ཡིག་ཚགས། ནི་མིང་གཅིག་དོན་མང་ལ་འཇུག་སྟེ། དེར་དོན་གྱི་འཇུག་ཚུལ2ཡོད།

ཡིག་ཚགས།
མཉམ་སྤྱོད། QQབར་སྟོང་། སིན་ནཱ་ཟིན་ཕྲན། ཐིན་ཞུན་ཟིན་ཕྲན། སྐད་འཕྲིན།
(རིག་མཛོད།)

ཡིག་ཚགས།
མིག་སྔར་རིག་གཞུང་གི་ལས་རིགས་ན་ཡིག་ཚགས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་མཚན་ཉིད་བཞག་མེད། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཡིག་ཚགས་ཞེས་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་འགུལ་ཁག་སོ་སོའི་ནང་ཐད་ཀར་གྲུབ་པའི་ཉར་ཚགས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ཐོག་མའི་ཟིན་ཐོར་ཟེར། ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་རང་བཞིན་ནི་དེར་གཏོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན། རང་རྒྱལ་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ནི་རྒྱལ་རབས་སོ་སོར་མིང་མི་འདྲ་བ་ཡོད། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ“དེབ་ཐེར”ཟེར་བ་དང་། ཀྲོའུ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ“དཀྱིལ”ཞེས་པ། ཆིན་དང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ“དཔེ་གཞུང”ཞེས་འབོད་པ། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་སུ“ཡིག་ཚགས”ཞེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། ད་ལྟ་གཅིག་གྱུར་གྱིས“ཡིག་ཚགས”ཟེར།
གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ།

ནང་དོན།
མཚོན་པར་བྱེད་པའི་བྱ་དངོས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟབས་བདེ་ཞིང་ཁ་གསལ་བ།
མིང་ཚིག་གི་འབྱུང་ཁུངས།
རྟོག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་དང་རྒྱུ་ཆ་གཉིས་རིགས་དབྱེ་ཉར་ཚགས་བྱས་པ།
རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།
档案
1 ​གཞི་རྩའི་གོ་དོན།

ཞིབ་ཕྲའི་འགྲེལ་བཤད། ཡིག་ཚགས་ནི་ཐད་ཀར་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་ཡིན། “ཐད་ཀར་ཆགས་པའི”རྒྱུ་མཚན་ནི་ཡིག་ཚགས་ཀྱིས་ཡིག་ཆའི་ཐོག་མའི་རང་བཞིན་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པ་དང་། “ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོས”ཡིག་ཚགས་ཀྱིས་ཡིག་ཆའི་ཐོག་མའི་རང་བཞིན་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པ་དང་དུས་མཚུངས་ཡིག་ཆའི་ཟིན་ཐོའི་རང་བཞིན་ཡང་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་པ་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ངོ་མ་ཡིན་པའི་གདོད་མའི་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་ཞིག་རེད། ཡིག་ཚགས་ཀྱིས་ཡིག་ཆའི་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་རང་བཞིན་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་པས་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ལྡན་ཡོད་པས་ཡིག་ཚགས་ལ་གཞི་ནས་དངོས་དཔང་གི་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ངོ་བོ་གལ་ཆེན་ལྡན་པར་མ་ཟད། དཔེ་དེབ་ཀྱི་གསང་འཕྲིན་དཔྱད་ཡིག་དང་རིག་དངོས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་རེད།

1 ཡིག་ཚགས་ཀྱི་གྲུབ་མཁན། ཡིག་ཚགས་ནི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་། གཞུང་ཕྱོགས་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་སྒྲིག་གཞི། གཞུང་ཕྱོགས་མིན་པའི་སྒྲིག་གཞི་བཅས་དང་དེ་བཞིན་མི་སྒེར་དང་། ཁྱིམ་ཚང་། ཁྱིམ་རྒྱུད་བཅས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད།

2 ཡིག་ཚགས་ལས་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆ། ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཆ་ཆ་རྐྱེན་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། འདིར་བརྗོད་པའི“ཡིག་ཆ”ནི་གོ་དོན་རྒྱས་པའི་ཡིག་ཆ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་། འཇའ། སྒྲ་བརྙན་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཆ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཟེར། ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་ཆ་ནི་བྱ་དངོས་གཅིག་ལ་རིན་ཐང་མི་འདྲ་བའི་དུས་རིམ་གྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་གཉིས་ལ་ཁུངས་མཐུན་རང་བཞིན་དང་དུས་རིམ་རང་བཞིན་གྱི་ཐུན་མོང་རང་བཞིན་ལྡན་ཡོད་ལ། ཕན་འབྲས་དངོས་དང་། ཕན་ནུས། གྱེས་སྦྱོར་སོགས་རང་གཤིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོད། ཡིག་ཆ་ནས་ཡིག་ཚགས་ནི་དགག་སྒྲུབ་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྩོད་སྒྲུབ་འགུལ་སྐྱོད་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན། ཆ་འཕྲིན་གྱི་ནང་དོན་དང་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་གོ་ཆོད་པའི་དུས་ཡུན་དང་། རིན་ཐང་། མ་ལག་རང་བཞིན་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཆ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འདོར་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། ཐོག་མར་དུས་ནུས་རང་བཞིན་གྱི་དགག་པ། ཡིག་ཚགས་ནི་བསྒྲུབས་ཚར་བའི་ཡིག་ཆ་ཡིན། དེ་ནས་རིན་ཐང་ལྡན་པ་དང་ཡིག་ཚགས་ནི་བསྒྲུབས་ཚར་བའི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཉར་ཚགས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། མཇུག་མཐར་མ་ལག་རང་བཞིན་གྱི་དགག་པ། ཡིག་ཚགས་ནི་ཁ་ཐོར་རྣམ་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་གཏན་ཚིགས་ཆོས་ཉིད་ངེས་ཅན་ལྟར་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཆ་འཕྲིན་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཕྱིར། ཡིག་ཆ་ནི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་སྔ་མ་ཡིན་ལ། ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཆའི་མཐའ་འབྲས་ཡིན། ཡིག་ཆ་ནི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་པ་དང་ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཆའི་སྙིང་བཅུད་ཡིན། ཡིག་ཆ་ནི་ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཆའི་སྡེབ་སྒྲིག་ཡིན།

3 ཡིག་ཚགས་ཀྱི་རྣམ་པ། ཡིག་ཚགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ནང་གཞི་རྟེན་དང་། བཟོ་ཐབས། མཚོན་ཐབས་སོགས་ཚུད་ཡོད། ཐེག་བྱེད་དངོས་པོ་ནས་བལྟས་ན། རུས་པ་དང་། གསེར་རྡོ། དར་གོས། སྟབས་བདེ། ཤོག་བུ། སྤྱིན་ཁབ་སོགས་ཡོད། བཟོ་སྟངས་ཐད་ནས་བལྟས་ན། གྲི་བརྐོས་དང་། སྨྱུག་བྲིས། པར་འདེབས། འདྲ་བཟོ། པར་ལེན། སྒྲ་ཕབ། བརྙན་ལེན་སོགས་ཡོད། མཚོན་སྟངས་ནས་བལྟས་ན། ཡི་གེ་དང་། སྒྲ། བརྙན་སོགས་ཡོད།

4 ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། ཡིག་ཚགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་དང་། ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན། ཆ་འཕྲིན་རང་བཞིན། རིག་གནས་རང་བཞིན། སྤྱི་ཚོགས་རང་བཞིན། སློབ་གསོའི་རང་བཞིན། རིན་ཐང་རང་བཞིན་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དང་ཁྱད་ཆོས་གཞན་དག་ནི་དེའི་ངོ་བོ་སྤྱིར་བཏང་བ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར། ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་རགས་བསྡུས་སུ་བརྗོད་ཆོག་པ་སྟེ། ཡིག་ཚགས་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ངོ་མའི་གདོད་མའི་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་ཡིན།

2 མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ།

ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐོར་ལ། བསྡོམས་རྩིས་རགས་ཙམ་བྱས་པ་ལྟར་ན། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་དུ་རིགས་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་དང་ཟུར་ཚད་ལྟར་དབྱེ་ན་རིགས་ལྔ་སྟེ། ཁྲིམས་སྲོལ་རྣམ་པ་དང་ཚིག་མཛོད་རྣམ་པ། སློབ་དེབ་རྣམ་པ། ཆེད་རྩོམ་རྣམ་པ། དཔྱད་རྩོམ་རྣམ་པ་བཅས་ཡིན། ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་འདྲ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དང་པོ། རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བར་ཆབ་སྲིད་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་དང་། ཡིག་ཚགས་ཞེས་པའི་བྱ་དངོས་འདི་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། དཔེར་ན། ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་གྲུབ་རྗེས་ཡིག་ཚགས་བཟོས་པ་སྟེ། ཡིག་ཆའི་ད་སྤྱོད་ནུས་པ་དང་། ད་སྤྱོད་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་ནུས་པ། ད་སྤྱོད་མིན་པའི་ནུས་པ་བཅས་དུས་རིམ་གསུམ་ཚུད་ཡོད། རང་རྒྱལ་གྱི་བསམ་པར་ཡིག་ཆ་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་ལ་སྤྲད་རྗེས་གཞི་ནས་ཡིག་ཚགས་ནང་ཡིག་ཆ་དེའི་ད་ལྟ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ནུས་པ་དང་ད་ལྟ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ནུས་པ་མིན་པའི་ནུས་པ་གཉིས་ཚུད་ཡོད་པ་དང་། དབྱིན་ཡིག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཡིག་ཆ་ཡིག་ཚགས་ཁང་དུ་འབྱོར་རྗེས་ད་གཟོད་ཡིག་ཚགས་ལ་བལྟ་དགོས་པ་དང་། ཡིག་ཆའི་ད་སྤྱོད་མ་ཡིན་པའི་ནུས་པའི་དུས་རིམ་ཁོ་ནར་གོ་བ་ཡིན། གཉིས། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཟུར་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་ནས་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ན། ཡིག་ཚགས་ཞེས་པའི་བྱ་དངོས་དེའི་ངོས་འཛིན་ལའང་ཁྱད་པར་འབྱུང་སྲིད། དཔེར་ན་རང་རྒྱལ་གྱི་མི་ལ་ལས་ཆེད་མངགས་ལེགས་སྒྲིག་དང་གསལ་འབྱེད་བྱས་པའི་ཡིག་ཚགས་ལ་གཞི་ནས་ཡིག་ཚགས་ཟེར་གྱི་ཡོད་ཅིང་། མི་ལ་ལས་ཡིག་ཚགས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཉར་ཚགས་བྱས་ཤིང་ད་ལྟ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཡིག་ཆ་ལ་གཞི་ནས་ཡིག་ཚགས་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེ་ནི་སུང་རྒྱལ་རབས་བྱང་མའི་སྙན་ངག་པ་སུའུ་ཏུང་ཕོས《ཞི་ལིན་ལྡེབས་སྐོར་གླེང་བ》ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གི་ནང་དུ“འཕྲེད་དུ་རི་ལྡེབས་སུ་བརྩེགས་པ་དང་། རྒྱང་རིང་ལ་མཐོ་དམན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད”ཅེས་བྲིས་ཡོད། གསུམ། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་དུས་སྐབས་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་མི་རྣམས་དགོས་མཁོ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་ཡིག་ཚགས་ཞེས་པའི་བྱ་དངོས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་མི་འདྲ་བར་ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚགས་སྐོར་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ནང་བརྗོད་པའི་ཡིག་ཚགས་ཞེས་པ་ནི་ཉར་ཚགས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། ཡིག་ཚགས་མཁས་དབང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་ཡིག་ཚགས་ནི་ཡིག་ཚགས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཞིབ་དཔྱད་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། བཞི། ཡིག་ཚགས་རིག་པ་དེ་གསར་དར་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས་ད་དུང་སྨིན་མེད་པའི་དུས་རིམ་དུ་གནས་ཡོད། ལྔ། སྤྱི་ཚོགས་ཡར་ཐོན་ཡོང་བ་དང་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཡིག་ཚགས་རིག་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ཟམ་མི་ཆད་པར་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས་ཡིག་ཚགས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཟམ་མི་འཆད་པར་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་དང་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་འགྲོ་བའི་གོང་འཕེལ་གྱི་གོ་རིམ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། དྲུགམི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་ལག་ལེན་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་ཐེངས་གཅིག་ལ་འགྲུབ་མི་ཐུབ་པས་ལག་ལེན་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཟམ་མི་ཆད་པར་གཏིང་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་ངེས་རེད། ད་ལྟ་ཡིག་ཚགས་ལ་མཚན་ཉིད་གསུམ་བཞག་ཡོད་པ་སྟེ།

《ཧྥ་རན་སིའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་བཅའ་ཁྲིམས》(སྤྱི་ལོ1979ལོར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ)རང་བྱུང་མིའམ་ཁྲིམས་མི་གང་རུང་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་སམ་རྩ་འཛུགས་གང་རུང་། ལས་ཁུངས་དང་སྡེ་ཁག་གང་རུང་། རང་སྟེང་གི་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་བྱུང་བའམ་ཡང་ན་འབྱོར་བའི་ཡིག་ཆ་ཧྲིལ་པོ། དེ་གྲུབ་པའི་དུས་ཚོད་དང་། རྣམ་པ། གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཆ་སོགས་ཚང་མ་ཡིག་ཚགས་ཡིན།

《སུའུ་ལེན་གྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཆེན་མོ(པར་གཞི་གསུམ་པ)》ལས། “ཡིག་ཚགས་ནི་ལས་ཁུངས་དང་། མི་སྒེར། ཁྱིམ་རྒྱུད་བཅས་ཀྱིས་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་གྲུབ་པའི་ཡིག་ཆའི་སྤྱི་བསྡོམས་ཡིན”

ཨ་རིའི་དེང་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་མཁས་གྲགས་ཅན་དབང་ཤེ་ལུན་པོ་ཀེས་བརྩམས་ཆོས《དེང་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས—རྩ་དོན་དང་ལག་རྩལ》ཞེས་པའི་ནང“ཡིག་ཚགས་ནི་ཆོད་སྡོམ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཡུན་རིང་ཉར་ཚགས་བྱེད་རིན་ཡོད་པའི་ཞིབ་བཤེར་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་ཡིག་ཚགས་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་ཏུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་རྩིས་ཡོད་པའི་གཞུང་སྒེར་གྱི་སྒྲིག་གཞི་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་ཉར་ཚགས་བྱ་རྒྱུའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་རེད”

གོང་གསལ་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོས་འཛིན་མི་འདྲ་བ་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ཚང་མས་ཡིག་ཚགས་ལ་ངེས་པར་དུ་གཞི་རྩའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་གསུམ་ལྡན་དགོས་པ་སྟེ། གྲུབ་མཁན་དང་། བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་རིན་ཐང་། གཞི་རྟེན་དང་རྣམ་པ་བཅས་ཀྱི་སྣ་མང་རང་བཞིན་ལྡན་དགོས་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

3 རྒྱལ་ནང་གི་མཚན་ཉིད།
3_1 ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོ་དོན།

ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚགས་རིག་པའི་ལས་རིགས་ཀྱིས་དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས50ནས་བཟུང་། ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་དཔྱད་བསྡུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་ལོ1987ལོའི་ཟླ་9བའི་ཚེས5ཉིན་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དང་སྤྱི་ལོ1988ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས1ཉིན་ལག་ལེན་བསྟར་བའི《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་བཅའ་ཁྲིམས》བྱུང་བས་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོས་འཛིན་གྱི་རྨང་གཞི་ཅུང་གཅིག་གྱུར་བྱུང་ཡོད། བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ནང“ཡིག་ཚགས་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་ཆད་དང་ད་ལྟའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་དང་དེ་བཞིན་མི་སྒེར་གྱིས་ཆབ་སྲིད་དང་། དམག་དོན། དཔལ་འབྱོར། ཚན་རིགལག་རྩལ། རིག་གནས། ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ནས་ཐད་ཀར་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཉར་ཚགས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་དང་། སྒྲ་བརྙན་སོགས་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་ལ་ཟེར”

3_2 ད་ལྟའི་གོ་དོན།

ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ལས་རིགས་ཀྱི་ཚད་གཞི《ཡིག་ཚགས་ལས་ཀའི་གཞི་རྩའི་ཐ་སྙད》ཅེས་པའི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། “རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་སམ་མི་སྒེར་གྱིས་ཐད་ཀར་གྲུབ་པའི་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོ”ལ་ཟེར་གྱིན་ཡོད།

ཡིག་ཚགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསར་ཤོས་ནི“ཡིག་ཚགས་ནི་རྩ་འཛུགས་སམ་མི་སྒེར་གྱིས་དེ་སྔའི་སྤྱི་ཚོགས་ལག་ལེན་བྱེད་སྒོའི་ནང་ཐད་ཀར་གྲུབ་པའི་ཁ་གསལ་གཏན་འཁེལ་ཡིན་ལ་ཟིན་ཐོའི་ཆ་ཚང་གི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་འགྱུར་མེད་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་ཞིག་ཡིན། (ཧྥེང་ཧུའེ་ལིང་གི《ཡིག་ཚགས་རིག་པའི་རགས་བཤད》ཀྱི་པར་གཞི་གཉིས་པ)

4 མི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཚགས།

མི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཚགས་ནི་མི་ཞིག་གི་ཚེ་གང་གི་ཚེ་སྲོག་གི་བསྡུས་འབྲི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། མི་སྤྱོད་སྡེ་ཚན་གྱིས་མི་ཞིག་གི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་དཔྱད་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། མི་ཞིག་གི་ཆབ་སྲིད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པས་མཐོང་ཆུང་དང་སྣང་ཆུང་གཏན་ནས་བྱེད་མི་རུང་། མི་ཞིག་ལ་ལས་ཀ་དགོས་པ་དང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་དགོས་ན། སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་གི་སྡེ་ཚན་ཁ་ཤས་དང་། སྡེ་ཁག་ཁ་ཤས། འབྲེལ་བ་བྱེད་པ་བཅས་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་དང་། མི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཚགས་བཟོ་རྒྱུ་ནི་ལས་ཀའི་དགོས་མཁོ་ཡིན་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོའང་ཡིན་ལ། མི་ཞིག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལས་ཀ་བྱེད་པ་དང་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་དེ་བས་ཀྱང་ཡིན། དེ་ནི་སྡེ་ཚན་ནམ་ཁེ་ལས་ཀྱིས་མི་ཞིག་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་བྱེད་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ཡིག་ཚགས་མེད་པའི་མིས་ལས་ཁུངས་སམ་ཁེ་ལས་ཀྱིས་རང་ལ་རྒྱུས་མངའ་ལོན་བདེ་པོ་མེད་པ་ནི་བཤད་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ཉར་ཚགས་དང་ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱེད་པ་ནི་ལོས་ཡིན། ཉར་ཚགས་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་དང་། གང་དུ་ཉར་ཚགས་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ། སྤྱིར་བཏང་དུ་རྫོང(གྲོང་ཁྱེར)གི་ཐོན་རིམ་པ་དང་དེའི་ཡན་གྱི་མི་དོན་ཡིག་ཚགས་དོ་དམ་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཡོད་དགོས། འདི་ནི་གཙོ་བོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་དང་བྱ་ལས་སྡེ་ཚན་གྱི་ཐོ་འགོད་མི་སྣ་སོགས་ལ་ཟེར། རྒྱ་ཆེའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་འབོར་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཞང་དང་གྲོང་རྡལ་གྱི་དོ་དམ་སྡེ་ཁག་ཡོད་དགོས། ཁེ་ལས་སྡེ་ཚན་ནང་གཏན་འབེབས་ལོགས་སུ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། སྤྱིར་བཏང་དུ་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་གོང་རིམ་དོ་དམ་སྡེ་ཚན་དུ་བྱ་དགོས། འཁོར་འགྲོའི་མི་གྲངས་འབོར་ཆེན་ལ་གཏན་འབེབས་ལོགས་སུ་བྱས་ཡོད།

སྤྱི་ལོ2016ལོའི་ཟླ1པོར་ཀྲུང་དབྱང་རྩ་འཛུགས་པུས་བརྡ་ཁྱབ་བཏང་དོན། ཞིང་ཆེན་གྱིས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་ལས་བྱེད་པའི་ཡིག་ཚགས་ལ་ཆེད་དོན་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་རིང་ཡིག་ཚགས་རྫུན་བཟོ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི420རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཐག་གཅོད་བྱས་པའམ་ཡང་ན་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆད་པ་བཅད་པ་དང་མི186ཡིག་ཚགས་གནད་དོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཐོ་འགོད་བྱས་པ་དང་རྩད་ཆོད་མཐའ་གསལ་མ་བྱུང་གོང་གོ་གནས་སྤར་བའམ་ཡང་ན་གལ་ཆེའི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་མི་ཆོག་ཅེས་བཤད་པ་རེད། རྫུན་བཟོ་ལ་གཙོ་བོ་གཤམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གསུམ་ཡོད་དེ།

(1)ལོ་ཚོད་དང་། སློབ་རིམ། ལོ་རྒྱུས་བཅས་ནི“གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་ཕོག་ཁུལ”ཡིན།

(2)མི་མང་པོས་རོགས་ལས་བྱས་ཏེ་ཉེས་གསོག་བྱེད་པ།

(3)ལོ་རྒྱུས་དང་རྫུན་བཟོ་བྱས་པ་དེ་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་གཞན་དག་དང་བསྟུན་པ།

དུས་ཡུན་རིང་པོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལས་དོན་ནང་ཞུགས་མཁན་ལས་བྱེད་པ་ཞིག་གིས་ཡིག་ཚགས་རྫུན་བཟོ་བྱ་རྒྱུ་དེ་སྡེ་ཚན་མང་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ལོ་ན་དང་ཐེམ་ཐོ་སོགས་སྤྱི་བདེ་སྡེ་ཚན་གྱིས་དོ་དམ་བྱེད་པ་དང་། སློབ་རྒྱུས་སློབ་གསོ་སྡེ་ཚན་གྱིས་དོ་དམ་བྱེད་པ། ཡིག་ཚགས་ནི་སྡེ་ཚན་དེ་དག་གི་ལས་ཀའི་མཐའ་མའི་རྗེས་ཤུལ་ཙམ་རེད་ཅེས་བཤད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་གང་སར་རྫུན་བཟོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཚགས་ཤིག་གི་རྒྱབ་ཏུ་སྡེ་ཚན་མང་པོས་དོ་དམ་བྱེད་པ་དང་འགག་སྒོ་ནན་པོ་སྲུང་བའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། ལྷག་པར་དུ་དེ་སྔ་ཡིག་ཚགས་དོ་དམ་ལྷུག་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་གང་བྱུང་དུ་བཙལ་ན་དུས་ཚོད་དང་མི་རིགས་ཚང་མ་བཅོས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།

5 རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོ།
5_1 རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོའི་འབྱུང་ཁུངས།

སྤྱི་ལོ1948ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས9ཉིན་ནས་ཚེས11ཉིན་བར་ཕ་རི་སི་རུ་གནས་པའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སློབ་གསོ་དང་ཚན་རིག རིག་གནས་ཀྱི་ཚོགས་ཁག་གིས(UNESCO)ཆེད་མཁས་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་ཤིང་། འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ཡིག་ཚགས་ལས་དོན་པ་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ནས་སྤེལ་རེས་བྱས་པ་དང་། ཚང་མས་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པ་བརྒྱུད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ལས་འཛིན་ལྷན་ཚོགས(ICA)འཛུགས་རྒྱུའི་ཐག་བཅད་པ་རེད། ཚོགས་འདུའི་ཐོགICAསྒྲིག་ཡིག་དང་པོར་གྲོས་འཆམ་བྱུང་ཞིང་། སྒྲིག་ཡིག་ནང་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ཡིག་ཚགས་ལས་དོན་པས་ཐུན་མོང་ཐོག་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཆེད་ཡིག་ཚགས་སྲུང་སྐྱོང་ཡག་པོ་བྱས་ཏེ་གསལ་འབྱེད་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་པ་དང་། ཡིག་ཚགས་དང་ཡིག་ཆ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཤུལ་བཞག་རྒྱུ་དངོས་དང་འདྲ་བར་ཡོད།

སྤྱི་ལོ2007ལོའི་ཟླ11པར། སྤྱི་ལོ2008ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས9ཉིནAབཙུགས་ནས་ལོ་འཁོར60ལོན་པའི་དྲན་གསོའི་ཉིན་མོར་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་ཆེད། ICAཡི་ཁོངས་མི་ཡོངས་ཀྱིས་ཁ་ན་ཏའི་ཁུའེ་པེ་ཁེས་འཚོགས་པའི་ལོ་འཁོར་གྱི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་འདེམས་ཤོག་འཕངས་ཏེ་ལོ་རེའི་ཟླ6ཚེས9ཉིན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོར་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་རེད།

5_2 ཀྲུང་གོའི་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོ།

སྤྱི་ལོ2013ལོར་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱལ་ཁབ་ཡིག་ཚགས་ཅུས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ2013ལོ་ནས་བཟུང་ལོ་རེའི་ཟླ6པའི་ཚེས9ཉིན“རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོ”དེ་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་སྒོའི་ཉིན་མོར་བརྩི་རྒྱུའི་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཉིན་མོ་དེ་འཛམ་གླིང་ཡིག་ཚགས་ལས་རིགས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་འཛམ་གླིང་ཡིག་ཚགས་ལས་དོན་པས་རང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་ཆེད་གོ་སྐབས་ཤིག་མཁོ་འདོན་བྱས་པ་དེས་སྤྱི་དམངས་དང་། ཆབ་སྲིད་པ། ཐབས་ཇུས་འགོད་པ་བཅས་དང་དེ་བཞིན་རོགས་སྐྱོར་སྒྲིག་གཞིའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་གནས་བབ་མཐོ་རུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཕན་པ་ཡོད་པ་དང་། སྤྱོད་མཁན་གསར་པར་ལྕག་སྐུལ་དང་སྤྱོད་མཁན་གྱི་རྨང་གཞི་རྒྱ་ཆེར་གཏོང་བ། ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་དང་ཡིག་ཚགས་ཆེད་ལས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་འགྱུར་ལྡོག་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་ནས་ཡིག་ཚགས་ལས་རིགས་ཀྱིས་དེའི་དོན་སྙིང་གང་ལེགས་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཏེ་དེ་བས་ཆེ་བའི་ཡིད་ཆེས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཉམ་འགུལ་འཛུགས་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་རེད།

6 འཛམ་གླིང་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ཡང་རྩེ།

1 འཛམ་གླིང་ཐོག་ད་ཡོད་ཀྱི་ཆེས་སྔ་བའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཆིངས་ཡིག་གི་ཡིག་ཚགས་ཆ་ཚང་ཞིག

ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི1296ལོར་ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་ཧྥ་ལོ་ལ་སི་ནུབ་མའི་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པས་ཧོ་ཐི་རྒྱལ་པོ་ཧ་ཐུའུ་ཧྲུའར་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དང་ཁ་ཐེ་ཧྲིའི་གཡུལ་འགྱེད་རྗེས་སུ་ཞི་ཆིངས་བཞག་པ་དང་འབྲེལ་དམག་དོན་མནའ་མཐུན་བཙུགས། ཆིངས་ཡིག་ཐོག་མ་དེ་དངུལ་གྱིས་བཟོས་པ་རེད།

2 འཛམ་གླིང་ཐོག་ད་ཡོད་ཀྱི་ཆེས་ཆེ་བའི་ཤོག་རྩྭ་ཡིག་ཚགས།

སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི1164ལོར། ཨེ་ཅིབ་ཀྱི་ཧྥ་ལོ་ལ་ཏིང་མེ་གླིང་གི་ཞི་སི་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཤོག་རྩྭ་ཡིག་ཆ་བཟོས། ཡིག་ཆའི་ནང་ཕ་ལཱ་སི་ཁྲི་ཐོག་གསུམ་པའི་སྐབས་ཀྱི་བྱས་རྗེས་དང་དགེ་ལས་བཀོད་ཡོད། ཡིག་ཆའི་འཁོར་མདའ་ནི་ཡིག་མཁན་གསུམ་གྱིས་བྲིས་པ་དང་། རྩྭ་ལྡུམ79སྦྱར་ན་རིང་ཚད་ལ་དབྱིན་ཁྲེ133དང་ཞེང་ཚད་ལ་དབྱིན་ཁྲེ17ཙམ་ཡོད། ཏེ་པི་སིའི་དུར་ཁུང་ཞིག་རྙེད་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་དབྱིན་ཇི་བ་ཧ་ལི་སི་ཡིས་ཉོས་པས་མིང་ལ་ཧ་ལི་སི་ཤོག་རྩྭ་ཟེར། ད་ལྟ་ལུན་ཏུན་པུའུ་ལེ་ཏན་རྟེན་རྫས་ཁང་ནང་ཉར་ཡོད།།

3 འཛམ་གླིང་ཐོག་གསར་དུ་བཏོན་པའི་ཆེས་སྔ་བའི་ཡིག་ཚགས་ཆེད་ལས་དུས་དེབ།

སྤྱི་ལོ1876ལོར་འཇར་མན་གྱི་ས་གནས་རང་བཞིན་གྱི་ཡིག་ཚགས་དུས་དེབ《ཡིག་ཚགས་དུས་དེབ》གསར་དུ་བཏོན། དུས་དེབ་དེ་པ་ཧྥ་ཀན་ཀྲོའུ་ཡིག་ཚགས་ཅུས་ཀྱིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ལོ་རེའི་དུས་དེབ། འཇར་མན་གྱི་ཡི་གེ་བཅས་ཡིན་པ་དང་གཙོ་བོ་ཡིག་ཚགས་རིག་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དང་ཡིག་ཚགས་ཕྱོགས་བསྡུས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་རེད།

4 འཛམ་གླིང་ཐོག་ཡིག་ཚགས་རིག་པ་ནི་རང་ཚུགས་ཅན་གྱི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅེས་པའི་ལྟ་བ་འདིན་མཁན་གྱི་མི་ཐོག་མ།

སྤྱི་ལོ1884ལོར་ཧྥ་རན་སེའ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་མཁས་ཅན་ལང་ཀྲེན་གྱིས《རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚགས་ཁང་དང་། དཔེ་མཛོད་ཁང་། རྟེན་རྫས་ཁང་བཅས་ཀྱི་དུས་དེབ》ཀྱི་དེབ་དང་པོའི་ཐོག《ཡིག་ཚགས་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་ཚན་རིག》ཅེས་པ་སྤེལ་ཡོད། རྩོམ་པ་པོས་ཐེངས་དང་པོར་ཡིག་ཚགས་རིག་པ་དེ་རང་ཚུགས་ཀྱི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་བཏོན།

5 འཛམ་གླིང་ཐོག་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ཆེད་ལས་དཔེ་སྐྲུན་གཅིག་པུ།

སྤྱི་ལོ1982ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས3ཉིན། ཀྲུང་གོས་ཡིག་ཚགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་བཙུགས། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཡིག་ཚགས་ཆེད་ལས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གཅིག་པུ་ཡིན།

6 འཛམ་གླིང་ཐོག་ཡིག་ཚགས་ཆེད་ལས་ཚགས་པར་གཅིག་པུ།

སྤྱི་ལོ1995ལོར《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚགས་ཚགས་པར》དངོས་སུ་གསར་དུ་བཏོན། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཡིག་ཚགས་ཆེད་ལས་ཚགས་པར་གཅིག་པུ་ཡིན།

7 ཐེག་གཟུགས་རིམ་འགྱུར།

ཡིག་ཚགས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོ་འགོད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་དང་ཡིག་ཚགས་དེ་ཉིད་ལའང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།

རུས་བརྐོས་ཡིག་ཚགས། རུས་བརྐོས་ཡིག་ཚགས་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ད་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་ནང་གི་ལོ་རབས་རིང་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་དང་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གྲངས་འབོར་ཁྲི15ཡན་ཟིན་གྱི་ཡོད། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ང་ཚོར་བཞག་པའི་ཆེས་སྔ་བའི་ཡིག་ཚགས་དང་ཡི་གེའི་རྒྱུ་ཆ་ནི། རུས་པའི་ཡིག་ཚགས་འདི་རིགས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ད་ཡོད་ཆེས་སྔ་བའི་མ་ལག་ཅན་གྱི་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཡིག་ཚགས་དེ་རིགས་རྒྱུ་ཆ་བཟོས་པའི་དམིགས་བསལ་ཡིན་པ་དང་། ལོ་རབས་ཀྱི་རྒྱང་ཐག་རིང་བ་དང་། གྲངས་འབོར་ཉུང་བ། འཛམ་གླིང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བལྟས་ནའང་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་རེད།

གསེར་ཡིག་ཡིག་ཚགས། གསེར་ཡིག་ཡིག་ཚགས་ནི་རུས་པའི་ཡིག་ཚགས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་རྩ་ཆེན་གཞན་ཞིག་ཡིན། ལི་ཆས་སྟེང་ཡི་གེ་བརྐོས་པ་དེ་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་སུ་བྱུང་བ་དང་། ཀྲུའུ་ནུབ་མར་བསླེབས་དུས། ཀྲུང་གོའི་ལི་ཆས་ཆེས་དར་བའི་དུས་སྐབས་སུ་སླེབས་པ་དང་། སྐབས་དེར་ལི་ཆས་སྟེང་གི་ཡི་གེ་མང་དུ་སོང་བ་དང་། དོན་དག་མང་ཞིང་། དཔེ་དེབ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྡན། གནའ་རབས་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ལྕགས་རིགས“གསེར”ཡིན་པ་དང་། ལི་ཆས་ཐོག་བརྐོས་པའི་ཡི་གེ་ལ“གསེར་གྱི་ཡི་གེ”དང“མིང་གི་ཡི་གེ”ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། དེར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ལི་ཆས་ལ“གསེར་གྱི་ཡི་གེ”ཞེས་ཟེར། ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གསེར་ཡིག་ཡིག་ཚགས་ཐོ་འགོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་རུས་ཚིགས་ཡིག་ཚགས་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཚགས་པས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད།

དར་གོས་ཡིག་ཚགས། ཀྲུང་གོ་ནི་དར་གོས་ཀྱི་ཕ་ཡུལ་ཡིན་པ་དང་དར་གོས་ཡིག་ཚགས་ཀྱིས་ཀྱང་གོ་གནས་ཤིག་བཟུང་ཡོད། དར་འཐག་ལས་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས། ཀྲན་གོའི་དུས་སྐབས་སུ་དར་གོས་ཀྱིས་ཡི་གེ་འབྲི་བའི་རྒྱུ་ཆ་བྱས་པ་དང་། ཆིན་དང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་མང་། འབྲི་རྩལ་རྒྱུ་ཆ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དགེ་མཚན་མང་པོ་ཡོད་དེ། གང་འདོད་དུ་འདྲ་གཅོད་བྱེད་ཆོག་པ་དང་། སྤུས་ཀ་དག་ཅིང་མཉེན་ཆ་ལྡན་པ། འཁྱེར་བ་དང་ཉར་ཚགས་བྱེད་བདེ་བ་བཅས་ཡིན་པས། མང་ཆེ་བ་མང་ཚོགས་ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་རི་མོ་དང་གསུང་རབ་བཤུ་འབྲི་བྱེད་པར་བཀོལ་ཆོག དེའི་རིན་གོང་ཧ་ཅང་མཐོ་བས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཐབས་བྲལ་བས་ཝེ་ཅིན་ཀུའུ་རྒྱལ་རབས་སུ་སླེབས་པ་དང་། འོན་ཀྱང་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སྔར་བཞིན་དར་གོས་ཀྱིས་བྲིས་པ་རེད། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་ཀྱི་བཀའ་ལྟར་བཀའ་ཕབ་པ་དང་བཙོན་གྲོལ་བཏང་བ་སོགས་ཀྱི་མཚན་བྱང་ཡི་གེ་ད་དུང་ལི་ཅིན་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ཅན་དབྱི་ཡིག་ཚགས། ཅན་དབྱི་ཡིག་ཚགས་ཞེས་པ་ནི་ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་སུ་སྨྱུག་ཤིང་གཞི་རྟེན་དུ་བྱས་ནས་གྲུབ་པའི་ཡིག་རིགས་ལ་ཟེར། “ཅན”ཞེས་པ་ནི་དོག་ཅིང་རིང་བའི་སྨྱུག་ལེབ་བམ་ཤིང་ལེབ་ལ་ཟེར“ཡཱོ”ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གྲུ་གྲུ་བཞི་ཅན་ལ་ཟེར་བ་དང་། གཙོ་བོ་གཞུང་དོན་ཡིག་རིགས་དཀྱུས་མར་སྤྱོད་པ་ཡིན། “ཇུས”ཞེས་པ་ནི་ལེ་ཚན་ཁ་ཤས་མཉམ་དུ་བསྒྲིགས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་གལ་ཆེན་དང་བསྟན་བཅོས་འབྲི་བར་སྤྱོད་པ་ལ་ཟེར། ད་ཡོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ལས་བལྟས་ན། སྨྱུག་ལེབ་དང་ཤིང་དུམ་མང་ཆེ་བ་ཡི་གེ་འབྲི་བའི་རྒྱུ་ཆར་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་པས། ཡིག་ཆའི་ཡིག་ཚགས་ལ་རྒྱུན་དུ“དཔེ་དེབ”དང་། “གཞུང་ལུགས”“བར་ཆ”“བསྡུས་དེབ”“ཅན་དབྱི”“དཔེ་གཞུང”སོགས་ཟེར།

རྡོ་བརྐོས་ཡིག་ཚགས། ཆིན་རྒྱལ་རབས་སྔོན་གྱི་དུས་སྐབས་ནས་བཟུང་། རྡོ་རྒྱུ་དེ་བྱ་བ་ཐོ་འགོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆར་བྱས་ཏེ། ཆིན་རྒྱལ་རབས་སུ་སླེབས་དུས། རྡོ་བརྐོས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་མ་ཟད། གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དང་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད། སྐབས་དེའི་རྡོ་ལ་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་ལྡན། རྡོ་བརྐོས་ཡིག་ཚགས་ནི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་རྡོ་བརྐོས་དེ་སྲིད་ཇུས་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་རྒྱལ་དོན་དོན་ཆེན་བཀོད་པའི་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་པའི་དཔྱད་གཞི་ཡག་ཤོས་སུ་བརྩི་གི་ཡོད། དེ་ནི་རྡོ་བརྐོས་ནས་རྒྱུ་ཆ་ལེན་སླ་བ་དང་། ཡུན་རིང་གནས་པ། ཉར་ཚགས་བྱེད་བདེ་བ་བཅས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཟངས་ཆས་ལུགས་རྒྱག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པས་རུལ་བསླད་གཏོང་སླ་བ་དང་། ཤོང་ཚད་མི་འདང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། རུས་བརྐོས་དང་། ཅིན་ཝུན། ཅན་ཡུས་བཅས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་དང་མི་འདྲ་བ་ནི། དུས་རབས་ཡར་ཐོན་བྱུང་བའི་དབང་གིས་དེ་གསུམ་པོ་རིམ་བཞིན་གནའ་རྩོམ་ཐུབ་པ་དང་། རྡོ་བརྐོས་ཡིག་ཚགས་ཁོ་ན་ད་བར་སྔར་བཞིན་གསོན་ཤུགས་ལྡན་ཡོད་པ་དེ་རེད།

ཤོག་རིགས་ཡིག་ཚགས་ཏེ། རང་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་གཞི་རྟེན་དེ་ཤོག་རིགས་ཡིག་ཚགས་ནས་བཟུང་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་ནས་བསྡུས་ཡིག་གི་ཚབ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་ཡིག་གཟུགས་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ད་ལྟའི་བར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

བཟོ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཞུགས་རྗེས། སྒྲ་བརྙན་ཡིག་ཚགས་བྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན། འདྲ་པར་དང་། གློག་བརྙན། སྒྲ་ཕབ་སྤྱིན་ཤོག་། བརྙན་ཕབ་སྤྱིན་ཤོག་སོགས་ཡོད། དུས་རབས་20པའི་དུས་དཀྱིལ་གྱི་རྗེས་སུ། ཡིག་ཚགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཕྱིན་ནས་ཚབ་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་སྒྲ་ཕབ་སྤྱིན་ཤོག་དང་། ཀཱན་སོགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ཐོག་ཐོ་འགོད་བྱེད་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་གྱི་མ་ལག་ལ་བརྟེན་ནས་ཉར་ལེན་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་འཕྲིན་གཏོང་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་བརྒྱུད་གཏོང་བྱེད་ཆོག་པའི་གློག་རྡུལ་ཡིག་ཆ། ཉར་ཚགས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་གློག་རྡུལ་ཡིག་ཆ་དང་དེ་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་མཉེན་ཆས་དེ་དག་ཐོན་པ་དང་ཞུགས་གྲངས་དང་འབྲེལ་ཡོད་གྲངས་གཞི་གཞན་དག་ལ་གློག་རྡུལ་ཡིག་ཚགས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གློག་རྡུལ་ཡིག་ཚགས་བྱུང་བ་ནི་ཡིག་ཚགས་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེས་ཡིག་ཚགས་ལས་དོན་གྱི་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་སྟངས་དང་གཞི་རྩའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཐ་ན་བསམ་གཞིག་འདུ་ཤེས་ལ་ཐད་ཀར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད།

8 ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས།

ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་ནི་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་གསར་པའི་ནང་ཡིག་ཚགས་ཆ་འཕྲིན་ཐོན་ཁུངས་གསར་སྤེལ་བྱས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་བའི་རྣམ་པ་གསར་པ་ཞིག་རེད། ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་ནི་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་གྱིས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་པའི་སྤྱི་པའི་ཆ་འཕྲིན་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་བཙུགས་པའི་ས་ཚིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེས་ཤོག་ངོས་གཙོ་བོའི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་ཡོད་ཆ་འཕྲིན་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཞབས་ཞུ་མཁོ་འདོན་བྱས་ནས་སྤྱི་པའི་ཆ་འཕྲིན་དྲ་རྒྱའི་མཚམས་ཚིགས་ཤིག་གྲུབ་ཡོད། ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་འཛུགས་སྐྲུན་ནི་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་གྱི་དྲ་རྒྱའི་ཆ་འཕྲིན་ཅན་འཛུགས་སྐྱོང་གི་རྨང་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་ལས་དོན་ཞིག་དང་ཡིག་ཚགས་སྡེ་ཚན་གྱིས་དྲ་རྒྱའི་འཛམ་གླིང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་སྐར་ཁུང་ཞིག་རེད། ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་ཀྱི་མིང་དང་ཁོངས་མིང་ནི་དྲ་ཚིགས་ཀྱི་ཤོག་ངོས་སུ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ཆུ་ཚད་མཚོན་ཐུབ།

9 རྒྱལ་སྤྱིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ།

ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་དཔེ་མཛོད་ཁང་ལས་རིགས་དང་ཡིག་ཚགས་ལས་རིགས་ཚང་མར་མཉམ་ལས་ཡོད་པས་ས་བཀྲ་དང་། བརྩེ་བ། ཡིག་ཚགས་བཅས་གཞི་གཅིག་ཅན་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་རིམ་བཞིན་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ཡོད། ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་དང་དྲ་རྒྱའི་འཕེལ་རྒྱས་དང་བསྟུན་ནས་པར་རིས་དང་། བརྩེ་བ། ཡིག་ཚགས་བཅས་གསུམ་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐོན་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་སྒྲིག་གཞི་དང་དཔེ་དེབ་སྒྲིག་གཞི་མང་པོ་མཉམ་འབྲེལ་ལམ་ཡང་ན་བསྡུ་སྒྲིལ་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན་ཨ་རིའི་ཙུང་ཐུང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནི་དཔེ་མཚོན་གྱི“ཕྱོགས་གསུམ་གཞི་གཅིག”དྲགི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། འགྲེམས་ཁང་ནང་དཔེ་དེབ་དང་། ཡིག་ཚགས། ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་བཅས་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྒྲ་བརྙན་ཡིག་ཚགས་དང་དཔེ་དེབ་འབོར་ཆེན་ཡོད་པ་དང་། ཡང་དཔེར་ན། ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡར་དཔེ་དེབ་དང་། གསང་འཕྲིན། ཡིག་ཚགས་བཅས་གཞི་གཅིག་ཅན་གྱི་དངོས་ཚན་འབོར་ཆེན་ཡོད་པ་དང་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ཡིག་ཚགས་ཚང་མ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནང་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པས་རྒྱལ་ཁབ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་གསང་འཕྲིན་འགན་ནུས་སྤྲད་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གསང་འཕྲིན་ལྟེ་གནས་སུ་གྱུར་ཡོད།

10 རྒྱལ་ནང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ།

ཡིག་ཚགས་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཡིག་ཚགས་ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་འཕེལ་རིམ་མགྱོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན་ནས་རང་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་འཛུགས་སྐྲུན་ཡང་ཉིན་བཞིན་འཐུས་ཚང་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སུ་ཕྱིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཡིག་ཚགས་ཅུས(ཁང)དང་། ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་ཡིག་ཚགས་ཅུས(ཁང) གྲོང་ཁྱེར་རིམ་པའི་ཡིག་ཚགས་ཅུས(ཁང) རྫོང་རིམ་པའི་ཡིག་ཚགས་ཅུས(ཁང)བཅས་རིམ་བཞིའི་ཡིག་ཚགས་སྲིད་འཛིན་གཙོ་གཉེར་སྡེ་ཁག་གི་ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་མ་ལག་བཙུགས་ཟིན། ཡིག་ཚགས་སློབ་ཚོགས་དང་། ཡིག་ཚགས་དུས་དེབ། ཡིག་ཚགས་ཚགས་པར་ཁང་སོགས་ཡིག་ཚགས་ཁག་གི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་སྤེལ་རེས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་སྒྲིག་གཞི་དང་ཚོགས་པའི་ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་མ་ལག་བཙུགས་ནས་ཡིག་ཚགས་ཐོན་རྫས་ཁེ་ལས་དང་ཡིག་ཚགས་ཞབས་ཞུའི་ཁེ་ལས་སོགས་ཡིག་ཚགས་ཁེ་ལས་ཀྱི་དྲ་ཚིགས་མ་ལག་བཙུགས་ཡོད། ཁྱིམ་ཚང་ཡིག་ཚགས་དང་། ཕྲུ་གུ་འཚར་ལོངས་ཡིག་ཚགས། དམངས་འཚོའི་ཡིག་ཚགས་སོགས་ཆེད་དོན་ཡིག་ཚགས་ཀྱི་དྲ་ཚིགས་མ་ལག་བཙུགས་ནས་མཐོ་སློབ་ཁག་གི་ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་མ་ལག་བཙུགས་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཡིག་ཚགས་དྲ་བ་དང་ཡིག་ཚགས་དྲ་བའི་གླེང་སྟེགས་ཀྱིས་མཚོན་བྱེད་དུ་བྱས་པའི་དམངས་ཁྲོད་རང་གཉེར་ཡིག་ཚགས་དོ་དམ་མཛུབ་ཁྲིད་དྲ་ཚིགས་ཀྱང་བཙུགས་ཡོད་པ་དེས་རང་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་དྲ་ཚིགས་འཛུགས་སྐྲུན་ཚད་རིམ་གསར་བ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པར་མཚོན།


དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

བརྡ་འགྲེལ་གདོང་འཛར།

སྲིད་འཛིན། མི་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཚགས།
སྡུད་པ། འགྲེམ་པ།
འབྲེལ་ཡོད་འོས་སྦྱོར།
བརྡ་འགྲེལ་སྡོམ་རྩིས།

ཀློག་གྲངས། : 0

རྩོམ་སྒྲིག་ཁ་གྲངས།:1  སྔ་མའི་པར་གཞི།

ཉེ་ཆར་དག་བཅོས།:2019-12-27

གསར་སྤེལ་མཁན། :ཁྲི་པདྨ་རྣམ་རྒྱལ།

བརྡ་འགྲེལ་འདིའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ།
རིགས་འགྲེ་བརྡ་འགྲེལ།