ཧྥུའུ་ཨེར་ཐའེ།

ཧྥུའུ་ཨེར་ཐའེ་ནི་ཧྥ་རན་སེའི་བློ་སྒོ་འབྱེད་པའི་བསམ་བློ་པ་དང་རྩོམ་རིག་པ། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པར་ཧྥ་རན་སེའི་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་བློ་སྒོ་འབྱེད་པའི་ལས་འགུལ་གྱི་གཙོ་འཛིན་བཅས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 弗朗索瓦•马利•阿鲁埃 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Voltaire མཚན་ཧྲིལ་བོ། ཧྥུའུ་ལང་སུའོ་ཝ•མཱ་ལི•ཨ་ལུའུ་ཨེར། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1694.11.21-1778.5.30) རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སེ། ལས་རིགས། བསམ་བློ་པ་དང་རྩོམ་རིག་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

པི་ཏ་ཀོ་ལ་སི།

གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་རྩིས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། གུས་ལུགས་རྙིང་མའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་པི་ཏ་ཀོ་ལ་སི། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 毕达哥拉斯 དབྱིན་ཇིའི་མིང་། Pythagoras འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། 572 BC~497 BC རྒྱལ་ཁབ། གནའ་རབས་ཞི་ལི། མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ། ༡.དཔངས་འཕྲེད་གཏན་སྲོལ། ༢.དབྱངས་རྒྱུན་གཏན་སྲོལ། ༣.ཡ་གྲངས་དང་ཆ་གྲངས། ཚུགས་ཐུབ་གྲངས་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཐབས། མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་རྩིས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ནམ་མཁའི་ནོར་བུ།

​ བོད་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་ལགས་སྤྱི་ལོ1938ལོར་ཁམས་སྡེ་དགེ་རུ་སྐྱེས། དམ་པ་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གོམ་པ་སྤོ་བའི་ཕྱོགས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། ཁོང་གི་སློབ་མའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཨ་མེ་རི་ཁ་དང་། ཧྥ་རན་སི་སོགས་རྒྱལ་ཁབ40ལྷག་བརྒལ་ཡོད་པ་དང་། སློབ་མའི་གྲངས་ཚད་ཀྱང་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་ཏུ་སོང་འདུག གཞན་ད་དུང་ཁོང་གི་ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་ལ་སོགས་པའི་བརྩམས་ཆོས་དག་འཇར་མན་དང་། ཨུ་རུ་སུ་སོགས་ཀྱི་མཚོན་འཛམ་གླིང་གི་ཡིག་རིགས་མི་འདྲ་བ་བཅུ་ལྷག་ལ་བསྒྱུར་འདུག

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཧྥི་རན་ཟིའོ་སི་ཁེས་ནེ།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1694ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་ཞིང་བདག་དང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཆུང་དུས་སུ་སྨན་དཔྱད་ལ་སྦྱངས། ད་དུང་རྫས་འགྱུར་དང་། སྐྱེ་དངོས། གྲངས་རྩིས། མཚན་ཉིད་རིག་པ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་མཐར་སྨན་རིག་པའི་རབ་འབྱམས་པའི་གོ་གནས་བླངས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 弗朗斯瓦·魁奈 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Francois Quesnay ལས་རིགས། དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1694-1774) འཁྲུངས་ཡུལ། ཧྥ་རན་སི། ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ཁེས་ནེ་ནི་ཧྥ་རན་སིའི་ཞིང་བདག་དང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

རོའུ་སའོ།

ཁོང་ནི་དུས་རབས18པའི་ཧྥ་རན་སིའི་བློ་འབྱེད་བསམ་བློ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། སློབ་གསོ་བ་དང་རྩོམ་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ1712ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས28ཉིན་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་། ཆུང་དུས་ནས་ཡུམ་ཆེན་ཚེ་ལས་འདས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སློབ་གྲྭའི་སློབ་གསོ་བརྒྱུད་མ་མྱོང་ཞིང་། དགེ་ཕྲུག་དང་ཞབས་ཕྱི་བ་བཅས་བྱས་མྱོས་བ་དང་རྗེས་སུ་ཕ་རི་སི་རུ་གཏན་སྡོད་བྱས། སྤྱི་ལོ1778ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས2ཉིན་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 卢梭 རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སི། འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ1712ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས28ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1778ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས2ཉིན། ལས་རིགས། བློ་འབྱེད་བསམ་བློ་བ། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཨ་ཏའི་ཡ།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1929ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས22ཉིན་ལོན་ཏོན་ཏུ་སྐྱེས་ཤིང་། དབྱིན་ཇིའི་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲངས་རིག་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ2019ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས11ཉིན་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 阿帝亚 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sir Michael Francis Atiyah རྒྱལ་ཁབ། དབྱིན་ཇི། སྐྱེས་ཡུལ། ལོན་ཏོན། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1929ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས22ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ2019ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས11ཉིན། ལས་རིགས། གྲངས་རིག་མཁས་པ། ངོ་སྤྲོད།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཝུའུ་ཝུན་ཅུན།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1919ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས2ཉིན་ཧྲང་ཧའེ་རུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཀྲུང་གོའི་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲངས་རིག་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོ2017ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས7ཉིན་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 吴文俊 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Wu Wen-tsün རྒྱལ་ཁབ། ཀྲུང་གོ མི་རིགས། རྒྱ་རིགས། སྐྱེས་ཡུལ། ཧྲང་ཧའེ། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1919ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས2ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ2017ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས7ཉིན། ལས་རིགས། གྲངས་རིག་མཁས་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཨོའུ་ཅི་ལའེ་ཏིག

ཨོའུ་ཅི་ལའེ་ཏིག་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི330ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི275ལོའི་བར་གྱི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སིའི་གྲངས་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དབྱིབས་རྩིས་ཀྱི་ཡབ་ཆེན་ཞེས་འབོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 欧几里得 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Ευκλειδης རྒྱལ་ཁབ། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སི། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི330ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི275ལོའི་བར། ལས་རིགས། གྲངས་རིག་པ། ངོ་སྤྲོད། ཨོའུ་ཅི་ལའེ་ཏིག་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི330ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི275ལོའི་བར་གྱི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སིའི་གྲངས་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ།

ཁོང་ནི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཁམས་འབའ་ཐང་རྫོང་དུ་སྐྱེས། ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་ལ《ཟླ་བའི་སྟེང་གཤེར་གཟུགས་ཡོད》དང་།《རྩོད་སྒྲུབ་རིག་པའི་གསར་དཔྱད》《རང་བྱུང་རྩོད་སྒྲུབ་རིག་པ་གསར་བཤད》སོགས་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 平措汪杰 འཁྲུངས་འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ(1921.10-2014.03.30) རྒྱལ་ཁབ། ཀྲུང་གོ མི་རིགས། བོད་རིགས། སྐྱེས་ཡུལ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་འབའ་ཐང་རྫོང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཕྱོགས་གླང་།

སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དེ་ནི་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སིངྒ་བཀྟ་ཅེས་བྱ་བར་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས། སྐུ་འཁྲུངས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་བྲམ་ཟེའི་རིག་བྱེད་ཐམས་ཅད་དང་། གཞན་ཡང་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པར་གྱུར། དེ་ལྟར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པས་ཁྱབ་པར་མཛད་ནས་མཐར་ཨོ་ཌི་བི་ཤའི་ནགས་ཚལ་དབེན་པའི་སྒྲུབ་ཕུག་དེ་ཉིད་དུ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དུ་མ་དང་བཅས་ཏེ་ཞིང་གཞན་དུ་གཤེགས་སོ། ། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 陈那 འཁྲུངས་ཡུལ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ལུའུ་སུའོ།

ལུའུ་སུའོ་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཧྥ་རན་སེའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བསམ་བློ་པ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། སློབ་གསོ་པ། རྩོམ་རིག་པ་དང་རྨོངས་སེལ་ལས་འགུལ་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་འཐུས་ཚབ་མི་སྣ་བཅས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 让•雅克•卢梭 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Jean-Jacques Rousseau མཚན་ཧྲིལ་བོ། རང•ཡཱ་ཁུ•ལུའུ་སུའོ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1712.6.28-1778.7.2) རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སེ། ལས་རིགས། བསམ་བློ་པ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེ

སློབ་དཔོན་ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེ་ནི་གསང་ཕུ་ནེའུ་མཁན་པོ་མཛད་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱག་རྗེས་བླ་མེད་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། གདན་སའི་སློབ་གཉེར་ལམ་ལུགས་གསར་གཏོད་མཛད་མཁན་གྱི་སློབ་གསོའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་ཁོས་བོད་ཀྱི་གདན་སའི་སློབ་གཉེར་ལམ་ལུགས་གསར་གཏོད་གནང་བ་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིགས་གནས་གང་ལའང་ཡར་ཟླའི་དཔལ་བཞིན་ད་ལྟའི་བར་དུ་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། ། འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། སྤྱི་ལོ(1209—མི་གསལ) འཁྲུངས་ཡུལ། ལྷ་ས་སྟག་རྩེ་རྫོང་ཁོངས། སློབ་མ། རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་སེང་ཆེན་བརྒྱད། གྲུབ་མཐའ། བཀའ་གདམས་པ། འཐུས་ཚབ་བརྩམས་ཆོས། 《བྱམས་ཆོས་སྡེ་ལྔའི་འགྲེལ་བ》 མཛད་རྗེས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

རྡ་བེ་རྡི་རི་ཁཱ་དོ།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1823ལོར་དབྱིན་ཇིའི་ཡ་ཧི་དཱ་པའི་སྐུ་དྲག་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཕ་ནི་མ་རྐང་འཚོང་མཁན་ཕྱུག་པོ་ཞིག་ཡིན། རྡ་བེ་རྡི་རི་ཁཱ་དོས་སློབ་གསོ་མང་པོ་མྱངས་མེད། ཁོང་ལོ་བཅུ་བཞིའི་སྟེང་ཕའི་ཉོ་འཚོང་ཀུང་ཟིའི་བར་འཚོང་གི་ལས་ཀ་གཉེར་འགོ་བརྩམས། དངུལ་རྩའི་ཉོ་འཚོང་གི་བྱ་བར་བྱང་ཆུབ། ལོ་ཉེར་གཅིག་སྟེང་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བའི་བུ་མོ་ཞིག་དང་གཉེན་བསྒྲིགས་པས་ཕས་འབྲེལ་བ་བཅད་པར་མ་ཟད་རྒྱུ་ནོར་རྒྱུད་འཛིན་མཁན་གྱི་དབང་ཆ་ཡང་འཕྲོག འོན་ཀྱང་རྡ་བེ་རྡི་རི་ཁཱ་དོ་བར་འཚོང་གི་བྱ་བར་བྱང་ཆུབ་ཅིང་གཏོང་འཇོག་ལ་མཁས་པས་རང་གིས་བར་འཚོང་བྱས་མཐར་སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇིའི་དངུལ་རྩའི་ཚོང་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཟི་སིས་མིན་རྡེ།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1773ལོར་སི་ཝེ་ཚིས་ལན་རྡིའི་ཆོས་པ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་ས་པ་ལི་ནས་སློབ་གྲྭར་འགྲིམས། བར་སྐབས་ཤིག་ལ་ཕའི་ཚོང་བརྡིབས་པས་སློབ་གྲྭ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་ཞིང་ལས་དང་ཚོང་ལས་སོགས་གཉེར་བྱས་ནས་མཐར་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 西斯蒙第 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Sismondi རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སི། ལས་རིགས། དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ། འཁྲུངས་འདས། སྤྱི་ལོ(1773-1842) འཁྲུངས་ཡུལ། སི་ཝེ་ཚིས་ལན་རྡི། བརྩམས་ཆོས། 《ཐོའོ་སི་ཁ་ནའི་ཞིང་ལས་བསྡོམས་རྩིས་རེའུ་མིག》དང་《ཚོང་ལས་རྒྱུ་ནོར་རྣམ་བཤད》《ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་གསར་བ》《སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག》《རང་དབང་མི་དམངས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག》《ཆབ་སྲིད་

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ནཱ་ཧྲིན།

​ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1928ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས13ཉིན་ཧྥུ་ཅི་ཉའེ་ཡཱ་པའོ་ལོ་ཧྥའེ་ཨར་ཏུའུ་རུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཆུང་དུས་ནས་ཁྱད་འཕགས20སྟེང་གྲངས་རིག་གི་ཤེས་རམས་པ་དང་རབ་འབྱམས་པའི་བསླབ་གནས་བླངས། སྤྱི་ལོ2015ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས23ཉིན་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 纳什 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། John Forbes Nash, Jr. རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རི། སྐྱེས་ཡུལ། ཧྥུ་ཅི་ཉའེ་ཡཱ་པའོ་ལོ་ཧྥའེ་ཨར་ཏུའུ། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1928ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས13ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ2015ལོའི་ཟླ5བའི་ཚེས23ཉིན། ངོ་སྤྲོད།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཀའོ་ཏི་ཨར།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1906ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས28ཉིན་ཨོའོ་ཞོན་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་པོ་ཨར་ནོའོ་རུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཨ་རིའི་གྲངས་རིག་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1978ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས14ཉིན་ཨ་རིའི་ཕུའུ་ལོན་སི་ཏོན་དུ་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 哥德尔 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Kurt Gödel རྒྱལ་ཁབ། ཨ་རི། སྐྱེས་ཡུལ། པོ་ཨར་ནོའོ། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1906ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས28ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1978ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས14ཉིན། ལས་རིགས། མཚན་ཉིད་རིག་པ། གྲངས་རིག་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

མར་ཁེ་སི།

ཁཱ་ཨེར•ཧའེ་ཡིན་ལི་ཞི•མར་ཁེ་སི་ནི་མར་ཁེ་སིའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་འབྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱི་དང་པོའི་རྩ་འཛུགས་པ་དང་དབུ་ཁྲིད་པ། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་དང་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བའི་སློབ་དཔོན། རྒྱལ་སྤྱིའི་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ཀྱི་དེད་དཔོན། རླབས་ཆེ་བའི་བསམ་བློ་བ་དང་ཆབ་སྲིད་པ། མཚན་ཉིད་པ། དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ། གསར་བརྗེ་བ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བ་བཅས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 卡尔•马克思 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Karl

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

པོ་ལཱ་ཐུའུ།

པོ་ལཱ་ཐུའུ་ནི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ་ཡ་ལི་ཧྲི་ཏུའོ་ཏི་ཡི་དགེ་རྒན་ཡིན་ལ། ཁོང་གི་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་ཚུལ་གྱིས་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རིག་རྩལ་ཁམས་ལ་ཤན་ཤུགས་གཏིང་ཟབ་མོ་ཐེབས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 柏拉图 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Πλάτων མིང་གཞན། ཨ་ལི་སི་ཐུའོ་ལུ་སི།(Aristocles) འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། (སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི427-སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི347) རྒྱལ་ཁབ། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེ། ལས་རིགས། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཕེ་ཀེན།

ཧྥུའུ་ལང་ཞི་སི•ཕེ་ཀེན་ནི་དབྱིན་ཇིའི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་སྐབས་ཀྱི་ལྷུག་རྩོམ་མཁན་པོ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། དབྱིན་ཇིའི་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་དང་དངོས་བཤེར་ཚན་རིག་གི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན། ཉེ་རབས་ཕྱོགས་བསྡུས་རིག་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་བཅས་ཡིན། མར་ཁེ་སིས་ཁོང་ནི་དབྱིན་ཇིའི་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་དང་དེང་རབས་དངོས་བཤེར་ཚན་རིག་གི་མེས་པོ་ངོ་མ་ཡིན་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་གནང་ཞིང་། ཐོག་དང་པོར་ཤེས་ཡོན་ནི་སྟོབས་ཤུགས་ཡིན་ཞེས་གསུང་མཁན་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

སུའུ་ཀོ་ར་ཏི།

ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྨང་འདིང་མཁན་སུའུ་ཀོ་ར་ཏི། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 苏格拉底 དབྱིན་ཇིའི་མིང་། Socrates འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས། 469 BC~399 BC རྒྱལ་ཁབ། ཨ་ཐེན་སིའི་མཁར་གྲོང་རྒྱལ་ཁབ། མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ། ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྨང་བཏིང་། མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས། སུའུ་ཀོ་ར་ཏི(Socrates,苏格拉底469 BC~399 BC)ནི་ཀེ་རི་སེ་ཕྱེད་གླིང་དང་ཨེ་ཤ་ཡ་ཆུང་བའི་ནུབ་མཚོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཀེ་རི་སེའི་མིས་བཙུགས་པའི་ཨ་ཐེན་སིའི་མཁར་གྲོང་རྒྱལ་ཁབ(雅典城邦国)ཀྱི་སྤྱི་དམངས་ཕལ་བ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཡཱ་ལི་ཧྲི་ཏུའོ་ཏུ།

ཡ་ལི་ཧྲི་ཏུའོ་ཏེ(སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི384-སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི322)ནི་གནའ་དུས་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་དང་ཚན་རིག་པ། ནུབ་གླིང་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་པ། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིག་གཞུང་སོ་སོའི་ཆེད་མཁས་པའང་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 亚里士多德 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Αριστοτέλης,Aristotélēs འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས། (སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི384-སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི322.3.7) རྒྱལ་ཁབ། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེ། ལས་རིགས། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ། ཚན་རིག་པ་དང་སློབ་གསོ་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཨཱ་ན་ཞི་མུ་ནེ།

ཨཱ་ན་ཞི་མུ་ནེ(Anaximenes)ལགས་ནི་མེ་ལི་ཏུའུ་གྲུབ་མཐའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་གསུམ་པ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ 585 ཙམ་ལ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི་མཚན་ཉིད་སྨྲ་བ་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ 528 ལ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཤད། རྡད་ལེ་སི་དང་ཨཱ་ན་ཁེ་མན་རྡུ་གཉིས་ཀྱི་སློབ་མ་ཡིན་ཞིང་དེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱུན་སྐྱོང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་སྨྲ། ཕྱིས་སུ་ཁོང་གི་རྟོགས་པ་མཐོ་རུ་ཕྱིན་ནས་རང་གིས་ལྟ་ཚུལ་གསར་བ་བཏོན་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྩོམ་གཞི་ནི་རླུང་ཡིན་པར་སྨྲ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཨཱ་ན་ཁེ་མན་རྡུ།

ཨ་ན་ཁེ་མན་རྡུ་ལགས་ནི་མེ་ལི་ཏུའུ་གྲུབ་མཐའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་གཉིས་པ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་རྡད་ལེ་སིའི་སློབ་མ་ཡིན། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་རྡད་ལེ་སི་དང་བསྡུར་ན་ལྟ་གྲུབ་གསར་བ་འདོན་མཁན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ(570)སྐབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པར་འདོད། དབྱིན་ཇུའི་མཁས་པ་རུ་སི་ལགས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ546ལོར་ཁོང་ནི་དགུང་ལོ56ཡིན་པར་བཞེད། དེ་བས་ཕལ་ཆེར་ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ611ནས་སྤྱི་ལོ546བར་གྱི་མི་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གི་ཡབ་ཆེན་གྱི་མིང་ལ་ཕ་ཞིས་ཡ་རྡི་སི (帕西亚德斯Praxiades)ཟེར་ལ། འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་མེ་ལི་ཏུའུ་ཡིན། ད་དུང་ཁོང་མེ་ལི་ཏུའུ་ཡི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གྱི་དབུ་འཛིན་པར་བཞུགས་མྱོང་མཁན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། བོད་ཡིག་གི་མིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཨཱ་དམ་ཟི་རྨི།

ཁོང་ནི་སོ་གཱི་ལན་གྱི་ཕ་ཧྥིར་ཞིང་ཆེན་ཁོར་ཁཱ་ཏི་ཞེས་གྲོང་བརྡལ་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཕ་ནི་འགག་སྒོའི་ལས་བྱེད་ཅིག་ཡིན། ཨཱ་དམ་ཟི་རྨི་ནི་ཆུང་དུས་ནས་རྣམ་དཔྱོད་བཀྲ་ཞིང་། དགུང་ལོ14སྟེང་ཁི་ལ་སི་རྒི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཞུགས་ནས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། རྩིས་རིག རྩོམ་རིག ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་སོགས་ལ་སློབ་གཉེར་བྱས། སྤྱི་ལོ1740ལོར་སྦྱངས་འབྲས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་སློབ་ཡོན་བྱ་དགའ་ཐོབ་སྟེ་ཨོ་ཁི་ཟི་སློབ་ཆེན་འགྲིམས་པའི་གོ་སྐབས་ཐོབ། སྤྱི་ལོ1756ལོར་དངོས་གཞིའི་སློབ་གནས་བླངས།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཏེའུ་ཏེ་རོ།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1713ལོའི་ཟླ10བའི་ཚེས5ཉིན་འཁྲུངས་པ་དང་། དུས་རབས18པའི་ཧྥ་རན་སིའི་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་དང་། ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་གྲུབ་མཐའི་མཚོན་བྱེད་མི་སྣ། ཧྥ་རན་སིའི《ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ》ཀྱི་གཙོ་སྒྲིག་པ་བཅས་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ1784ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས30ཉིན་ཕ་རི་སི་རུ་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 德尼·狄德罗 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Denis Diderot རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སི། འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ1713ལོའི་ཟླ10བའི་ཚེས5ཉིན། འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1784ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས30ཉིན

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

ཏའེ་ཁཱ་ཨར།

ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ1596ལོའི་ཟླ3པའི་ཚེས31ཉིན་ཧྥ་རན་སིའི་ཨན་ཏི་ཨར་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཧྥ་རན་སིའི་མཚན་ཉིད་པ་གྲགས་ཅན། དངོས་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ། ལྷ་རིག་མཁས་ཅན་བཅས་ཡིན། སྤྱི་ལོ1650ལོའི་ཟླ2པའི་ཚེས11ཉིན་སུའེ་ཏན་སི་ཏི་ཀི་ཨེར་མོ་ནས་སྐུ་གཤེགས། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 勒内·笛卡尔(勒内·笛卡儿) རྒྱལ་ཁབ། ཧྥ་རན་སི། སྐྱེས་ཡུལ། ཧྥ་རན་སིའི་ཨན་ཏི་ཨར། སྐྱེས་ལོ། སྤྱི་ལོ1596ལོའི་ཟླ3པའི་ཚེས31ཉིན འདས་ལོ། སྤྱི་ལོ1650ལོའི་ཟླ2པའི་ཚེས11ཉིན། ལས་རིགས། མཚན་ཉིད་པ་གྲགས་ཅན། དངོས་ལུགས་རིག་པའི་མཁས་པ།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག

པའེ་ཏ་ཀི་ལ་སི།

པའེ་ཏ་ཀི་ལ་སི་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི580ལོར་འཁྲུངས་ཤིང་། གནའ་བོའི་ཞི་ལའི་མིང་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲངས་རིག་མཁས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ། གནམ་དཔྱད་རིག་པ་བཅས་ཀྱི་ཐད་བྱང་ཆ་ཆེ་བའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 毕达哥拉斯 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Pythagoras རྒྱལ་ཁབ། གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སི། འཁྲུངས་ལོ། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི580ལོ། ལས་རིགས། གྲངས་རིག་མཁས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ། གནམ་དཔྱད་རིག་པ། ངོ་སྤྲོད། པའེ་ཏ་ཀི་ལ་སི་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི580ལོར་འཁྲུངས་ཤིང་།

རིགས་དབྱེ།   མི་སྣ། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག