྐྱོད་པའི་བགྲོད་ལམ་གལ་ཆེན་དང་བརྒྱུད་དགོས་ངེས་ཀྱི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་ཆུས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་བསྡུ་འགྲེམས་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཀྱང་རེད། ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་དང་མཉམ་དུ་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས་དང་རླངས་འཁོར་བབས་ཚུགས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་པས་མིང་ཧོའུ་རྫོང་ནང་གི་འགྲུལ་སྐྱེལ་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས་དང་ཐག་རིང་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས་སྤྱོད་ཀྱི་མེད། སྤྱི་ལོ2013ལོའི་ཟླ9ཚེས26ཉིན་ཧྥུའུ་ཅན་ཧོའུ་ཧྲང་ཅེ་གྲོང་རྡལ་དུ་གནས་པའི་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ཤིས་འགྲུལ་སྐྱེལ་ས་ཚིགས་གསར་པ་སྤྱོད་འགོ་ཚུགས་པ་དང་སློབ་ཆེན་ཁུལ་གསར་གྱི་ལེ་ལག་ཚང་བའི་གྲོང་ཁྱེར་འཛུགས་སྐྲུན་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་ཤིན་ཤིས་འགྲུལ་སྐྱེལ་ས་ཚིགས་དེ་ཚན་རྩལ་ལམ་དང་ཝུའུ་ལུང་ཅང་ལམ་ཆེན་གྱི་བཞི་མདོ་ཁའི་ནུབ་ངོས་སུ་བཙུགས་ཡོད།     

10_4 ལྕགས་ལམ་འགྲིམ་འགྲུལ།

སྤྱི་ལོ2014ལོའི་ཟླ11ཚེས28ཉིན་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ས་འོག་ལྕགས་ལམ་ལམ་ཐིག་གཉིས་པ་དངོས་སུ་ལས་འགོ་བཙུགས་པ་དང་སྤྱི་ལོ2019ལོའི་ཟླ4ཚེས26ཉིན་ནས་བཟུང་འགྲུལ་པ་བླུགས་ནས་ཚོད་ལྟའི་གཉེར་སྐྱོང་བྱས་པ་རེད། ལམ་ཐིག་དེའི་ནུབ་ཀྱི་མིང་ཧོའུ་སུའུ་དབྱང་བབས་ཚུགས་ནས་ཤར་གྱི་ཅིན་ཨན་ཀུའུ་ཧྲན་མཛེས་ལྗོངས་ཁུལ་ཉེ་འགྲམ་གྱི་དབྱང་ལི་བབས་ཚུགས་བར་གྱི་ལམ་ཐིག་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ30ཡོད་པ་དང་ཁྱོན་མེ་འཁོར་བབས་ཚུགས22བཙུགས་པར་མ་དངུལ་སྒོར་དུང་ཕྱུར196.22བཏང་ཡོད་པ་རེད།     

11 གནས་གྲགས་ཅན།     

རྨིན་ཧུའུ་རྫོང་དུ་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། ཆི་ཧྲན་དང་། ཞུའེ་ཧྥེང་དགོན་པ། མ་ལན་ཧྲན། ཝུའུ་ཧུའུ་ཧྲན། ཁྲུང་ཞི། ཁྲུའུ་ཧྲི་ཧྲན་བཅས་ཀྱི་རིག་གནས་གནའ་ཤུལ་སོགས་སྐད་གྲགས་གང་སར་ཁྱབ་ཡོད། 

12 ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས།     

ཧྥུའུ་ཅན་རྫོང་གིས་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་དང་ཉེ་བའི་དུས་སུ་དུས་ཆེན་དང་། མནའ་མ་བསུ་ལེན་དང་གཤིན་པོ་དུར་སྐྱེལ་སོགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་དེ་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་དང་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། འོན་ཀྱང་རང་བྱུང་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་རྡལ་དང་གྲོང་གསེབ། བདེ་ཐང་དང་རི་ཁུལ། དེ་བཞིན་རུས་མི་གཅིག་པའི་བར་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད།     

དཔྱིད་གསར་དུས་ཆེན་ནི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོང་ཆེན་བྱེད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དུས་ཚོད་ནི་ལུགས་རྙིང་ལོའི་ཚེས་གཅིག་ནས་ཚེས་གསུམ་བར་ཡིན། ལོ་གསར་གནམ་གང་གི་དགོང་མོར་ཁྱིམ་ཚང་ཚང་མས་ཤོག་སྦག་སྤར་ནས་ཤོག་སྦག་སྤར་བཞིན་ཡོད། ཚེས་གཅིག་ཉིན་མི་ཚང་མ་སྔ་ལངས་བྱེད་པ་དང་གྱོན་ཆས་གསར་པ་གྱོན་ནས་ཕྱི་རབས་པས་རྒན་རབས་ལ་ལོ་གསར་གྱི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་གི་ཡོད། དཔྱིད་གསར་དུས་ཆེན་རིང་ལས་ཁུངས་ཚོགས་པ་དང་། ཚོགས་པ། གྲོང་རྡལ། གྲོང་ཚོ་བཅས་ལ་ལས་རིག་རྩལ་བྱེད་སྒོ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་བ་དང་། ལ་ལས་དམག་བཀུར་ཁྱིམ་སྐྱོང་དང་སྲིད་བཀུར་དམངས་གཅེས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བ། ལ་ལས་དཔྱིད་གསར་དུས་ཆེན་གྱི་ཇ་སྟོན་ཚོགས་འདུ་དང་དཔྱིད་གསར་དུས་ཆེན་གྱི་ལྷན་འཛོམས་རྟེན་འབྲེལ་ཚོགས་འདུ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྐོང་ཚོགས་བྱས།     

ཟླ་དང་པོའི་བཅོ་ལྔའི་དུས་ཆེན་ལ། ལུགས་རྙིང་ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་ནི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་པོའི་བཅོ་ལྔའི་དུས་ཆེན་ཡིན། མིང་ཧོའུ་དུས་ཆེན་གྱི་གོམས་སྲོལ་དེ་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས11ཉིན་ནས་ཚེས18ཉིན་བར་ནི་དུས་ཆེན་གྱི་བྱེད་སྒོའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ཞིང་། འབྲུག་རྩེད་དང་། སེང་རྩེད་པ། ཤིང་སྡོང་མཐོན་པོར་སྤོས་པ། སྐམ་ཤུད་གྲུ་གཟིངས། ཁྲེ་ཙེ་ལྡབ་བཅུ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཡོད།     “དགུ་པའི་ཚེས་དགུའི”དཔེ་ལ“དགུ་པའི་ཚེས་དགུའི་དུས་ཆེན”ཟེར་ཞིང་། ཞོགས་ཟས་དང་། ཁྱིམ་ཚང་ཚང་མས་ཆང་འབྲས་དང་མངར་ཆའི་འབྲས་ཐུག་བསྐོལ་ཏེ། བ་དམ་དང་། ཁ་སུར་དམར་པོ། ཀུའེ་ཡོན་ཤ་སོགས་བསྲེས་ནས་མེས་པོ་ལ་འབུལ་གྱི་ཡོད། བུ་མོ་མནའ་མར་སོང་ནས་ཀར་ཐུག་པ་བསྐྱལ་ནས་ཕ་མར་བསྙེན་བཀུར་བྱས།     

དྭངས་གསལ་དུས་ཆེན་ལ། སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་མེས་པོའི་དུར་ས་རུ་རྩྭ་ངན་གཙང་སེལ་དང་། ཤོག་བུའི་དངུལ་གནོན་པ། ད་དུང་ཉ་དང་། ཤ། ཆང་སོགས་མཆོད་རྫས་འཁྱེར་ནས་མེས་པོ་ལ་མཆོད་པ་འབུལ་བ། ལས་ཁུངས་དང་། ཚོགས་པ། སློབ་གྲྭ་བཅས་ཀྱིས་ལས་བྱེད་པ་དང་སློབ་མ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཏེ་གསར་བརྗེའི་སྔོན་གཤེགས་དཔའ་བོའི་བང་སོར་མཆོད་འབུལ་དང་འདས་མཆོད་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་ཕུལ་ནས་གསར་བརྗེའི་སྔོན་གཤེགས་དཔའ་བོར་དྲན་གསོ་ཞུས་པ་རེད།     

ལྔ་པའི་ཚེས་ལྔའི་དུས་ཆེན་ལ། ཁྱིམ་ཚང་ཚང་མར་ཧྥུའུ་ཨའེ་བཙུགས་ནས་ཙུང་ཙི་བཏུམས་པ་དང་། ཕོ་སེར་ཨ་རག་བཏུང་བ། ཕོ་སེར་མེ་སྒྱོགས་འབར་བ། ཕྲུ་གུས་དྲི་ཞིམ་ཁུག་མ་བཀལ་བ།     

བདུན་པའི་དུས་ཆེན། གཞོན་ནུ་བུ་མོ་མང་ཆེ་བ་དེ་གར་ཡོད་པ་དང་། སྒོ་རའི་ནང་ཤིང་འབྲས་དང་ཤིང་ཏོག་མཉམ་དུ་འཛོམས་པ། གླང་རྫི་དང་ཐགས་མའི་ཟམ་པ་ཕན་ཚུན་ཐུག་པ། བརྩེ་དུང་སྤེལ་རེས་བཅས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བདུན་པའི་བདུན་ནི་ཧྥུའུ་ཀྲོའུ་ས་ཁུལ་(མིང་ཧོའུ་རྫོང་ཚུད་)ལ་དམིགས་བསལ་དུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ཆིང་ཆིང་གི་ཆན་ལུང་གི་ལོ་དེར་ཀྲི་ཧྥུའུ་ལི་པེས་ཐན་ཀེང་སྲན་མ་ཁྱབ་གདལ་བཏང་བ་དང་སྟོན་ཐོག་དུས་ཆེན་གོང་ཞིང་པས་ཐེན་ཀེང་སྲན་མ་སྨིན་ནས་གཉེན་གྲོགས་ཚོར་གསར་པ་ཞིག་སྤྲད་དེ་གྲོང་པ་ཁྱིམ་མཚེས་དབར་གྱི་འཆམ་མཐུན་མཛའ་གྲོགས་ལ་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་སྟེ། དེ་ནི“སྲན་མ་བགོ་རྒྱུ”རེད་ཅེས་བཤད།     

ཟླ་མཆོད་དུས་ཆེན་ལ་ཁྱིམ་ཚང་ཚང་མས་ཟླ་མཆོད་བག་ལེབ་དང་། རླངས་བཙོས་འབྲས་བུ། གསོལ་སྟོན་གྲ་སྒྲིག་བཅས་བྱས་ནས་མཉམ་འཛོམས་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུས་པ་རེད། གཉེན་ཉེའི་བར་ན་ཟླ་མཆོད་བག་ལེབ་ཕན་ཚུན་སྟེར་བ།     

དགུ་པའི་ཚེས་དགུའི་དུས་ཆེན། མིང་ཧོའུ་རྫོང་གི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཏན་ཞིམ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་མིང་ལ“དགུ་འཛོམས་ཤིང་འབྲས”ཟེར་ལ། “མཐོ་འཛེགས་ཤིང་འབྲས”ཀྱང་ཟེར། གྲོང་གསེབ་ཁག་གཅིག་གིས་ཉིན་དེར་གསོལ་སྟོན་བཤམས་ནས་སྐུ་མགྲོན་ལ་སྟོན་མོ་བཤམས་པ་དང་ཤང་གྲོང་ཁག་གཅིག་ལ་ད་དུང་མེས་པོའི་བང་སོར་མཆོད་འབུལ་བྱེད་པའི་གོམས་གཤིས་ཡོད། ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཉིན་དེར་རྒན་རྒོན་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུ་བའི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་གྱི་ཡོད།     

དགུན་ཉི་ལྡོག་ལ་དགུན་གྱི་དུས་ཆེན་ནམ་དགུན་གྱི་དུས་ཆེན་གྱི་སྔ་ནུབ་ཅེས་ཀྱང་ཟེར་ཞིང་། ཁྱིམ་བསྐོར་ནས་བསྡད་དེ་སྒྲོན་མེ་དམར་པོ་སྤར་བ་དང་། ཤོག་སྦག་སྤར་བ། སྒོར་མོ་འཕུར་བ། དགུན་གྱི་དུས་ཆེན། ཞོགས་ཟས་བཙོ་སྐབས། ཀ་ར་ནག་པོ་དང་། ཏིལ་དམར་པོ། མེ་ཏོག་གི་ཕྱེ་མ། སྲན་ཕྱེ་བཅས་བསྲེས་ནས་ཟ་བ་དང་། དེར“ཟ་བའི་དུས་ཚོད”ཅེས་ཟེར།     

ཐབ་མཆོད་དེ་ལུགས་རྙིང་གི་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཞི་ཉིན་ནི་“ཐབ་ཚང་”གི་ཉིན་མོ་ཡིན། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་ལྟར་ན་གོང་མ་ཡུས་ཧོང་གིས་ཐབ་ལྷ་མངགས་ནས་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེའི་བྱ་སྤྱོད་བཟང་ངན་ལ་ལྟ་སྐུལ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དང་། ལོ་རེའི་ལུགས་རྙིང་ལོའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཞི་ཉིན་ལས་འགན་འཁུར་གྱི་ཡོད་པ་དང་། ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཞི་ཉིན་གནམ་ལྷའི་སྙན་ཞུ་འབུལ་བའི་འགན་ཁུར་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་གོང་མ་ཡུས་ཧོང་གིས་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་སྙན་ཞུ་འབུལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ནས། གནོད་སྐྱོན་ཆག་པའམ་བསོད་ནམས་ཆག་མིན་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མི་ཚང་མས་ཐབ་ལྷ་ལ་སྐད་ཆ་ཡག་པོ་ཤོད་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ལོ་ལྟར་ཐབ་ལྷ་གནམ་དུ་ལོག་རྗེས་ཤིང་འབྲས་དང་། དཀར་ཚལ། ཀ་ར། ཐབ་གོར་སོགས་དཀར་ཟས་བཟོས་ནས་ཐབ་ལྷ་དང་མེ་སྒྱོགས་བཏང་སྟེ་ཐབ་ལྷ་དང་ཐབ་ཀའི་ཨ་མ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།     

ལོ་སར་བ། རྒྱལ་ཟླའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་ཉིན་ཡས་མས་སུ་ཁང་པའི་ནང་གད་བདར་བྱེད་འགོ་བརྩམས་པ་དང་། དེ་ནི“ཁང་ཕྱགས་པ”དང“ཁང་ཕྱགས་པ”ཡིན། ཚེས་25ཉིན་ནས་བཟུང་ལོ་གསར་གྱི་ཐུད་ཟས་དང་ཤིང་འབྲས་དཀར་པོ་སོགས་བཙོས་ནས་ལོ་གསར་གཏོང་རྩིས་ཡོད།     

ལོ་ཆུང་།  ཞའོ་ཧུའུ་ཡང་ཟེར། དེའི་དུས་ཚོད་ནི་ལུགས་རྙིང་ལོ་ཐོའི་ཟླ12པའི་ཚེས8དང་ཟླ12པའི་ཚེས9སྟེ་གནམ་གང་གི་དགོང་མོར་ཡིན། ཁྱིམ་ཚང་ཚང་མས་དགོང་ཚིགས་བཤམས་ནས“ལོ་ཆུང”ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུས།    

ལོ་རྒན། ལུགས་རྙིང་གི་ཟླ12པའི་ཆེས་མཐའ་མཇུག་གི་དགོང་མོར་གནམ་གང་ཟེར་ཞིང་།  དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ནི་བྱ་དེ་དང་། ངང་པ། ཉ། ཤ། ཆང་། ལོའི་ཐུད་ཟས་དང་ཤིང་ཏོག་སོགས་ཚལ་བཅུ་ནི་མཆོད་རྫས་ཡིན། གནམ་གང་དགོང་མོར་ནང་མི་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་དགོང་ཟས་མཆོད་ཀྱི་ཡོད། 

ལོ་སྐྱེལ་བ།  ལོ་སར་གསོལ་སྟོན་མཇུག་འགྲིལ་རྗེས་བགྲེས་སོང་གིས་ན་སོ་དར་ལ་མ་བབས་པའི་རྗེས་རབས་པ་ཚོར་ལོ་གསར་གྱི་དངུལ་རྔན་སྤྲད་རྗེས་ལོ་གསར་བསུ་བའོ།།


དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
སྡུད་པ། འགྲེམ་པ།
འབྲེལ་ཡོད་འོས་སྦྱོར།
བརྡ་འགྲེལ་སྡོམ་རྩིས།

ཀློག་གྲངས། : 0

རྩོམ་སྒྲིག་ཁ་གྲངས།:1  སྔ་མའི་པར་གཞི།

ཉེ་ཆར་དག་བཅོས།:2020-03-06

གསར་སྤེལ་མཁན། :བསོད་ནམས་དབང་འགྲུབ།

བརྡ་འགྲེལ་འདིའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ།
རིགས་འགྲེ་བརྡ་འགྲེལ།